31 C
Phnom Penh

ប្រារព្ធ​ពិធី​ខួប​​២០​ឆ្នាំ​នៃ​ការ​ចុះ​បញ្ជី​​អង្គរ​វត្ត​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិ​កភណ្ឌ​ពិភព​លោក​របស់​អង្គការ​យូណេស្កូ ​

ដោយ ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី

បទវិភាគ

នៅពេលគណៈ​កម្មាធិការ​បេតិក​ភណ្ឌ​ពិភព​​លោក​បាន​ជួប​ប្រជុំកាល​ពី​ក្នុង​ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​១៩៩២ គឺនៅខែ​នេះ​ កាល​ពី​២០​ឆ្នាំ​មុន​ ដែល​​សមា​ជិក​​របស់​គណៈ​កម្មាធិការ​នេះ​ជួប​នឹង​បញ្ហា​ស្មុគ​ស្មាញ​យ៉ាងខ្លាំង​ នៅ​ក្នុង​​​របៀបវារៈ​។​ នោះ​​គឺ​សំណើ​សុំដាក់​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត​នៅ​ក្នុង​​បញ្ជី​បេតិកភណ្ឌ​ពិ​ភព​លោក។

នា​ពេល​នោះ ឧបសគ្គ​ស្ទើរ​តែ​មិន​អាច​ដោះ​ស្រាយ​បាន ព្រោះ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ គ្មាន​​ច្បាប់​ការ​ពារ​តំបន់​បេតិកភណ្ឌ​ គ្មាន​ទី​ភ្នាក់​ងារ​​រដ្ឋ​ សម្រាប់ត្រួត​ពិនិត្យ​​ ហើយ​​​ក៏​គ្មាន​​រដ្ឋាភិបាល​​ទទួល​ស្គាល់​ជាអន្តរជាតិ ដើម្បី​អនុ​ម័ត​ច្បាប់​នេះដែរ។ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៩២ ​ស្ថាន​ភាព​​នយោ​បាយ​ក្នុង​ប្រទេសនេះ​​ក៏​មិន​សូវប្រាកដ​ប្រជា​ដែរ ហើយ​កម្ពុជា​ក៏មិន​បាន​បង្ហាញ​​ពីការ​ប្ដេជ្ញា​ចិត្ត​​ណាមួ​យ​ដែល​អាច​​ធានាថា ​ខ្លួន​នឹង​អាច​មាន​កិត្តិយស​នា​ពេល​អនាគត​ដែរ។​

ក្រៅ​ពី​គ្មាន​ព្រំ​ប្រទល់​ច្បាស់​លាស់ ​តំបន់​ខ្លះ​នៅ​ក្នុង​តំបន់អង្គរ​គឺពោរពេញទៅ​ដោយ​គ្រាប់​មីនហើយ​​កន្លែង​ខ្លះ​ទៀត​បាន​ក្លាយជា​ទី​ជម្រក​របស់​ពួក​ទាហាន​​​ខ្មែរក្រហម និង​ក្រុម​​ចោរ​ព្រៃ​ប្រដាប់​អាវុធ។​

ការព្យាយាមធ្វើឲ្យមានសន្តិភាព​ឡើងវិញត្រូវ​ចំណាយ​​ពេលយូរ​។​គ្រាប់​មីន​ជិត​៣.០០០​​គ្រាប់ ​និង​គ្រាប់យុទ្ធ​ភណ្ឌ​មិន​ទាន់​ផ្ទុះ​ចំនួន​៩.០០០​​គ្រាប់​ទៀត​ ត្រូវ​បាន​គេដោះចេញ​ មុន​ពេលអនុញ្ញាតឲ្យ​​សារ​ធារណ​ជនទូទៅ​ចូលទៅទស្សនាប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត។​

បន្ទាប់​ពី​ការ​ចុះ​ហត្ថ​លេខា​លើ​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀងសន្ដិ​ភាព​​ទី​ក្រុង​ប៉ារីស​​ក្នុង​ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៩១​ ប្រទេសកម្ពុជា​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រងរបស់​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​មុន​ពេល​បោះ​ឆ្នោត​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៣។

​ស្រប​ពេល​ដែល​​សំណើសុំដាក់​បញ្ចូល​​​ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិ​កភណ្ឌ​ពិភព​លោក​កាល​ពី​ខែ​ធ្នូ​ ឆ្នាំ​១៩៩២​​ត្រូវ​បាន​គណៈ​កម្មាធិការ​បេតិកភណ្ឌ​ពិភព​លោក​ យកមក​​ពិនិត្យ ​ឡើង​វិញនោះ​ ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​រំលោភ​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​សន្ដិភាព​ និង​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​បង្កសង្គ្រាម​ទ័ព​ព្រៃ​ជា​ថ្មី​។​ខេត្ត​សៀម​រាប​ ពេលនោះបាន​ក្លាយ​ជា​សមរភូមិ​ជួរ​មុខ​។ក្នុង​កាលៈ​ទេសៈបែប​នោះ ការ​បញ្ចូល​​ប្រាសាទ​អង្គរ​ក្នុង​បញ្ជីបេតិកភណ្ឌ​ពិភព​លោក​​ក៏​ត្រូវ​បាន​ទាត់​ចោល។

លោកស្រី អេន ឡេម៉េស(Anne Lemaistre) តំណាង​អង្គការ​យូណេស្កូ​ប្រចាំ​ប្រទេស​កម្ពុជា ​មាន​ប្រសាសន៍ថាប៉ុន្ដែ​ ក្នុង​ពេល​នោះ​ “ ក្រុម​​ ការងាររបស់លោក​ បេស៊ូច (Beschaouch)” ក៏​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ការ​ងារ​របស់​ខ្លួន​។​​​​

លោក អេហ្សេឌីន បេស៊ូច (Azedine ​ Beschauoch)​ បុរាណ​វិទូ​ជន​ជាតិ​ទុយ​នីស៊ី​ ដែល​ជា​ប្រធាន​គណៈ​កម្មាធិ​ការ​បេតិ​កភណ្ឌ​ពិភព​លោក​នា​ពេល​នោះ បាន​ដាក់​សំណើ​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិ​កភណ្ឌ​ពិភព​លោក​ដោយ​ផ្ទាល់​ដៃ។​ការ​ពិភាក្សា​ស្ដី​អំពី​​ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត​បាន​លើក​ឡើង​ពី​បញ្ហា​ក្រម​សីលធម៌​ថា តើ​ការ​ដាក់បញ្ចូល​តំបន់​ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិ​កភណ្ឌ​ពិភព​លោក​នា​ពេល​នោះ​ នឹង​អាច​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ប្រាស់​ជា​ឧបករណ៍​នយោ​បាយ​ ដើម្បី​ការ​ពារ​តំបន់​នេះ​ ឬ​យ៉ាង​ណា។

ទោះ​បី​ជា​ស្ថាន​ភាព​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​​ក្រោយ​ពេល​សង្គ្រាម ស្ថិតក្នុង​ស្ថានភាព​មិន​ច្បាស់លាស់ក៏​ដោយ​ ក៏​លោក ​បេស៊ូច​ ហ៊ាន​ភ្នាល់​ពី​អនាគត​របស់​ប្រទេស​នេះ​ដែរ។​

លោក បេស៊ូច បាន​មាន​ប្រសាសន៍ថា “ ការ​បញ្ចូល​ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិក​ភណ្ឌ​ពិភព​លោក ​គឺជា​ការ​ផ្សង​ព្រេង​ និង​អាច​ថាជា​ល្បែង​ទៀត​ផង”។ លោក​បាន​បន្ដ​ថា “ វាជា​ល្បែង​ ពីព្រោះ​ យើង​មិន​ដឹង​ថា​ ត្រូវ​សុំ​ឲ្យ​សហគ​មន៍​អន្ដរ​ជាតិ​​ដាក់បញ្ចូល​តំបន់​នេះ​ ក្នុង​បញ្ជី​បេតិកភណ្ឌ​

ពិភព​លោក​យ៉ាង​ដូចម្តេចកើត​ នៅ​ពេលដែល​​ប្រទេស​នេះ​មិន​អាច​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​នឹង​តម្រូវ​ជាការ​មូល​ដ្ឋានបាន​ ដូច​ជា​ ការ​ការ​ពារមធ្យោ​បាយនិង​ស្ថាប័នជំនាញផង​នោះ”។

លោក​បាន​បន្ថែម​ទៀត​ថា “ យើង​ត្រូវ​ហ៊ាន​ភ្នាល់​អំពី​អនាគត​នយោ​បាយ​​របស់​ប្រទេស​នេះ…។​ ប្រសិន​បើ​តំបន់​នេះ​ត្រូវ​បានដាក់​បញ្ចូល​ក្នុង​បញ្ជី​ យើង​សង្ឃឹម​ថាប្រការ​នេះ​នឹង​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​ជំនួយ​អន្ដរ​ជាតិ​សម្រាប់​ការងារជួសជុល​ឡើង​វិញ​។ហើយ​នេះ​ក៏​ជា​ល្បែង​មួយ​ដែរ​”។

ការ​ត្រៀម​ខ្លួន​ចុះ​បញ្ជី​ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត​របស់គណៈកម្មាធិការ​នេះ និងការ​ត្រួស​ត្រាយ​​ផ្លូវ​សម្រាប់​ការ​ងារជួសជុលនៅក្នុង​តំបន់​នេះ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​អ្នកជំនាញគ្រប់​គ្នាខិតខំ​ប្រឹង​ប្រែង​អស់​រយៈពេល​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ​។​ កាល​ពី​ខែឧសភា ឆ្នាំ​១៩៨៩ ក្រុម​ការ​ងារ​​របស់អង្គការ​យូណេស្កូ បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅកាន់​​ប្រាសាទអង្គរ​មុន​គេ ​ដើម្បី​វាយ​តម្លៃ​ស្ថាន​ភាព​នៅ​ពេលនោះ​។ លោក វណ្ណ​មូលីវណ្ណ ​ស្ថាបត្យករ​​ដ៏ល្បីល្បាញ ដែលអ្នកអនុវត្ត​គម្រោង​​សាងសង់លំនៅដ្ឋាន ផ្តល់​មូលនិធិ​ដោយ​​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​​ឡាវ និងក្នុង​ប្រទេស​វៀតណាម និង​ជា​អ្នក​ត្រួត​ពិនិត្យ​គម្រោង​អភិវឌ្ឍន៍​ទី​ក្រុង​ក្នុង​ប្រទេស​​កម្ពុជា​ កាលពី​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៩៦០នោះ​ បាន​ចូល​រួម​ជាមួយក្រុម​វាយ​តម្លៃនេះ​ កាល​ពីខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៩១ និង​បាន​លើក​យក​​របាយ​ការណ៍​ស្តី​អំពីប្រាសាទអង្គរវត្ត​មក​ដាក់​ក្នុង​កិច្ច​ប្រជុំរបស់​អង្គការ​យូណេស្កូ​ នៅ​ក្នុង​ទី​ក្រុង​បា៉ារីស​ កាល​​ពីខែ​កញ្ញ​ ឆ្នាំ​១៩៩១។

ដូច​​ដែល​លោក គ្រីស្តូហ្វ ប៉ូតជេ ​(Chistophe Pottier)​ បុរាណវិទូ​ជាតិបារាំង​ប្រចាំ​វិទ្យាស្ថាន​ស្រាវ​ជ្រាវ​របស់បារាំង​ឈ្មោះ អេកូល ហ្វ្រ​ង់​ហ្សេ ដិក្សទ្រេម អូរីយ៉ង់ (Ecole Francaise d’ Extreme-Orient)បាន​កត់​សម្គាល់ក្នុង​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​ដំបូង​របស់​លោក​មក​កាន់​ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត​ក្នុង​​ខែធ្នូ ឆ្នាំ​១៩៩០ថា បញ្ហា​ដ៏ធំ​បំផុត​​នៅ​ក្នុងតំបន់​នេះ​ គឺ​ដើម​ឈើ​។

លោក ប៉ូតជេ ​មាន​ប្រសាសន៍ថា “ ដើម​ឈើមាន​កម្ពស់​២មែ៉ត្រ​​ នៅ​ពី​លើ​ប្រាសាទ​ទីលាន​ជល់​ដំរី​​។ អ្នក​អាច​មើល​ឃើញ​តែ​កំពូលរបស់ ប្រាសាទនេះ​​ប៉ុុណ្ណោះ​”។បរិវេណ​​នេះ​ត្រូវ​បាន​ទុក​ចោល​តាំង​ពី​ដើម​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៩៧០មក​ម្លេ៉ះ​ ហើយ​ដើម​ឈើ​បាន​ដុះ​យ៉ាង​ក្រាស​រហូត​យើង​មិន​អាច​ចូល​ដល់​ប្រាសាទមួយ​ចំនួន​ទៀត​ផង​។​ ពេល​ដែល​ លោក ប៉ូតជេ បាន​ត្រឡប់​មក​កាន់ប្រទេស​កម្ពុជា​វិញ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩២ ដើម្បី​ចាប់​ផ្តើម​ជួសជុល​ប្រាសាទ​ស្តេច​គម្លង់ ការងារ​ដំបូង​របស់​លោកគឺ​ត្រូវ​កាត់​ដើម​ឈើ​ដែល​ដុះ​ព័ទ្ធ​ប្រាសាទ​នេះ។

​ដោយ​សារ​​តែលោក បេសូ៊ច ទើប​ទទួល​បាន​ជ័យ​ជម្នះ ​គឺប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត​ត្រូវ​បាន​ដាក់​បញ្ចូល​ក្នុង​បញ្ជី​បេតិក​ភណ្ឌ​ពិភពលោក។ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា អ្វី​ដែល​គណៈ​កម្មាធិការ​បិតិកភណ្ឌ​ពិភព​លោក​បាន​សម្រេច​នៅពេល​ចប់​ប្រជុំ​ កាល​ពី​ថ្ងៃទី​១៤​ ខែធ្នូ ឆ្នាំ​១៩៩២នោះ​មិន​អាច​ឈាន​ដល់​ការ​អនុម័ត​ឡើយ។

ទី១​ គណៈ​កម្មាធិការ​បិតិក​ភណ្ឌ​ពិភព​លោក​​ពិត​ជា​មិន​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​​ករណី​ប្រាសាទ​អង្គរ​វត្ត​នេះ មិនអាចបញ្ចុះបញ្ចូល​​​​​ប្រទេស​ផ្សេង​ទៀតឲ្យគាំទ្រទេ ពីព្រោះមិនមាន​លក្ខណៈ​គ្រប់​គ្រាន់ស្រប “ គោលការ​ណ៍​ប្រតិ​បត្តិការ​ឡើយ”។ សេចក្តី​សម្រេច​នេះ​បានលើក​ឡើង​​ថា “ គណៈ​កម្មាធិការ​នេះ​បាន​សង្កត់​ធ្ងន់​ថា សកម្មភាព​នេះមិន​មែន​​ធ្វើឡើងសម្រាប់​​ជា​យុទ្ធ​សាស្រ្ត​នៃ​ដំណើរ​ការ​ចុះ​បញ្ជី​ទេ”។

ហើយ​គណៈកម្មាធិការ​នេះ​ក៏បាន​ដាក់​​លក្ខខណ្ឌមួយ​ចំនួន​ឲ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​សម្រេច​ឲ្យ​បាន​ ​ក្នុង​រយៈពេល​បី​ឆ្នាំ​ផង​ដែរ។​

​​​​​​​

© 2024, ខេមបូឌា ដេលី. All rights reserved. No part of this article may be reproduced in print, electronically, broadcast, rewritten or redistributed without written permission.

អត្ថបទទាក់ទង

អត្ថបទអានច្រើន

សេចក្ដីរាយការណ៍ពិសេស