26 C
Phnom Penh

​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​​​​​​ជាតិ​រំឭកការវាយប្រហារដោយ​​គ្រាប់​បែក​ ស្រប​ពេលការសន្យា​​​កំណែ​ទម្រង់​ ​

ដោយ ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី

បទវិភាគ

​​​កាល​​​ពី​​​ម្សិល​​​មិញ​​​លោក​ សម រង្ស៊ី និង​លោក​ កឹម សុខា មេដឹកនាំ​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​​​​​​ជាតិ​​​រួម​ជាមួយ​​​​នឹង​​​ព្រះ​សង្ឃ​រាប់​សិប​អង្គ និង​អ្នក​គំាទ្រ​​រាប់​រយនាក់ បាន​​​ធ្វើ​​​ពិធី​​​​បង្សុកូល​​ក្នុង​ឱកាស​បុណ្យ​​ភ្ជុំ​បិណ្ឌ​នៅ​ស្ដូប​រំឭកវិញ្ញាណក្ខន្ធ​​ប្រជាពលរដ្ឋ​១៦​នាក់​ ដែល​បាន​ស្លាប់​​​នៅ​ក្នុង​ហេតុ​ការ​ណ៍​​បោក​គ្រាប់​បែក​​​​មួយ​​នៅ​​​ក្នុង​​​បាតុកម្ម​​របស់​គណ​បក្ស​ប្រឆាំង​​កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៧​។

លោក​តា​អាចា​រ្យ​ម្នាក់​កំ​ពុង​អុច​ធូប​នៅ​មុខ​ស្តូប​នៅ​ក្បែរ​​អតីត​វិ​មាន​រដ្ឋ​សភា​កាល​ពី​ម្សិល​មិញ​ ​ដើ​ម្បី​​​រំឭក​​​វិញ្ញាណ​​​ក្ខន្ធ​​​​​​ជន​​​រង​​​គ្រោះ​​​ ​​​ដែល​​​បាន​​​ស្លាប់​​​ដោយ​​​សារ​​​​​​ការ​​​គប់​គ្រាប់​​​បែក​​​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​១៩៩៧​​​ ។ (Kevin Koyle)
លោក​តា​អាចា​រ្យ​ម្នាក់​កំ​ពុង​អុច​ធូប​នៅ​មុខ​ស្តូប​នៅ​ក្បែរ​​អតីត​វិ​មាន​រដ្ឋ​សភា​កាល​ពី​ម្សិល​មិញ​ ​ដើ​ម្បី​​​រំឭក​​​វិញ្ញាណ​​​ក្ខន្ធ​​​​​​ជន​​​រង​​​គ្រោះ​​​ ​​​ដែល​​​បាន​​​ស្លាប់​​​ដោយ​​​សារ​​​​​​ការ​​​គប់​គ្រាប់​​​បែក​​​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​១៩៩៧​​​ ។ (Kevin Koyle)

លោក​ សម រង្ស៊ី បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា “ថ្ងៃ​​​នេះ​​​យើង​​​មក​​​​ជួប​ជុំ​គ្នា​​​នៅ​​ទីនេះ​ ដើម្បី​ធ្វើ​​​ពិធី​​​បង្សុកូល​​​ឧទ្ទិស​កុសល​​​​​ជូន​​ដល់​វិញ្ញាណ​​​ក្ខន្ធ​បុព្វការីជន និង​ជន​​ស្នេហា​ជាតិ​ ដែល​បាន​តស៊ូ​ប្រឆាំង​​ ដើម្បី​សេរីភាព​។ យើង​បន្ត​​ទាម​ទារ​រក​យុត្តិធម៌ ជា​ពិសេស​​​​សម្រាប់​​​​បាតុករ​ដ៏​អង់អាចដែល​បាន​ស្លាប់​អំឡុង​ហេតុការណ៍​​បោក​គ្រាប់បែក​”។

​​​លោក​​​ សម រង្ស៊ី បាន​​​រួច​​​ផុត​​​​​​ពី​​​ស្លាប់ក្នុង​​​ហេតុការណ៍​​​បោក​​​គ្រាប់​​​បែក​​​នោះ ហើយ​​​វា​​​ជា​​​ពេល​​​វេ​​​លា​អច្ឆរិយៈ​​​មិន​​​គួរ​​​ឲ្យជឿ​​​នៅ​​​ក្នុង​​​អាជីព​​​នយោបាយ​​​របស់​​​លោក​​​។អ្នក​គាំទ្រ​​រាប់​រយ​នាក់​​បាន​​រង​របួស អង្គរក្ស​ម្នាក់​បាន​​​លះបង់​ជីវិត​របស់​ខ្លួន​ ដើម្បី​ការពារ​លោក​ សម រង្ស៊ី ពី​ការ​ផ្ទុះ​គ្រាប់​បែក​នោះ។ លោក​ សម រង្ស៊ី ធ្លាប់​បាន​ព្យាយាម​​ដាក់​ពាក្យ​ប្ដឹង​លោក​​នាយក​រដ្ឋ​មន្ត្រី ហ៊ុន សែន​ នៅ​ក្នុង​តុលាការ​​​មួយ​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​​​ពីបទ​​​ជាប់​​​ពាក់​ព័ន្ធ​​របស់​​​លោក​​​នៅ​ក្នុង​​​ករណី​​​បោក​​​​គ្រាប់​​​បែក​​​នេះ។

ប៉ុន្តែ​លោក សម រង្ស៊ី  ​បាន​ដក​​​ពាក្យ​បណ្ដឹង​នេះ​ចេញ​​វិញ ជា​​​ផ្នែក​​​​​​នៃ​​​កិច្ច​​​​​​​​ព្រម​ព្រៀង​មួយ​​​ជាមួយ​រដ្ឋាភិ​បាល​​កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០០៥​ ដែល​បានអនុញ្ញាត​​​ឲ្យ​​​​លោក​ សម រង្ស៊ី​ ធ្វើ​មាតុភូមិ​និវត្ត​​​ពី​ការ​រស់​នៅ​ដោយ​និរទេស​ខ្លួន​នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស​​​នៅ​​​មុន​​​​នោះ​​​​ បន្ទាប់ពី​​បទ​ចោទ​ប្រកាន់​ប្រឆាំង​រូប​លោក​​ត្រូវ​បាន​ដក​​នៅ​ក្នុង​តុលាការ​កម្ពុជា ជា​​​ហេតុ​​​ធ្វើឲ្យ​​​អ្នក​​​គាំទ្រ​​​រិះ​​​គន់​​​យ៉ាង​​​ខ្លាំង។

ខណៈ​ដែល​​​បច្ចុប្បន្ន​​​​​ស្ដូប​រំឭក​វិញ្ញាណ​ក្ខន្ធ​នេះ​​​​គឺ​ជា​ចំណុច​​ជួប​ជុំ​សម្រាប់​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ វា​ក៏​ជា​ការ​​​រំឭក​​​ដល់​វប្បធម៌​និទណ្ឌ​ភាព​​​នៅ​ក្នុង​តុលាការ​របស់​​កម្ពុជា ដែល​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​​​បទ​ល្មើស​​ហិង្សា​​យ៉ាង​ច្រើន ​​ដោយ​ខ្លះ​ក្នុង​ចំណោម ​នោះ​​ត្រូវ​គេ​ជឿ​ថា ជា​ហេតុផល​នយោ​បាយ​​ ត្រូវ​បាន​ស៊ើប​អង្កេត​មិន​គ្រប់​​ជ្រុង​ជ្រោយ​ ហើយ​មិន​ត្រូវ​បាន​ផ្ដន្ទាទោស​។

ក្រោយ​ពី​ទទួល​​​​​​លទ្ធផល​​​​អាក្រក់​បំផុត​របស់​​ខ្លួន​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ការ​​​បោះ​​​ឆ្នោត​​​ជាតិ​​​កាល​​​ពី​​​ខែ​​​កក្កដា​​​ចាប់​​​តាំង​​​ពី​ឆ្នាំ​​​១៩៩៨​​​មក​​ បូក​​​​​​រួម​ជាមួយ​នឹង​​ការ​លេច​​​ចេញ​​​​​នូវ​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​​​​ជាតិ​​​​​​ដែលមាន​​​រួប​រួម​គ្នា​​ និង​​ដ៏​មាន​ប្រជា​ប្រិយ​ភាព​នោះ គណបក្ស​​ប្រជាជន​កម្ពុជា​របស់​លោក​ ហ៊ុន​ សែន​ បាន​​​​ជជែក​​​ពិភាក្សា​​​គ្នា​​​អំពី​​​ការ​​​ធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់​ចាប់​តាំង​ពី​ខ្លួន​បាន​បង្កើត​រដ្ឋា​ភិបាល​ថ្មី​ កាល​ពី​សប្ដាហ៍​មុន​មក​​​។

នៅ​ក្នុង​សុន្ទរកថាមួយ​​​​រយៈ​ពេល​ប្រាំមួយ​ម៉ោង​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ពុធ​ លោក​ ហ៊ុន​ សែន​ បាន​សន្យា​​​​ថានឹងមានរដ្ឋាភិបាល​​​​មួយ​​​ដែល​មាន​តម្លា​ភាព​ និង​មាន​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​​​​ច្រើន​​​ជាងមុន​​​ ហើយ​​បាន​លើក​ឡើង​ថា កំណែ​ទម្រង់​​ស៊ី​ជម្រៅ​​លើ​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​​​មាន​​​ការ​​​យឺត​​​យ៉ាវ។

​​​កាលពី​​​ថ្ងៃ​​​សុក្រ លោក​ ស ខេង​​ រដ្ឋ​មន្ត្រី​​ក្រសួង​មហា​ផ្ទៃ​បាន​​​សង្កត់​ធ្ងន់​​​​ពី​ភាព​ចាំ​បាច់​នៃ​ការ​ធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់​ ដោយ​ប្រាប់​មន្ត្រី​រដ្ឋា​ភិបាល​​នៅ​ក្នុង​ពិធី​មួយ​ថា​ “យើង​​ចាំ​បាច់​ត្រូវ​កែ​​​ប្រែ​​​ទម្រង់​​នៃ​ការ​គ្រប់​​​គ្រង​​​និង​​​ការដឹកនាំ​”។

ទោះ​បី​ជា​បណ្ដា​អ្នក​ជំនាញ​ខាង​ច្បាប់​​បាន​​លើក​ឡើង​ថា​ ពួក​គេ​មាន​សុទិដ្ឋិនិយម​ថា ​ប្រព័ន្ធ​​តុលាការ​​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​នឹងមាន​​​ភាព​​​ប្រសើរ​​​​ឡើង​​​នៅ​​​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ខាង​មុន​ ពីព្រោះ​​​ពេល​​​នេះ​​​​គណ​បក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ កំពុង​ព្យាយាម​​សាង​​ទំនុក​ចិត្ត​ពី​ប្រជាពល​រដ្ឋ​​ ដើម្បី​​កុំ​ឲ្យ​ចាញ់​ឆ្នោត​​នា​ពេល​​អនាគត​នោះ​ ពួក​គេ​​ក៏​បាន​លើក​ឡើង​​ដែរថា ការ​ទាមទារ​​​រក​យុត្តិធម៌​សម្រាប់​​​បទ​ល្មើស​​ប្រព្រឹត្តិ​អំឡុង​ពេល​កាន់​អំណាច​​របស់​គណបក្ស​​ប្រជាជន​កម្ពុជា​​ក្នុង​រយៈ​ពេល​២០​ឆ្នាំ​កន្ល​​ង​​​មក​នេះ​ ទំនង​ជា​មិន​អាច​ធ្វើ​តាម​បាន​​ឡើយ។

លោក អ៊ូ វីរៈ​ ប្រធាន​មជ្ឈមណ្ឌល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​កម្ពុជា​​បាន​មានប្រសាសន៍​ថា “រដ្ឋាភិ​បាល​មិន​បាន​​ខិត​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង​​ទាល់​តែ​សោះ​​ក្នុង​​ការ​​​នាំ​ខ្លួន​ជន​ល្មើស​ [នៃ​ហេតុកាណ៍​បោក​​​គ្រាប់​បែក​ក្នុង​ឆ្មាំ​១៩៩៧] មក​ផ្ដន្ទា​ទោស​​ឡើយ​ ដូច្នេះ​​ខ្ញុំ​​មា​ន​មន្ទិល​ថា ពួក​គេ​​នឹង​​​មិន​ធ្វើ​​អ្វី​គ្រប់​យ៉ាង​​ទេ​នៅ​រយៈ​ពេល​ប្រាំ​ឆ្នាំ​បន្ទាប់​”។
លោក​បាន​មានប្រសាសន៍​ទៀត​ថា ទោះ​បី​​ជា​វា​​ជា​រឿង​ល្អ​ក្នុង​​​ការពិនិត្យ​​​សើរើ​​​បទ​​​​​​ល្មើស​​​​ធំៗ​ ដើម្បី​​ឲ្យ​សាធារណ​ជន​មាន​ការ​ជឿ​ជាក់​​លើ​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​​ក្ដី​ ក៏​គណ​បក្ស​​ប្រជាជន​កម្ពុជា​​ទំនង​ជា​​មិន​ធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់​​ ដែល​អនុញ្ញាត​​ឲ្យ​មាន​ប្រព័ន្ធ​តុលា​ការ​​​ឯករាជ្យ​​ពេញ​លេញ​ ដែល​អាច​​សើរើ​​​ឡើង​​​វិញ​​​បាន​​​ឡើយ​​​នូវ​​​សំណុំ​រឿង​​​មួ​​​យចំនួន​​​ដែល​​​គេ​​​ប្រហែល​ជា​ចង់​រក្សា​ទុក​​វា​ជា​ការ​សម្ងាត់។

លោក​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា “ខ្ញុំ​គិត​ថា ចាំ​បាច់​ត្រូវ​មាន​ការ​សម្រុះ​​​សម្រួល​​ ពីព្រោះ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជានឹង​​​​មិន​ធ្វើ​កំណែ​ទម្រង់​​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​​​ឡើយ​។ [ការ​សម្រុះ​​​​សម្រួល​ នឹង​​ត្រូវ​តែ​​​ធ្វើ​ឡើង​​] គឺ​​​មិន​ត្រឹម​តែ​​លើការ​​ស៊ើប​អង្កេត​ពីបទ​ល្មើស​​កន្លង​មក​​​​​ប៉ុណ្ណោះ​​​ទេ។គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ប្រហែល​​​ជា​​​​​​​​ចង់​បាន​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​​មួយ​​ដែល​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ជាង​នេះ​ ប៉ុន្តែ​មិន​មែន​​ជា​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​ដែល​ឯករាជ្យ​ទាំង​ស្រុង​នោះ​ទេ​”។

លោក​ សំ ប្រជាមានិត ប្រធាន​ខុទ្ទ​កាល័យ​​ក្រសួង​យុត្តិធម៌​​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា ការ​​ស៊ើប​អង្កេ​ត​លើ​ហេតុការណ៍​បោក​គ្រាប់​បែក​​​​នេះ​​​​​ “កំពុង​តែ​បន្ត​” ហើយថា ​ជា​​ផ្នែក​​​មួយ​​​​នៃ​​អាណត្តិ​​កំណែ​ទម្រង់​​របស់​ខ្លួន ក្រសួង​​​នឹង​ជំរុញ​ឲ្យ​តុលាការ​​ស្វែង​រក​យុត្តិធម៌​ជូន​ជន​រងគ្រោះ​​​ដោយ​​​សារ​​​បទ​​​ល្មើស​​ហិង្សា​​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​​​ដែល​​​បាន​​​កន្លង​​​ផុត​​​ដោយ​​​​មិន​​បាន​ផ្ដន្ទា​ទោស​​​​​ជន​​​ល្មើស។

លោក​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា “យើង​​មិន​បាន​​បិទ​សំណុំ​រឿង​​ “ការ​បោក​គ្រាប់​បែក​” នេះ​ទេ​ ពីព្រោះ​​ការ​ស៊ើ​បអង្កេត​កំពុង​តែ​បន្ត​ ដើម្បី​ស្វែង​រក​ជន​ល្មើស​។ ក្រសួង​យុត្តិធម៌​កំពុង​តែ​ខិត​ខំ​ប្រឹង​ប្រែង​ជំរុញ្ឲ្យ​តុលាការ​​ស្វែង​រក​យុត្តិធម៌​ជូន​ជន​រងគ្រោះ​ [ដោយ​​​សារ​​​បទ​ល្មើស​មុនៗ]។ នេះ​គឺ​ជា​កំណែ​ទម្រង់​​របស់​ក្រសួង​យុត្តិធម៌​”។

ប្រសិន​បើ​​រដ្ឋាភិបាល​​ពិនិត្យ​​​សើរើ​​បទ​ល្មើស​​​ហិង្សា​ដែល​​​មួយ​​​ចំនួន​​​ជំរុុញ​​​ដោយ​​​ហេតុ​​​ផល​​​​​នយោបាយ​ ដែល​បាន​​​កន្លង​ផុត​​​​​ទៅ​​​ភាគ​​​ច្រើន​​​​​​ដោយ​គ្មាន​ការ​ផ្ដន្ទាទោស​​​ជន​​ល្មើស​​​ក្នុង​​រយៈ​ពេល​ជាង​ពីរ​ទសវត្សរ៍​ កន្លង​​​មក​​​នេះ​​​នោះវា​​​មាន​សំណុំរឿង​​​ច្រើន​​​ណាស់។

កាល​ពី​ខែ​កុម្ភៈ​ ឆ្នាំ​២០០៣ លោក ឱម​ រ៉ាតសាឌី អ្នក​នយោបាយ​​គួរ​ឲ្យ​គោរព​ម្នាក់​​ និង​​ជា​សមាជិក​លេច​ធ្លោ​របស់​គណបក្ស​ហ្វុ៊ន​ស៊ិនបិុច​ ត្រូវ​បាន​ជន​ល្មើស​​ចូល​ទៅ​ជិត​ ហើយ​បាញ់​​​ប្រហារ​​នៅ​ចំពោះ​មុខ​សមាជិក​​គណ​បក្ស​​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​នៅ​ឯ​ភោជនីយ​ដ្ឋាន​មួយ​កន្លែង។​ ដោយ​​​ព្យយាម​​​ធ្វើ​ឲ្យ​ការ​បាញ់​ប្រហារ​នោះ​​មើល​ទៅ​ដូច​​ករណី​ប្លន់​ ដំបូង​ឃាតករ​បាន​គេច​ខ្លួន​​ រួច​​​ក៏​​​ត្រឡប់​មក​​​វិញ​​​ដើម្បី​​​​​យក​​ទូរស័ព្ទ​តម្លៃ​ថោក​របស់​​លោក​ រ៉ាត សាឌី មុន​ពេល​គេច​ខ្លួន​។ លោក​ រ៉ាតសាឌី បាន​ស្លាប់​ក្រោយ​​​ពេល​​​ទៅ​​​ដល់​​​​មន្ទីរ​ពេទ្យ​។

នគរបាល​បាន​ចាប់​ខ្លួន​​​ទាហាន​​​ពី​​​រ​​​នាក់​​​មក​​​ពី​​​​​អង្គភាព​​​កង​​​​​កុម្ម៉ង់​​​ដូឆត្រ​យោង​ចំពោះ​​​ឃាត​​​កម្ម​​​នេះ​​​​​។ជន​ទាំង​ពីរ​នេះ​​និយាយ​ថា ពួក​គេ​​សម្លាប់​ទី​ប្រឹក្សា​​ជាន់​ខ្ពស់​​​របស់​​​គណបក្ស​រាជា​និយម​រូប​នេះ​ ដើម្បី​ប្លន់​​​យក​​​​ទូរស័ព្ទ​ដែល​ពួកគេ​និយាយ​ថា ក្រោយ​មក​ពួក​គេ​បាន​​​គ្រវែង​​​ចូល​​ក្នុង​ទន្លេ​បាសាក់​។ ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​​តុលា​ការ​កាត់​ទោស​ភ្លាម​ៗ និង​សម្រេច​ឲ្យ​ជាប់​ពន្ធនា​គារ​រយៈ​ពេល​២០​ឆ្នាំ​។សមាជិក​គណ​បក្ស​រាជានិយម​មិន​ជឿ​វា ជា​ករណី​ប្លន់​ទេ ​ដោយ​អះអាង​ថា ឃាត​កម្ម​​​នេះ​​​ជា​រឿង​នយោ​​​បាយ​។ កាល​ពី​ដើម​ខែ​មីនា​ ឆ្នាំ​២០០៣ ​ក្រសួង​​មហាផ្ទៃ​ទទួល​ស្គាល់​ថា ខ្លួន​មិន​ជឿ​ថា វា​​​ជា​ករណី​​​ប្លន់​​​ទេ។ក្រសួង​​​នេះ​​​​​បាន​​​​បង្កើត​​គណៈ​កម្មការ​មួយ​ដើម្បី​ស៊ើ​ប​អង្កេត​ ប៉ុន្តែ​មិន​ទាន់​មាន​ការ​វិវឌ្ឍទេ​នៅ​ក្នុង​សំណុំ​រឿង​នេះ​។

កាល​ពី​ខែ​មករា​​​ឆ្នាំ​២០០៤ លោក​ ជា វិជ្ជា មេដឹកនាំ​សហជីព​​ដ៏​សំខាន់​​​ត្រូវ​បាន​ឃាត​ករ​បាញ់​សម្លាប់​​ទាំង​កណ្ដាល​​ថ្ងៃ​ចែស​នៅ​ខាង​ក្រៅ​តូប​លក់​កាសែត​មួយ​កន្លែង​​​ជាប់​​​របង​​​វត្ត​​​លង្កាក្នុង​រាជធានីភ្នំពេញ​។ ប៊ន សំណាង និង​ សុខ សំអឿន ដែល​ត្រូវ​បាន​តុលាការ​​​ផ្ដន្ទាទោស​ច្រឡំ​​ឲ្យ​ជាប់​ពន្ធនាគារ​២០ឆ្នាំ​​ពី​បទ​មនុស្ស​​​ឃាត​​​​នេះ​ ​ត្រូវ​បាន​​សម្រេច​​​លើក​លែង​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​កាល​ពី​សប្ដាហ៍​មុន​។ ឃាតករ​ពិត​ប្រាកដ​ដែល​សម្លាប់​​លោក​ ជា វិជ្ជា កំពុង​គេច​ខ្លួន​នៅ​ឡើយ​។

កាល​ពី​ខែ​ឧសភា​ឆ្នាំ​នោះ មេដឹក​នាំ​មួយ​រូប​ទៀត​​នៃ​សហជីព​សេរី​កម្មករ​​ គឺ​លោក​​ រស់​ សុវណា្ណ​រ៉េត​ ត្រូវ​បាន​ឃាត​ករ​បាញ់​សម្លាប់​​ ខណៈ​ពេល​លោក​កំពុង​ជិះ​ម៉ូតូ។ កាល​ពី​ខែ​កុម្ភៈ​ ឆ្នាំ​២០០៧ លោក ហ៊ី ប៊ុតធី មេដឹក​​​នាំ​សហជីព​មួយ​រូប​ទៀត​​​នៃ​សហ​ជីព​សេរី​កម្មករ​ត្រូវ​បាន​បាញ់​ស្លាប់​​ ខណៈ​ពេលលោក​កំពុង​ធ្វើ​ដំណើរ​​​​ត្រឡប់​​​ទៅ​​​ផ្ទះ​​​វិញ​​​ក្រោយ​​​ចេញ​ពី​​​​ការងារវេន​យប់​នៅ​រោង​ចក្រ​សាន់​តិច​ក្នុង​រាជធានី​ភ្នំពេញ​។ ដូច​ករណី​សម្លាប់​លោក ជា វិជ្ជា ដែរ ​បុរស​ពីរ​នាក់​​ជិះ​ម៉ូតូ​មួយ​គ្រឿង​បាន​ធ្វើ​សកម្មភាព​​​បាញ់សម្លាប់​​​ជន​​​រង​​​គ្រោះ​​​​ក្នុង​ករណី​ទាំង​ពីរ​នេះ ហើយ​ជន​ល្មើស​មិន​ដែល​ត្រូវបាន​នាំ​ខ្លួន​មក​ផ្ដន្ទា​ទោស​​ទេ​។

កាល​ពី​ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០០៨ អ្នក​​កាសែត​​ឈ្មោះ​ ឃឹម សំបូរ និង​​កូន​ប្រុស​របស់​លោក​​ត្រូវ​បាន​​​ឃាតករ​​​​បាញ់​ស្លាប់​នៅ​ពេល​ល្ងា​ច​នៅ​លើ​កំណត់​ផ្លូវ​មួយ​ ដែល​មាន​មនុស្ស​ធ្វើ​​​ដំណើរ​​​ទៅ​​​មក​​​ច្រើន បន្ទាប់​ពី​ចេញ​ពី​ហាត់​ប្រាណ​នៅ​​ស្ដាត​អូឡាំពិក​។ លោក​ ឃឹម សំបូរ បម្រើ​ការងារ​​ឲ្យ​ស្ថាប័ន​កាសែត​​មនសិការ​គាំទ្រ​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ ដែល​សរសេរ​ចុះ​​​ផ្សាយ​​​ពីអំពី​អំពើ​ពុក​រលួយ​ ការ​ចាប់​យក​ដី​ និង​ផែនការ​​​អាក្រក់​​​ផ្នែក​​​​នយោ​បាយ​។ បុរស​ទាំង​ពីរជិះ​ម៉ូតូ​មួយ​គ្រឿង​ ដែល​បាន​​​បាញ់​​​​សម្លាប់​លោក​ ឃឹម សំបូរ និង​កូន​ប្រុស​របស់​​លោក​កំពុង​គេច​ខ្លួន​នៅ​ឡើយ​។​

លោក​ ហេង​ សេរីឧត្តម អ្នក​កាសែត​​​វីរជន​ខ្មែរ​ ត្រូវ​បានឃាតករ​​​​សម្លាប់​​កាល​ពី​ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​២០១២ មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ក្រោយ​ពី​លោក​បាន​សរសេរ​អត្ថបទ​លាត​ត្រដាង​ពី​ការ​ពាក់​ព័ន្ធ​របស់​មន្ត្រី​កង​រាជអាវុធ​ហាត់នឹង​ការកាប់​ឈើ​ខុស​ច្បាប់​។​ លោក​បាន​ក្លាយ​ជា​អ្នក​កាសែត​ទី​១១ ដែល​ត្រូវបាន​ឃាត​​​ករ​​​សម្លាប់​ចាប់​តាំង​​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៤​មក​។​ រហូត​មក​ទល់​ពេល​​​នេះ​​​​​គ្មាន​ឃាតករសម្លាប់​អ្នក​កាសែត​ណា​ម្នាក់​​ត្រូវ​បាន​​ផ្ដន្ទាទោស​ទេ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។​

ហើយ​កាលពី​ឆ្នាំមុន​ លោក ឈុត វុទ្ធី​សកម្មជន​ការ​ពារ​បរិស្ថានដ៏លេចធ្លោ​ ត្រូវ​បាន​បាញ់​សម្លាប់​នៅក្នុង​ខេត្ត​កោះកុង​ បន្ទាប់​ពី​កង​រាជ​អាវុធ​ហត្ថ​និង​ទាហាន​បម្រើការ​​ជា​សន្តិសុខ​ឯកជន​ឲ្យ​​ក្រុម​ហ៊ុន​ដែល​គ្រប់គ្រង​គម្រោង​ទំនប់​វារីអគ្គិសនី​មួយ​ បាន​ហៅរថ​យន្ត​របស់គាត់​​ឲ្យឈប់។​ បន្ទាប់​ពីការ​ស៊ើប​អង្កេត​លើ​ករណី​ឃាត​កម្ម​ដែល​រង​​ការ​រិះ​គន់​យ៉ាង​ខ្លាំង​នេះ មាន​សន្តិសុខ​ម្នាក់​ត្រូវបាន​​ផ្ត​ន្ទា​ទោស​​ឲ្យ​ជាប់​ពន្ធ​នាគារ​រយៈពេល​​៦ខែ​ ពី​បទ​សម្លាប់​​ លោក អិុន​ រតនា​ មន្ត្រី​កង​រាជ​អាវុធ​​ហត្ថ​ ដែល​គេ​ចោទ​ប្រកាន់​ថា បាន​បាញ់​សម្លាប់​ លោក ឈុត​ វុទ្ធី​ មុន​ពេល​បាញ់​សម្លាប់​ខ្លួន​ឯង។ ​

ដោយ​នៅមាន​សំណុំរឿ​ងជាច្រើន​មិន​ទាន់​ដោះ​ស្រាយ​ លោក​ស្រី មូរ សុខហួរ​ សមា​​ជិក​សភា​មកពី​គណបក្ស​ប្រឆំាង​បាន​មាន​ប្រសាស​ន៍ថា កំណែ​ទម្រង់​ប្រ​ព័ន្ធតុលាការ​ត្រូវ​តែ​មាន​ការ​រួម​បញ្ចូល​នូវ​ការផ្តល់​លទ្ធ​ភាពឲ្យ​​ជន​រង​គ្រោះ​និង​ក្រុម​គ្រួសារ​ជន​រង​គ្រោះ​អាច​ស្នើ​ឲ្យមាន​ការ​ស៊ើប​អង្កេត​បន្ត​ចំពោះ​សំណុំរឿង​របស់ខ្លួន។

លោកស្រី​បាន​មាន​ប្រសាសន៍ថា “សំណុំ​រឿ​ងកន្លង​មក​​មិនអាច​សើរើ​បាន​ទេ ប្រសិន​បើគ្មាន​កំណែ​ទម្រង់​ដ៏ស៊ី​ជម្រៅ​នោះ។​ ហើយ​​មូល​ហេតុ​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​មូល​ហេតុ​ទាំង​ឡាយ​​ដែល​យើង​ចង់​ឲ្យ​មាន​ការ​សើរើ​​សំណុំ​រឿង​ចាស់​ៗ​នេះ​ពីព្រោះ​ការ​ប្រព្រឹត្ត​បទ​ឧក្រិដ្ឋ​ទាំង​នោះ​​​ សុទ្ធតែបាន​ផ្តោត​លើ​បុគ្គល​សំខាន់ៗ​ដូចជា​ លោក ជា វិជ្ជា និង​ការ​វាយ​ប្រហារ​ដោយ​គ្រាប់​បែក​ ដែលមាន​គោល​ដៅ​យ៉ាង​ច្បាស់​ជាដើម​”។​

លោកស្រី​ បាន​មាន​ប្រសាសន៍​បន្តថា​ “វាមិន​​មែន​ជា​ផ្នែក​មួយនៃ​ការ​ចរចា ​[ដើម្បី​ទម្លាយ​ភាព​ជាប់​គាំង​នយោបាយ​នោះទេ​]​ ប៉ុន្តែ​​នៅពេល​កំណែ​ទម្រង់កំពុង​ដំណើរការ​ ហើយ​យើងមាន​ប្រព័ន្ធតុលាការ​ឯ​ករាជ្យ​មួយនោះ​ អ្នកដែលនៅរស់​រាន​មាន​ជិវិត​អាច​ស្នើ​ឲ្យ​មាន​ការ​ស៊ើប​អង្កេត​ឡើងវិញ​ចំពោះ​សំណុំចាស់ៗ”។

លោក សុក សំអឿន​ នាយក​ប្រតិបត្តិ​ក្រុម​អ្នក​ច្បាប់ការ​ពារ​សិទិ្ធ​កម្ពុជា​ ជា​អង្គការ​ផ្តល់​ជំនួយ​ផ្នែក​ច្បាប់ដោយ​ឥត​គិត​ថ្លៃ​ បាន​លើក​ឡើងថា លទ្ធភាព​ដែល​អាច​នាំ​ឲ្យមាន​ការ​សើ​រើ​សំណុំ​រឿង​ចាស់​ៗ​ឡើងវិញ​ នឹង​អាច​រារាំង​ដល់​លទ្ធ​ភាព​នៃ​កំណែ​ទម្រង់​ពិត​ប្រាកដ​នៅក្នុង​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​។ លោក​បាន​បន្ថែមថា “ជួនកាល​ ប្រសិន​បើ​សំណុំ​រឿង​នោះ​ ជាប់ទាក់ទិន​នឹងរឿង​នយោបាយ ខ្ញុំ​គិតថា យើង​គួរតែ​ផ្តោត​លើ​ពេល​អនាគត ជាជាង​ការ​ជីកកកាយរឿង​ចាស់ៗ​ឡើងវិញ។​ បើ​ពុំ​ដូច្នោះ​ទេ នឹង​មិន​អាច​មាន​កំណែ​ទម្រង់​ឡើយ​”។

​តែ​ទោះ​ជាយ៉ាង​ណា លោក ឡុង បញ្ញវុធ​ ​​​បុគ្គលិក​មួយ​រូបនៅ​អង្គការ​ Cambodian Justice Initiative បាន​លើកឡើងថា សម្រាប់​ “បទ​ឧក្រិដ្ឋ​ជា​ប្រព័ន្ធ​បែបនេះ” ដូចជា​ការ​វាយ​ប្រហារ​ដោយ​គ្រាប់បែក​ និង​ការ​ធ្វើ​ឃាត​មេ​ដឹក​សហជីព​ជាដើម​ ប្រសិន​បើ​បង្កើត​​ឲ្យ​មាន​គណៈ​កម្មការ​ស្វែងរក​ការ​ពិត​ជា​ពិសេសមួយ​នោះ ប្រហែល​ជា​អាច​លាត​ត្រដាង​​បទ​ឧក្រិដ្ឋ​​ដល់​សាធារណ​ជន​ និង​ធ្វើ​ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​ជឿជាក់​កាន់​តែខ្លាំង​លើ​​ភាព​ឯករាជ្យ​នៃប្រព័ន្ធ​តុលា​ការ​នៅ​កម្ពុជា។​

លោក បាន​មានប្រសាសន៍ថា “ខ្ញុំចង់​និយាយថា វាមាន​សារៈសំខាន់​ណាស់​ដែល​បទ​ឧក្រិដ្ឋ​ធំៗ ដូចជា​ការ​វាយ​ប្រហារ​ដោយ​គ្រាប់​បែក​កាលពី​ឆ្នាំ​១៩៩៧​ជាដើម​​ ត្រូវ​តែ​មាន​​ការ​ស៊ើប​អង្កេត​ដោយ​គណៈក​ម្មការ​ស្វែងរក​ការពិត​បែបនេះ​”។ លោក បាន​គូស​បញ្ចាក់​ថា​ អាជ្ញាយុកាលនៃបទ​មជ្ឈិម​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​គឺមាន​រយៈ​ពេល​១០ឆ្នាំ​ ហេតុ​ដូច្នេះ​វាអាច​រារាំង​ដល់​ការ​ផ្តន្ទាទោស​ឧក្រិដ្ឋ​ជន​នៅ​ក្នុង​សំណុំ​រឿង​មួយ​ចំនួន។​

លោកបាន​មាន​ប្រសាសន៍បន្ថែមថា  “ដើម្បី​ធ្វើ​ឲ្យសាធារណជន​មាន​ជំនឿចិត្ត​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ យើង​ត្រូវតែ​ទុកឱកាស​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ពិភាក្សា​ និង​រិះ​គន់​ពី​បញ្ហា​ដែល​កំពុង​តែ​កើត​ឡើង​​”។ លោក​បាន​បន្ថែម​ថា កំណែ​ទម្រង់​ដ៏​សំខាន់​បន្ថែម​ទៀតនោះ​​ គឺ​ត្រូវ​តែ​លុប​បំបាត់​ច្បាប់​ដែល​រារាំង​ពល​រដ្ឋ​មិន​ឲ្យ​រិះ​គន់​មន្ត្រី​រដ្ឋា​ភិ​បាល​ និង​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​របស់​ពួក​គេ​។

លោក ឡៅ ម៉ុង​ហៃ អ្នក​វិភាគ​នយោ​បាយ​​ឯក​រាជ្យ​ និង​ជា​សាស្ត្រា​ចារ្យ​ច្បាប់​បាន​លើក​ឡើង​ថា រាជ​រដ្ឋា​ភិបាល​ជា​ដំបូង​ត្រូវ​តែ​បង្កើត​​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​ឯក​រាជ្យ​មួយ​ ដែល​​តុលា​ការ​អាច​បើក​ការ​ស៊ើប​អង្កេត​សំណំុ​រឿង​ចាស់ៗ​ ដែល​ជន​រង​គ្រោះ​មិន​ដែល​​ទទួល​បាន​យុត្តិ​ធម៌​ពី​មុន​មក​។ លោក​បាន​មាន​ប្រសាសន៍ថា “ មិន​គ្រាន់​តែ​គណ​បក្ស​ប្រជា​ជន​កម្ពុ​ជា​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​យើង​ទាំង​អស់​គ្នា​ត្រូវ​តែ​ជួយ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​អតីត​កាល​របស់​យើង​ និង​ធ្វើ​ការ​ស៊ើប​អង្កេត​ឲ្យ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​លើ​បទ​ឧក្រិដ្ឋ​ទាំង​ឡាយ​ណា​ដែល​បាន​កើត​ឡើង​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៣​មក​។ យើង​មិន​គួរ​បណ្តោយ​ឲ្យ​មាន​និទណ្ឌភាព​នោះ​ទេ”៕

ប្រែសម្រួលដោយ តែម សុខុម​​​​​​​​​​​​​​​​​​

© 2022, ខេមបូឌា ដេលី. All rights reserved. No part of this article may be reproduced in print, electronically, broadcast, rewritten or redistributed without written permission.

អត្ថបទទាក់ទង

អត្ថបទអានច្រើន

សេចក្ដីរាយការណ៍ពិសេស