31 C
Phnom Penh

កិច្ច​ព្រមព្រៀង​ទីក្រុង​​​ប៉ារីស​​​មិន​​​អាច​​​ដោះ​​​​ស្រាយ​​បញ្ហាកម្ពុជា​ឡើយ

ដោយ ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី

បទវិភាគ

​​កាលពី​ម្សិល​មិញ ​ក្រុម​អ្នក​គាំទ្រ​គណបក្ស​ប្រឆាំង​​ជាច្រើន​ម៉ឺន​​នាក់​ បាន​ដើរហែក្បួ​ន​កាត់​ផ្លូវ​ជាច្រើ​ន​ក្នុងរាជធានីភ្នំ​ពេញ​ ដោ​យ​មាន​​បដា​អំពាវនាវ​ឲ្យ​ភាគីហត្ថលេខី​​នៃកិច្ច​​ព្រម​ព្រៀង​​សន្តិ​ភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស​ឆ្នាំ១៩៩​១​ពិនិត្យ​លើកិច្ច​ព្រមព្រៀង​ ដែល​គួរ​តែ​បាន​ជួយ​ឲ្យ​មាន​លទ្ធិ​ប្រជាធិតេយ្យ​សេរី​ពហុ​បក្ស​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​នេះឡើងវិញ​។

តាំងពី​ការ​បោះឆ្នោត​ដ៏​ប្រទាញ​ប្រទង់​​បាន​កន្លង​ផុត​កាល​ពីខែ​កក្កដា​ គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​បាន​ស្វែង​រក​ការ​គាំទ្រ​​ពី​មជ្ឈ​ដ្ឋាន​ខាង​ក្រៅ​ និង​អំពាវ​នាវ​ឲ្យមានការ​អន្តរា​គមន៍​ពី​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​ (UN) ព្រម​​​​​​ទាំង​​​ប្រទេស​ជាហត្ថលេខី​ ដោយ​​អះអាង​ថា ប្រត្តិបត្តិការណ៍​របស់​​ភាគីទាំង​នោះ​មិន​ទាន់​ចប់នៅឡើយ​ទេ​ ហើយ​ប្រទេសកម្ពុជា​ស្ថិត​នៅ​លើ​ផ្លូវ​ដ៏វែង​ឆ្ងាយ​ឆ្ពោះ​ទៅ​កាន់​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ ដែល​ធ្លាប់​ត្រូវ​បាន​​រំពឹង​ថាមាន​។

ទោះបីជាយ៉ាង​នេះក្តី លោក​ ចន ស៊ី​អូ ស៊ែរី  (John Ciorciari) អ្នក​ជំនាញផ្នែក​ប្រទេស​កម្ពុជា នៅឯ​មហា​វិទ្យាល័យ​នយោ​បាយ​សាធារណៈ​ ​ជើរ៉ាដ ហ្វ័ដ (Gerald R.Ford ) នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ មីឈីហ្គែន (University of Michigan) បាន​លើក​ឡើង​ថា យុទ្ធសាស្ត្រ​នេះ​មិន​​ទំនង​ជា​អាច​ជំរុញ​ឲ្យ​សហ​គមន៍​អន្តរជាតិ​ធ្វើ​សកម្មភាព​នោះទេ​។

ស្ថាន​ភាព​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​នៅ​ក្នុង​ទិដ្ឋភាព​នយោបាយ​ភូមិសាស្ត្រ​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​គួរ​ឲ្យ​កត់​សម្គាល់​ តាំង​ពី​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​សន្តិភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស​ត្រូវ​បាន​ចុះ​ហត្ថ​លេខា​កាល​ពី​២២​ឆ្នាំ​មុន​។ លោក​ ស៊ីអូស៊ែរី បាន​មាន​ប្រសាសន៍ថា “ចំណុច​ពាក់​ព័ន្ធ​សំខាន់​នៅ​ក្នុង​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​នេះ​ គឺថា វា​រំឭក​សមភាគី​ជា​ហត្ថ​លេ​ខី​សំខាន់​ៗ​ អំពីទស្សនវិស័យ​​ ដែល​ពួក​គេ​បាន​កំណត់​សម្រាប់​ប្រទេស​កម្ពុជា​កាល​ពីទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៩៩០​។ ទស្សនវិស័យ​នោះ​ហាក់ដូចជា​មិន​សីុ​គ្នា​ទៅ​នឹង​តថភាព​នយោបាយ​បច្ចុ​ប្បន្ន​នៅ​ក្នុ​ងប្រទេស​នេះទេ​”។

លោក​បន្ត​ទៀត​ថា “កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​សន្តិភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស ជាទូ​ទៅ​ គឺជាផ្លូវ​មួយ​សម្រាប់​កាត់​បន្ថយ​ឥទ្ធិពល​​របស់​ប្រទេស​មហាអំណាច​ក្នុង​តំបន់​ចេញ​ពី​ជម្លោះ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ នៅ​ពេល​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​បាន​​​​រីករាល​ដាល​នៅ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​។ ក្នុង​ន័យ​នេះ​ កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​នេះ​ពិត​ជាមាន​ប្រសិទ្ធភាព​។ ក៏ប៉ុន្តែ ការ​ដក​ខ្លួន​ចេញ​យ៉ាង​លឿន​របស់​អន្តរជាតិ​​​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា​​ក្រោយ​ការ​បោះឆ្នោត​ឆ្នាំ​១៩៩៣​​បង្ហាញ​ថា ចំពោះ​ប្រទេស​ហត្ថលេខី​ភាគ​ច្រើន​​​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​នេះ​​ភាគ​ច្រើន​​ជា​វិធី​ចាក​ចេញ​ពី​​កម្ពុជា​ ជាជាង​នៅ​ជាប់​ពាក់​ព័ន្ធ​ស៊ីជម្រៅ​”។

យោងតាមមាត្រា​២៥​នៃកិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​សន្តិ​ភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីសបាន​ចែង​ថា “ប្រទេស​ជាហត្ថលេខី​​ក្នុ​ង​ជំនឿ​ដ៏ល្អ​ និង​សា្មរតីនៃកិច្ច​សហ​ប្រតិបត្តិ​ការ​ត្រូវ​ដោះស្រាយ​​ជម្លោះ​ទាំង​ឡាយ​តាម​មធ្យោបាយ​សន្តិវិធី​ ដោយ​​គោរព និង​អនុវត្ត​តាម​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​នេះ​”។

ទោះ​បីជាយ៉ាង​ណា​ នៅក្នុង​ជម្លោះ​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ននេះ​ បន្ទាប់​ពី​ការ​បោះឆ្នោត​បាន​​កន្លង​ផុតទៅក៏ដោយ​ រវាង​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី  ហ៊ុន សែន​ ដែល​បាន​កាន់​អំណាច​ជាយូរ​មក​ហើយនោះ​​ និង​គណ​បក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​ ធ្វើឲ្យសហ​គមន៍​អន្តរជាតិ​ មានការស្ងៀមស្ងាត់បំផុត ​ ហើយ​ស្ថាន​ទូត​បរទេស​នានា​​​បាន​បង្ហាញការគាំទ្រ​រដ្ឋាភិ​បាល​ថ្មី​​របស់​លោក​ ហ៊ុន​ សែន លើក​លែង​តែ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ ជប៉ុន និង​ប្រទេស​ជាច្រើន​នៃ​តំបន់​អឺរ៉ុប​​ ។

លោក សុរិយ៉ា ស៊ូបេឌី (Surya Subedi) ប្រេសិត​ពិសេស​របស់​អង្គការ​សហ​ប្រជា​ជាតិ​ ទទួល​បន្ទុក​សិទ្ធិ​មនុស្ស​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ បាន​​លើកឡើង​ថា សហ​គមន៍​អន្តរជាតិ​​នៅ​តែ​មា​ន​កាតព្វកិច្ច​​តាម​ខ្លឹមសារ​នៃ​​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​សន្តិ​ភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស​​ ក្នុង​ការ​ធានា​ថា ការ​សន្យា​របស់​សហគមន៍​អន្តរជាតិ​ពិតជា​ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត​តាម​។ តំណែង​​ផ្ទាល់របស់​លោក ស៊ូបេឌី ដែល​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ឲ្យធ្វើ​សេចក្តី​រាយការណ៍​​អំពី​វឌ្ឍនភាព​​រដ្ឋាភិបាល​របស់​លោក ហ៊ុន​ សែន ក្នុ​ងការអនុវត្ត​ការ​ទទួល​ខុសត្រូវ​ផ្នែក​សិទ្ធិមនុស្ស​របស់ខ្លួន​​ ជូន​​សហ​គមន៍​អន្តរជាតិ​ឲ្យ​បាន​ដឹង​នោះ​ ស្ថិត​ក្នុង​ចំណោម​ភាគី​ហត្ថលេខី​ ដែល​រក្សា​ស្មារតី​ប្តេជ្ញា​ចំពោះ​ប្រទេសកម្ពុជា​។

លោក​ ស៊ូបេឌី បានលើក​ឡើង​នៅ​ក្នុង​  អ៊ី​ម៉េល​ថា កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​សន្តិ​ភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស​​ “នៅ​តែ​មាន​ន័យ​រហូត​ទាល់​តែ​ស្ថាប័ន​រដ្ឋ​នានា​ដែល​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើង​ដោយ​យោង​តាម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​ អាច​​ដំណើរ​ការ​បាន​​តាម​គោល​ការណ៍​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​សេរី​ពហុ​បក្ស​ ដូចជា​លទ្ធិ​បែង​ចែក​អំណាច​ ឯក​រាជ្យ​​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​​ នីតិរដ្ឋ​ ​និង​សមត្ថភាព​​របស់​សភា​ក្នុង​ការ​ត្រួត​ពិនិត្យ​​​ការទទួ​ល​ខុស​ត្រូវ​របស់​អង្គនីតិ​ប្រតិបត្តិ​​​​​ និង​គណៈ​កម្មាធិការ​ ជាតិ​រៀបចំការ​បោះឆ្នោត​​ ដែល​ត្រូវ​រៀប​ចំ​ការ​បោះឆ្នោត​​ដោយ​សេរី​ យុត្តិធម៌​ និង​មាន​សន្តិ​ភាព​”។

តាម​រយៈ​វិធានការ​ឯករាជ្យ​ណា​ក៏ដោយ​​ស្តង់ដារ​មួយ​ចំនួន​តូច​ក្នុង​ចំណោម​ស្តង់​ដារ​ទាំង​នោះ​ ត្រូវ​បាន​ឆ្លើយ​តប​ក្នុង​រយៈ​ពេល​២២​ឆ្នាំ​កន្លង​មក​នេះ​ តាំង​ពី​​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​​សន្តិភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស​ត្រូវ​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​។​

លោក​ កាលីល ថេយ័រ (Carlyle Thayer) អ្នកជំនាញផ្នែក​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​នៅ​ឯ​សាលា​កម្លាំង​ការពារជាតិ​អូស្ត្រាលី​ (Australia Defence Force Academy) បាន​លើកឡើង​ថា ​ស្ថាន​ភាព​នយោបាយ​សាកល​លោក​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​​​ ហាក់​ដូចជា​ មិន​ប្រាកដ​និយម​សម្រាប់​ការ​អំពាវ​នាវ​សុំជំនួយ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទេ​។ ​លោក​បាន​បន្ថែម​ថា ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិ​សុខ​អង្គការ​សហ​ប្រជា​ជាតិ​​មិន​អាច​ឈាន​ដល់​ការមូល​មតិ​គ្នា​ក្នុ​ងការ​សម្រេច​ចិត្ត​ថា តើ​ត្រូវ​អន្តរាគមន៍​ក្នុង​ប្រទេស​ស៊ី​រី ឬយ៉ាង​ណា​ទេ​។

លោក​បាន​មាន​ប្រសាសន៍ថា “[សមាជិក​នៃក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អង្គការ​សហ​ប្រជា​ជាតិ​] អចិន្ត្រៃ​យ៍​ទាំ​ងប្រាំ​​ និង​មិន​​សហ​ការ​គ្នា​ក្នុ​ងនាម​លោកសម រង្ស៊ី​ ឬក៏​អ្នក​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​​ [​ក្នុ​ង​ប្រទេស​កម្ពុជា]​ នោះទេ​ ពីព្រោះ​ម្ខាង​ ឬក៏​ម្ខាង​ទៀត​គឺ​បដិសេធ​រៀងៗខ្លួន​​”។ លោក​បានលើ​កឡើង​បន្ថែម​ទៀត​ថា​ កម្រិត​នៃការ​រំលោភ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​ ក៏​បាន​ជំរុញ​ឲ្យ​ប្រទេស​នេះ​ធ្លាក់​ចំណាត់ថ្នាក់​គួរ​ឲ្យ​កត់​សម្គាល់ក្នុង​បញ្ជី​អាទិភាព​អន្តរជាតិ​សម្រាប់​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​ផង​ដែរ​។

លោក​បាន​មាន​ប្រសាសន៍បន្ត​ថា “រឿង​ [​កម្ពុជា] មិន​មែន​មិន​សំខាន់​នោះទេ​។ បញ្ហា​នៃការ​លួច​បន្លំ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​ដែល​កំពុង​ត្រូវ​បាន​​មជ្ឈដ្ឋាន​ផ្សេង​ៗ​និយាយ​នោះ​ វាហាក់​ដូចជា​មិន​សំខាន់​ទេ​បើ​ធៀប​នឹង​អាវុធ​គីមី​នៅ​ប្រទេស​ស៊ីរី​ ឬក៏ក្រុម​ជ្រុល​និយម​ដែល​មាន​កម្លាំ​ងកាន់​តែរឹង​មាំ​នៅ​ប្រទេស​លីប៊ី​ និង​បញ្ហា​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​”។

លោក​ សម  រង្ស៊ី  ប្រធាន​គណបក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​​បាន​សារភាព​ថា បញ្ហា​នៅ​​​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​មិន​សំខាន់​សមល្មម​ទេ​ បើ​ធៀបនឹង​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​ទៀត​ ក៏​ប៉ុន្តែ ប្រទេស​នេះ​​មិន​គួរ​​ទទួល​បាន​តិច​ជាង​អ្វី​ដែល​ត្រូវ​បាន​សន្យា​កាល​ពី ២២ឆ្នាំមុន​ ដោយ​សហ​គមន៍​អន្តរជាតិ​ ដែល​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​សន្តិភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស​ ដើម្បី​ជួយ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ឲ្យ​សម្រេច​បាន​នូវ​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​សេរី​​ ដែល​ការ​ពារ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​។ លោក​បាន​មាន​ប្រសាសន៍ថា “គេ​ប្រាប់​ខ្ញុំដូច្នេះ​នៅ​គ្រប់​ទីកន្លែង​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​។ គេប្រាប់​ខ្ញុំថា មាន​អាទិភាព​ផ្សេង​ៗ​ទៀត​ ហើយ​​ប្រទេស​កម្ពុជា​មិន​​ស្ថិត​ក្នុង​គោល​ដៅ​របស់​ពួក​គេទេ​”។
​លោក​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​បន្ត​ទៀត​ថា “ក៏​ប៉ុន្តែ ខ្ញុំ​គិត​ថា នេះគឺជា​គោល​ការណ៍​។ ដោយសារ​តែ​យើង​នៅក្នុង​ប្រទេសកម្ពុជា​យើង​មិន​អាច​និយាយ​បាន​ថា វា​ល្អគ្រប់​គ្រាន់​សម្រាប់​ប្រទេសកម្ពុជា​ទេ​”។

លោក​បាន​បន្ថែម​ថា “ស្តង់ដារ​សាកល​គួរ​តែ​ត្រូវ​បាន​អនុវត្ត​ចំពោះគ្រប់​ប្រទេស​ទោះ​ជា​ស្ថិត​ក្នុង​កាលៈទេសៈ​ណាក៏ដោយ​។ ប្រសិន​បើ​អ្នក​និយាយ​ថា យើង​មិន​មាន​ពេល ​​ ‘ នេះវាគ្រប់​គ្រាន់​ល្មម​សម្រាប់​ប្រទេស​កម្ពុជា​​ហើយ​’ អ្នក​កំពុង​តែ​ចូល​រួម​ក្នុង​ដំណើរ​ការ​មួយ​​ដែល​ស្ថិត​នៅ​កាន់​តែឆ្ងាយ​ទៅ​ៗ​ពី​គោល​ការណ៍​ទាំង​នោះ[ ដែល​ប្រទេស​ជា​ហត្ថលេខី​ក្នុ​ងកិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​សន្តិ​ភាព​ទីក្រុង​ប៉ារីស​] ត្រូវ​ការពារ​”។ លោក​បាន​សួរ​ថា “ការ​បោះឆ្នោត​បែបនេះ​នឹង​មិន​អាច​ទទួល​យក​​បាន​ទេ​នៅ​ប្រទេស​បារាំង​ និង​សហ​រដ្ឋ​អាមេរិក​  ចុះ​ហេតុ​អ្វី​​​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជាទទួល​យក​​?”។

លោក​ យ៉ូស៊ីហ៊ី​រ៉ូ ហ៊ី​ហ្គូជី (Yoshihiro Higu​chi) អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​បេសកកម្ម​នៃ​ស្ថាន​ទូត​ជប៉ុន​បាន​លើ​កឡើង​ថា តួនាទី របស់​​ហត្ថ លេខី​អន្តរជាតិ​​ក្រោម​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​សន្តិ​ភាព​ទីក្រុង​ប៉ារី​ស គឺមិន​ច្បាស់ទេ​ ហើយ​​ថា គណបក្ស​សង្គ្រោះជាតិ​នៅ​មិន​ទាន់​ពន្យល់​ឲ្យ​បាន​ច្បាស់​ថា តើ​​ប្រទេស​ផ្សេងៗ​អាច​ជួយ​ដោះស្រាយ​ជម្លោះ​នយោបាយ​ក្នុ​ងពេល​បច្ចុប្បន្ន​ដោយ​របៀប​ណា​នៅឡើយ​ទេ​។

លោក​ ហ៊ី​ហ្គូជី មាន​ប្រសាសន៍ថា “នៅ​តែ​មានការ​ចោទសួរ​ថា តើ​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​នេះ​មាក​លក្ខ​ខណ្ឌ​ផ្ទាល់​ ឬក៏​អត់​ តើ​ប្រទេស​ជា​ហត្ថ​លេខីមាន​កាតព្វកិច្ច​ត្រូវ​ជួយ​ ឬក៏អត់​ ហើយ  ​តើ​ប្រទេស​ជាហត្ថលេខីមាន​កាតព្វកិច្ច​គោរព​តាម​​កិច្ចព្រម​ព្រៀង​នេះ​ក្នុង​កម្រិត​ណា​។ ដូច្នេះ​​យើង​កំពុង​ព្យាយាម​ស្វែង​យល់​អំពីអ្វី​ដែល​គណ​បក្ស​សង្គ្រោះ​ជាតិ​កំពុង​គិត​”។

លោក​​មាន​ប្រសាសន៍​បន្តទៀតថា “កិច្ច ព្រម​ព្រៀង​សន្តិភាពនេះ​បាន​ចែង​ច្បាស់​អំពី​ក្របខណ្ឌ​​នេះ​ដែល​ប្រជាជន​កម្ពុជា​បោះ​ឆ្នោត​​ជ្រើសតាំង​រដ្ឋាភិបាល​របស់​ខ្លួន​ឯង​ផ្ទាល់​ តាម​រយៈ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រកប​ដោយ​​​យុត្តិធម៌​ និង​បើក​ចំហ​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៣​។ ដូច្នេះ​ នេះគឺជាគោល​បំណង​ចម្បង​។​ ជាការ​ពិត​សហ​គមន៍​អន្តរជាតិ​គួរ​តែ​ដើរ​តាម​សកម្ម​ភាព​ខិត​ខំ​របស់​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ ក៏​ប៉ុន្តែ បច្ចុប្បន្ន​ប្រជាជន​កម្ពុជា​គួរ​តែ​នាំមុខ​ ហើយ​​សហ​គមន៍​​ អន្តរជាតិ​រួម​ទាំង​ប្រទេស​ជប៉ុន​ផង​ដែរ​ នឹង​ដើរ​អម​ការខិតខំ​របស់​ពួ​កគេ​”៕

ប្រែ​​​សម្រួល​​​ដោយ កង​ សុធា​

© 2024, ខេមបូឌា ដេលី. All rights reserved. No part of this article may be reproduced in print, electronically, broadcast, rewritten or redistributed without written permission.

អត្ថបទទាក់ទង

អត្ថបទអានច្រើន

សេចក្ដីរាយការណ៍ពិសេស