29 C
Phnom Penh

មាគា៌នៃជំនឿ

ដោយ ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី

បទវិភាគ

ប្រវត្តិវិទូ អាឡាន់ ហ្វ័ររេស្ត ស្រាវ⁣​​ជ្រាវការ⁣វិវត្តនៃ⁣​​​សាសនា⁣នៅ⁣​​​កម្ពុជា

ព្រះ​​​សង្ឃនៅ​​​​​​​​​វត្ត​​​ឧណ្ណាលោម​​​ក្នុង​​​ក្រុង​​​ភ្នំពេញ។​ រូបថតៈ ស៊ីវ ចាន់ណា/The Cambodia Daily
ព្រះ​​​សង្ឃនៅ​​​​​​​​​វត្ត​​​ឧណ្ណាលោម​​​ក្នុង​​​ក្រុង​​​ភ្នំពេញ។​ រូបថតៈ ស៊ីវ ចាន់ណា/The Cambodia Daily

សម្រាប់⁣រយៈពេល⁣មួយ⁣សហស្សវត្សរ៍⁣ ក្នុង⁣ពេល⁣ដែលប្រជាពលរដ្ឋ⁣កម្ពុជាកាន់⁣សាសនា⁣ថ្មី ពួកគេ​​​ក៏⁣ប្រកាន់​​​យកជំនឿនិងទម្លាប់⁣ចាស់ៗ⁣មួយ⁣ចំនួនដែរ⁣។

លោក អាឡាន់ ហ្វ័ររេស្ត⁣ ប្រវត្តិ⁣វិទូ⁣ជនជាតិ⁣បារាំង បាន⁣និយាយ⁣អំពី⁣ទំនោរ⁣​​​ដើម្បី​​​ស្វាគមន៍​​​⁣ដល់​​​កត្តា⁣នៃ⁣​​​សាសនា⁣​​​​​​ខុសៗ​​​​​​⁣​​​គ្នាថា ⁣”គំនិត​​​នេះ⁣គឺ⁣ថាសាសនា​​​⁣មួយ⁣មាន​​​⁣ឥទ្ធិពល⁣ភ្លាមៗ⁣ ⁣ជា⁣ហេតុ⁣​​​ដែល⁣គេ​​​⁣ត្រូវ⁣គោរព⁣​​​ទេវតា⁣​​​ទាំង⁣អស់​​​តែម្តង”។

តាម⁣ប្រវត្តិ⁣សាស្ត្រ⁣ ព្រះមហាក្សត្រ⁣និង⁣⁣មេដឹកនាំ⁣សាសនា ក៏⁣ប្រើ⁣វិធី⁣ជាក់ស្តែងដែរ​​​។ ​​​ប្រវត្តិ​​​វិទូ​​​រូប​​​នេះ​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា “⁣ ⁣គំនិត⁣នៅពី⁣ក្រោយ​​​សាស​​​នា⁣ គឺ⁣ត្រូវ⁣បង្កើន⁣វេទមន្តដើម្បីអំណាច⁣”។

សៀវភៅ⁣ដែល⁣បោះ⁣ពុម្ភ⁣ផ្សាយ⁣នា⁣ពេល⁣ថ្មីៗ⁣នេះរបស់⁣លោក ហ្វ័ររេស ​​​ដែល​​​មាន⁣ចំណង⁣ជើង⁣ថា “ប្រវត្តិ​​​⁣⁣សាសនា⁣នៃកម្ពុជា”និយាយ⁣អំពី⁣⁣⁣⁣ប្រវត្តិ⁣ថា⁣ពេល⁣ណានិងហតុ⁣អ្្វី​​​បាន​​​ជា​​​ជនជាតិ⁣ខ្មែរ⁣កាន់⁣​​​សាសនា​​​⁣ផ្សេងៗ។

ចេញ​​​ផ្សាយ​​​ដោយ​​​រោង​​​ពុម្ព​​​ប៉ារីស ឡេ អង់ សាវ៉ង់​​​ សៀវភៅ​​​មាន​​​២៦៧​​​ទំព័រ​​​នេះ លើក​​​យក​​​ចរន្ត​​​សាស​​​នា​​​​​​ស្ថិត​​​ក្នុង​​​ការ​​​បត់​​​បែន​​​និង​​​ការ​​​ប្រែ​​​ប្រួល​​​នៃ​​​ការ​​​អភិវឌ្ឍ​​​កម្ពុជា ដោយ​​​ផ្តល់​​​នូវ​​​ការព​​​ិនិត្យ​​​មើល​​​ប្រវត្តិ​​​ប្រ​​​ទេស។​​​ វា​​​ផ្តោត​​​ទៅ​​​លើ​​​ការ​​​ស្រាវ​​​ជ្រាវ​​​ផ្ទាល់ ប័ណ្ណ​​​សារជាភាសា​​​បាំង និង​​​ភាសា​​​ខ្មែរ និង​​​ការ​​​សិក្សា​​​ដែល​​​ទាក់​​​ទងគ្នា​​​សំខាន់ៗ​​​ដែល​​​បោះ​​​ពុម្ភ​​​ចាប់​​​តាំង​​​ពី​​​ចុង​​​សតវត្សរ៍​​​​​​ទី​​​១៩។​​​​​​​​​​​

ការងារ​​​ចាប់​​​​​​​​​​​​ផ្តើម​​​ជាមួយ​​​ការ​​​ពិពណ៌នា​​​​​​អំពី​​​​​​ប្រជាពល​​​រដ្ឋ​​​ខ្មែរកាល​​​ពី​​​ជាង​​​២០០០ឆ្នាំ​​​មុន។​​​ ក្នុង​​​ខណៈ​​​ដែល​​​ពួកគេ​​​ចាប់​​​ផ្តើម​​​ដាំ​​​ដុះ​​​លើ​​​ដី ពួកគេពង្រីក​​​ជំនឿធម្មតា​​​និង​​​រឿងព្រេង​​​ដូច​​​ជារឿង​​​ព្រេងនិទាន​​​”ទេពធីតា​​​ស្រូវ”​​​និង”ក្រពើ” ដើម្បីពន្យល់កំណើត​​​ប្រទេស​​​របស់​​​គេ និង​​​បាតុភូត​​​ធម្មជាតិ។​​​ សៀវភៅ​​​នេះ​​​ ​​​ពន្យល់​​​ថា ពិធី​​​​​​ដែល​​​ធ្មេញក្មេង​​​ប្រុស​​​ជំទង់លាប​​​ម្រ័ក្សណ៍​​​ខ្មៅ នៅ​​​តែ​​​អនុវត្ត​​​រហូត​​​មក​​​ដល់​​​ពេល​​​ថ្មីៗ​​​នេះ គឺ​​​សតវត្សរ៍​​​ទី​​​២០ មាន​​​ដើម​​​កំណើត​​​នៅ​​​ក្នុង​​​សករាជនោះ គោលបំណង​​​គឺ​​​ធ្វើឲ្យ​​​បុរស​​​ក្មេងៗ​​​យល់​​​ដឹង​​​ពី​​​មនុស្សជាតិ ដោយ​​​ធ្វើ​​​ឲ្យ​​​ធ្មេញ​​​របស់​​​គេមិន​​​ដូច​​​គ្នា​​​នឹង​​​ធ្មេញ​​​ស​​​របស់​​​ក្រពើ និង​​​សត្វ​​​ស៊ី​​​​​​សត្វ​​​ផ្សេង​​​ជាអាហារទេ។​​​​​​​​​​​​

ក្នុង​​​ពេល​​​ដែល​​​ផ្លូវ​​​ជំនួញ​​​តាម​​​ទឹក​​​រីក​​​ចម្រើន​​​​​​រវាង​​​មជ្ឈិម​​​បូព៌ា​​​ ចិន​​​និង​​​ឥណ្ឌា​​​នៅ​​​ប្រហែល​​​សតវត្សរ៍​​​ទី​​​មួយ កំពង់​​​ផែទាំង​​​អស់​​​កើត​​​ឡើង​​​តាម​​​ឆ្នេរ​​​ឈូង​​​សមុទ្រ​​​ថៃ ក្នុង​​​ពេល​​​នោះ​​​​​​មេដឹកនាំ​​​ខ្មែរ​​​មួយ​​​ចំនួនបាន​​​កំពុង​​​ការពារ​​​អំណាច​​​របស់​​​ខ្លួន​​​ទៅ​​​លើ​​​ផ្នែក​​​នានា​​​នៃ​​​​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជាភាគ​​​ខាង​​​ត្បូង។

ព្រះ​​​សង្ឃ​​​នៃ​​​គណៈ​​​ធម្ម​​​យុត្តិ​​​កនិកាយ​​​នៅ​​​​​​វត្ត​​​បុទុម​​​ក្នុង​​​ក្រុង​​​ភ្នំពេញ​​​។ រូប​​​ថតៈ ស៊ីវ ចាន់ណា/The Cambodia Daily
ព្រះ​​​សង្ឃ​​​នៃ​​​គណៈ​​​ធម្ម​​​យុត្តិ​​​កនិកាយ​​​នៅ​​​​​​វត្ត​​​បុទុម​​​ក្នុង​​​ក្រុង​​​ភ្នំពេញ​​​។ រូប​​​ថតៈ ស៊ីវ ចាន់ណា/The Cambodia Daily

លោក ហ្វ័ររេស្ត⁣ សរសេរ​​​ថា”ឆ្នេរ​​​សមុទ្រ​​​រវាង​​​កំពត​​​និង​​​ដាណាង​​​ បាន​​​ក្លាយ​​​ជា​​​កំពង់​​​ផែ​​​ត្រូវការ​​​ចាំបាច់​​​រវាង​​​ឧបទ្វីប​​​ម៉ាឡេស៊ី ចិន​​​និង​​​ឥណ្ឌា គឺ​​​សម្រាប់​​​នាវាដឹក​​​ជញ្ជូនសម្ភារ​​​ផ្គត់ផ្គង់​​​”។​​​​​​​​​​​​

ផ្លូវ​​​ជំនួញ​​​ទាំង​​​នេះ ដែល​​​ជំរុញការ​​​ដោះ​​​ដូរ​​​និង​​​ការ​​​រៀប​​​អាពាហ៍​​​ពិពា​​​ហ៍​​​រវាង​​​ព្រះរាជវង្សានុវង្ស​​​នៅ​​​ក្នុង​​​តំបន់ ​​​​​​ក៏​​​បាន​​​នាំ​​​មក​​​នូវ​​​ព្រហ​​​្មញ្ញសាសនាមកកម្ពុជា។​​​ ​​​វិសាលភាព​​​នៃ​​​ទំនាក់ទំនង​​​ត្រូវ​​​បាន​​​បង្ហាញ​​​ឲ្យ​​​ឃើញ​​​​​​ដោយ​​​ហេតុការណ៍​​​ថា ព្រះ​​​មហា​​​ក្សត្រ​​​ខ្មែរ​​​នៅ​​​ក្នុង​​​សតវត្សរ៍​​​ទី​​​៤​​​ មាន​​​ព្រះ​​​នាម​​​កោណ្ឌញ​​​តាមនាម​​​​​​ព្រាហ្មណ៍​​​នៃ​​​រឿង​​​ព្រេង​​​និទាន​​​ឥណ្ឌា។ អាចារ្យ​​​ព្រាហ្មណ៍​​​មាន​​​មុខ​​​តំណែង​​​ដ៏​​​មាន​​​ឥទ្ធិពល​​​នៅ​​​ក្នុង​​​រាជវាំងក្នុង​​​សម័យ​​​អង្គរ​​​ ចំណែក​​​ឯ​​​ព្រះ​​​មហាក្សត្រ​​​អង្គ​​​ខ្លះនឹង​​​ជ្រើស​​​​​​កាន់​​​សាសនាហិណ្ឌូ ដែល​​​គោរពបូជា​​​​​​ព្រះ​​​សេវៈ ឬ​​​ព្រះ​​​វិស្ណុ ឬ​​​ក្នុង​​​ករណី​​​ព្រះ​​​មហា​​​ក្សត្រ​​​ជយ​​​វរ័្មន​​​​​​ទី​​​៧ បាន​​​​​​កាន់​​​​​​ព្រះ​​​ពុទ្ធ​​​សាសនា។​​​​​​​​​​​​

យោង​​​តាម​​​លោក ហ្វ័ររេស​​​ ឲ្យ​​​ដឹង​​​ថា ទោះ​​​បី​​​ជា​​​ព្រះ​​​មហា​​​ក្សត្រ​​​ក្នុង​​​សម័យ​​​អង្គរមិនត្រូវ​​​ចាត់ទុក​​​ជា​​​ទេវតា​​​ក៏​​​ដោយ ក៏​​​ពិធី​​​បែប​​​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​​​បាន​​​​​​ចាត់​​​ទុកស្តេច​​​ថា​​​ជ្រើស​​​រើស​​​ដោយ​​​ព្រះ​​​អាទិទេពដែរ។​​​ព្រះ​​​ឋានៈព្រះ​​​មហាក្សត្រនឹង​​​ផ្លាស់​​​ប្តូរ​​​ នៅ​​​ពេល​​​ដែល​​​ប្រទេស​​​ជាតិ​​​ប្រកាន់​​​យក​​​ទាំង​​​ស្រុង​​​នូវ​​​ព្រះពុទ្ធ​​​សាសនា​​​​​​ថេរវាទក្នុង​​​ទសវត្សរ៍​​​ឆ្នាំ​​​១៤០០ ពោល​​​គឺ​​​ចាប់​​​តាំង​​​ពី​​​ពេល​​​នោះ​​​មក ព្រះមហាក្សត្រនឹង​​​ត្រូវ​​​គេ​​​ដឹង​​​ថាជ្រើស​​​រើស​​​ដោយ​​​មនុស្ស។

លោក ហ្វ័ររេស្ត⁣ សរសេរថា”វា​​​ស្ទើរ​​​តែ​​​ប្រាកដ​​​ណាស់​​​ថាការ​​​​​​វិវឌ្ឍ​​​ព្រះ​​​ពុទ្ធ​​​សាសនា​​​…ឆ្លុះបញ្ចាំង​​​ឲ្យ​​​ឃើញ​​​​​​​​​នូវសេចក្តី​​​ប្រាថ្នានិង​​​ការ​​​វិវត្តពិត​​​ប្រាកដ​​​ឆ្ពោះ​​​ទៅ​​​រក​​​ការ​​​ផ្លាស់​​​ប្តូរ​​​ក្នុង​​​សង្គម ​​​ដែលក្នុង​​​នោះ​​​រចនា​​​សម្ព័ន្ធ​​​សង្គម​​​ នឹងត្រូវកំណត់​​​​​​ដោយ​​​​​​មិន​​​អាចទប់ទល់​​​បាន​​​​​​ ហើយ​​​ទំនាក់​​​ទំនង​​​នៃ​​​ភាពមានអំណាច​​​ជាង​​​នឹង​​​ធ្វើ​​​ឲ្យ​​​មាន​​​មនុស្ស​​​ធម៌​​​ច្រើនជាង​​​ដែរ​​​”។​​​​​​​​​​​​​​​

ប្រវត្តិ​​​វិទូរូប​​​នេះ បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​បន្ថែម​​​ថា លក្ខណៈសំខាន់មួយ​​​នៃ​​​ព្រះ​​​ពុទ្ធ​​​សាសនាដែល​​​នឹង​​​ផ្លាស់​​​ប្តូរ​​​សង្គម​​​គឺ​​​ថា មិន​​​ដូច​​​ជា​​​អាចារ្យ​​​ព្រាហ្ម​​​ណ៍​​​ដែលសុទ្ធតែ​​​​​​មក​​​ពី​​​គ្រួសារ​​​ខ្ពង់​​​ខ្ពស់​​​ គឺ​​​យុវជនក្មេងៗ​​​ដែល​​​មាន​​​ប្រវត្តិ​​​សាវតារ​​​ខុសៗ​​​គ្នា ក៏​​​អាច​​​ក្លាយ​​​ជា​​​ព្រះ​​​សង្ឃដែរ។

ការ​​​ដកថយ​​​របស់​​​កម្ពុជាពី​​​អង្គរ​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ពាក​​់​​​កណ្តាល​​​សតវត្សរ៍​​​ទី​​​១៥​​​ នឹង​​​ជា​​​ការ​​​ចាប់​​​ផ្តើម​​​នៃ​​​ពេលវេលា​​​មិន​​​ប្រាកដ​​​ប្រជា ក្នុង​​​ពេល​​​ដែល​​​ព្រះ​​​មហាក្សត្រ​​​ជា​​​បន្ត​​​បន្ទាប់​​​​​​ បាន​​​​​​ប្តូរ​​​រាជ​​​ធានីពី​​​ក្រុង​​​មួយ​​​ទៅ​​​ក្រុង​​​មួយ​​​ ហើយ​​​ប្រ​​​ជារាស្ត្រ​​​ត្រូវ​​​កែ​​​ច្នៃ​​​ប្រឌិត​​​ឡើង​​​វិញ​​​នូវ​​​វិធី​​​សាស្ត្រ​​​ធ្វើ​​​កសិកម្ម ដើម្បី​​​សម្របទៅ​​​តាម​​​តំបន់​​​ថ្មី។​​​​​​​​​

ព្រះ​​​សង្ឃ​​​​​​និមន្ត​​​​​​ក្នុង​​​​​​វត្ត​​​បទុម។ រូប​​​ថតៈ​ ស៊ីវ ចាន់ណា/The Cambodia Daily
ព្រះ​​​សង្ឃ​​​​​​និមន្ត​​​​​​ក្នុង​​​​​​វត្ត​​​បទុម។ រូប​​​ថតៈ​ ស៊ីវ ចាន់ណា/The Cambodia Daily

សៀវភៅ​​​នេះ​​​សរសេរ​​​ថា ការមកដល់​​​នៃ​​​ស្តេច​​​អង្គ​​​ចន្ទ ដែល​​​តាំង​​​រាជ​​​ធានី​​​ព្រះ​​​អង្គ​​​នៅ​​​ឯ​​​លង្វែក​​​ក្នុង​​​រយៈ​​​ពេល​​​ដំបូង​​​នៃ​​​សតវត្សរ៍​​​ទី​​​១៦​​​ បាន​​​នាំ​​​មក​​​នូវ​​​ស្ថិរ​​​ភាព​​​ខ្លះៗ។​​​ក្នុង​​​អំឡុង​​​ពេល​​​នោះ ជំនឿបុរេ​​​ប្រវត្តិ​​​និង​​​​​​អ្នកតាដែល​​​កើត​​​មាន​​​គ្រប់ទី​​​កន្លែង​​​ ត្រូវ​​​បាន​​​ច្រ​​​បាច់​​​បញ្ចូល​​​ជាមួ​​​យ​​​ព្រះ​​​ពុទ្ធ​​​សាសនា។

ស្ថិរ​​​ភាពបាន​​​ឈាន​​​ដល់​​​ទី​​​បញ្ចប់​​​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​១៥៩៤ ក្នុង​​​ពេល​​​ដែល​​​ថៃ​​​បាន​​​វាយ​​​ប្រហារ​​​និង​​​លុ​​​ក​​​លុយ​​​លង្វែក។​​​ បញ្ហា​​​នេះ​​​បាន​​​នាំ​​​មក​​​នូវ​​​សករាជ​​​ដ៏​​​ខ្មៅ​​​ងងឹត​​​នៃ​​​រយៈ​​​ពេល​​​​​​ស្ទើរ​​​តែ​​​ពីរ​​​សតវត្សរ៍​​​ ដែល​​​នៅ​​​ពេល​​​នោះ​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា ប្រឈម​​​នឹង​​​សឹក​​​សង្គ្រាម​​​ឥត​​​ឈប់​​​ឈរ​​​ ក្នុង​​​ពេល​​​ព្រះ​​​អង្គ​​​ម្ចាស់​​​ទាំង​​​ឡាយ​​​បាន​​​ស្វែង​​​រក​​​ការ​​​គាំទ្រ​​​ពី​​​វៀត​​​ណាម ឬ​​​ប្រទេស​​​ថៃ ដើម្បី​​​ដណ្តើម​​​រាជ​​​បល្ល័ង្ក​​​។ ​​​

លោក ហ្វ័ររេស្ត⁣ ​​​សរសេរ​​​ថា ព្រះ​​​អង្គ​​​ម្ចាស់ទាំងឡាយ​​​មាន​​​ជីវភាព​​​រស់​​​នៅ​​​ល្អ​​​ប្រសើរ ចំណែក​​​ឯ​​​​​​​​​ប្រជារាស្ត្រ​​​វិញ​​​មិន​​​ដូច្នេះ​​​ទេ ពោលគឺ​​​វៀតណាម​​​បាន​​​ដាក់​​​គំនាប​​​រដ្ឋបាល​​​គ្រប់​​​គ្រងនិង​​​វិធី​​​សាស្ត្រ​​​​​​​​​របស់​​​ខ្លួនមក​​​លើ​​​ប្រជា​​​រាស្ត្រ​​​ ចំណែក​​​ឯ​​​ថៃ​​​វិញ​​​បានបង្ខំ​​​​​​ឲ្យ​​​មនុស្ស​​​ម្នា​​​ចាក​​​ចេញ​​​ពី​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា ហើយ​​​នាំ​​​មក​​​ធ្វើ​​​ជា​​​ទាស​​​ករ​​​​​​រាប់​​​ពាន់​​​នាក់​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ប្រទេស​​​ថៃ​​​​​​​​​​​​​​​។

នៅ​​​ពេល​​​នោះ ព្រះ​​​ពុទ្ធ​​​សាសនា​​​ថៃទទួល​​​បាន​​​ឱកាស​​​មាស ដោយ​​​មាន​​​ឥទ្ធិពល​​​សុស​​​សាយ​​​ទូទាំង​​​តំបន់។​​​ ​​​ព្រះអង្គ​​​ម្ចាស់​​​និង​​​ព្រះ​​​សង្ឃមួ​​​យក្រុម​​​តូច បាន​​​យាង​​​ទៅ​​​សិក្សា​​​នៅ​​​ឯ​​​វត្ត​​​អារាម​​​ថៃ។

ជា​​​ការ​​​ទប់​​​ស្កាត់​​​ឥទ្ធិពល​​​ថៃ​​​នេះ​​​ ដែល​​​រដ្ឋ​​​បាល​​​បារាំង​​​គិត​​​ថា អាចរាល​​​ដាល​​​ទៅ​​​ដល់​​​នយោបាយ ​​​នឹង​​​នាំ​​​ឲ្យ​​​មាន​​​ការ​​​បង្កើត​​​ឡើង​​​នូវវិទ្យាស្ថាន​​​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​១៩២០​​​ក្នុង​​​ក្រុង​​​ភ្នំ​​​ពេញ ហើយជំរុញ​​​ឲ្យមាន​​​ការ​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​​ជាន់​​​ខ្ពស់​​​សម្រាប់​​​ព្រះ​​​សង្ឃ​​​ខ្មែរនៅ​​​ក្នុង​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា។

សាក្សី​​​ម្នាក់​​​ដែល​​​ដក​​​ស្រង​​​់​​​សម្តី​​​នៅ​​​ក្នុង​​​សៀវភៅ​​​​​​នេះ​​​និយាយថា ក្នុង​​​ពេល​​​ដែល​​​ព្រះបាទ​​​​​​​​​អង្គ​​​ឌួង បាន​​​ឡើង​​​គ្រង​​​រាជ្យ​​​សម្បត្តិ​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​១៨៤៥ ប្រទេស​​​កម្ពុជា​​​​​​បាន​​​ស្ថិត​​​ក្នុង​​​ភាព​​​ក្រីក្រលំបាក​​​​​​តោក​​​យ៉ាក។ “ភាព​​​ក្រី​​​ក្រ​​​បាន​​​កើត​​​ឡើង​​​គ្រប់ទី​​​កន្លែង​​​ទូ​​​ទាំង​​​ប្រទេស….កសិករ​​​បាន​​​រត់​​​ចោល​​​ភូមិឋាន​​​ទាំង​​​ឡាយ ពី​​​ព្រោះ​​​ពួក​​​គេ​​​ខ្លាចវៀត​​​ណាមនិង​​​សៀម​​​ដែល​​​លួច​​​ប្លន់​​​ដំណាំ​​​ដំណោច​​​របស់​​​គេ”។​​​

ព្រះបាទ​​​អង្គ​​​ឌួងបាន​​​ចាប់​​​ផ្តើម​​​បង្កើត​​​កម្មវិធី​​​ទាំង​​​ឡាយ​​​ដើម្បី​​​កែខៃ​​​ស្ថាន​​​ការណ៍។​​​កិច្ច​​​​​​ការ​​​នេះ​​​រួម​​​មាន​​​ការ​​​កសាង​​​ស្តារ​​​ឡើង​​​វិញ​​​នូវ​​​វត្ត​​​អារាម​​​ដែល​​​ត្រូវ​​​បាន​​​បំផ្លិច​​​បំផ្លាញ​​​ ហើយ​​​ទ្រទ្រង់​​​ការ​​​អភិវឌ្ឍ​​​ស្ថាប័ន​​​ពុទ្ធសាសនា​​​។ ការ​​​ភ័យ​​​ខ្លាច​​​ប្រទេស​​​ជិត​​​ខាង​​​ដែល​​​មាន​​​ឥទ្ធិពលជាងខ្លួន បាន​​​ធ្វើ​​​ឲ្យ​​​ស្តេច​​​នរោត្តម​​​ឡាុយ​​​ព្រះ​​​ហស្ថ​​​លេខា​​​លើ​​​សន្ធិ​​​សញ្ញា​​​អាណាព្យា​​​បាល​​​​​​ជាមួយ​​​ប្រទេស​​​បារាំង​​​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​១៨៦៣។

ក្នុង​​​ទសវត្សរ៍​​​ឆ្នាំ​​​១៨០០ មាន​​​និកាយ​​​ថ្មី​​​មួយ គឺ​​​ធម្មយុត្តិក​​​និកាយ​​​​​​​​​បាន​​​កើត​​​ឡើង​​​នៅ​​​​​​ក្នុង​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា​​​ ដោយ​​​ផ្សព្វ​​​ផ្សាយ​​​ទៅ​​​នឹង​​​ច្បាប់​​​ថេរវាទ​​​ដើម​​​។ នៅ​​​ពេល​​​ស្តេច​​​អង្គ​​​ឌួង​​​បាន​​​​​​ប្តូរ​​​រាជធានី​​​របស់​​​ព្រះ​​​អង្គ​​​ពី​​​ឧត្តុង្គមក​​​ក្រុង​​​​​​ភ្នំពេញ​​​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​១៨៦៦ និកាយ​​​នេះ​​​បាន​​​ស្ថិត​​​នៅ​​​ក្នុង​​​វត្ត​​​បទុម ចំណែក​​​ឯ​​​គណៈ​​​មហា​​​និ​​​កាយ​​​​​​វិញ​​​បាន​​​ស្ថិត​​​នៅ​​​ក្នុង​​​វត្ត​​​ឧណ្ណាលោម។​​​​​​​​​ វត្តអារាម​​​​​​ទាំង​​​នេះ​​​នៅ​​​​​​តែ​​​ជាទី​​​កន្លែង​​​សម្រាប់​​​និកាយ​​​នីមួយៗ​​​រហូត​​​មក​​​ដល់​​​សព្វថ្ងៃ​​​នេះ។​​​​​​​​​​​​​​​​​​

ក្នុង​​​សតវត្សរ៍​​​ទី​​​២០ ព្រះសង្ឃទទួល​​​បាន​​​កម្មវិធី​​​អប់រំដែល​​​ទ្រទ្រង់​​​ដោយ​​​បារាំង​​ លទ្ធ​​​ផល​​​មួយ​​​គឺ​​​​​​ថា ព្រះ​​​សង្ឃ​​​អង្គ​​​ខ្លះ​​​ បាន​​​ស្ថិត​​​ក្នុង​​​ចំណោម​​​បញ្ញវន្ត​​​ខ្មែរ​​​ដំបូងដែល​​​ទាម​​​ទារ​​​ឯករាជ្យ​​​ពី​​​ប្រទេស​​​បារាំង។​​​ ព្រះ​​​សង្ឃ​​​ទាំង​​​នោះ​​​ រួម​​​មាន​​​ដូច​​​ជា​​​​​​ព្រះតេជគុណ ​​​ជួន ណាត និង ហួត តាត ដែល​​​មាន​​​ឥទ្ធិ​​​ពល​​​លើ​​​ស​​​លុប​​​លើ​​​ព្រះ​​​ពុទ្ធ​​​សាសនា​​​ខ្មែរ រហូត​​​ដល់​​​ព្រះ​​​អង្គ​​​ទាំង​​​ពីរ​​​អង្គ​​​បាន​​​សុគត​​​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​១៩៦៨​​​និង​​​ឆ្នាំ​​​១៩៧៥។ ព្រះ​​​អង្គ​​​ថែម​​​ទាំង​​​បាន​​​សិក្សា​​​សំស្ក្រឹត​​​ជាមួយ​​​អ្នក​​​ប្រាជ្ញ​​​បារាំង​​​ក្នុង​​​​​​​​​ក្រុង​​​ហាណូយដែរ។​​​​​​

កម្ពុជា​​​ទទួល​​​​​​បាន​​​ឯករាជ្យ​​​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​១៩៥៣ ហើយ​​​រហូត​​​ដល់​​​ប្រហែល​​​ឆ្នាំ​​​១៩៦៧ វត្ត​​​អារាម​​​ព្រះ​​​ពុទ្ធ​​​សាសនា​​​បាន​​​រីក​​​ដុះ​​​ដាល។​​​ ការ​​​ប្រឆាំង​​​កាន់​​​តែ​​​ច្រើន​​​ឡើង​​​នឹង​​​រដ្ឋាភិបាល​​​ព្រះ​​​អង្គ​​​ម្ចាស់​​​នរោត្ត​​​ម សីហនុ​​​ក្នុង​​​ទសវត្សរ៍​​​​​​ឆ្នាំ​​​១៩៦០​​​បាន​​​​​​ទៅ​​​​​​ដល់​​​វត្ត​​​អារាមនានា។

ព្រះ​​​សង្ឃ​​​នៃ​​​គណៈ​​​មហា​​​និកាយ​​​នៅ​​​​​​វត្ត​​​ឧណ្ណាលោម។​ រូបថតៈ ស៊ីវ ចាន់ណា/The Cambodia Daily
ព្រះ​​​សង្ឃ​​​នៃ​​​គណៈ​​​មហា​​​និកាយ​​​នៅ​​​​​​វត្ត​​​ឧណ្ណាលោម។​ រូបថតៈ ស៊ីវ ចាន់ណា/The Cambodia Daily

សៀវភៅ​​​សរសេរ​​​ថា”ការ​​​បង្ក្រាប​​​លើ​​​[របប]​​​ប្រឆាំង​​​ទាំង​​​នោះ​​​ ដោយសំអាង​​​លេស​​​ថាគាំទ្រ​​​ខ្មែរ​​​ក្រហម សូម្បី​​​តែ​​​វត្ត​​​អារាម​​​ក៏​​​មិន​​​អាច​​​ជៀស​​​ផុត​​​ដែរ ពោលគឺ​​​មាន​​​ការ​​​ស៊ើបអង្កេត​​​កាន់តែ​​​ខ្លាំង​​​ ហើយ​​​ជាទី​​​​​​កន្លែង នៅ​​​ពេល​​​មាន​​​ការ​​​សង្ស័យ​​​ ព្រះ​​​សង្ឃ​​​អង្គ​​​ខ្លះ​​​ត្រូវ​​​ចាប់​​​ផ្សឹក​​​យ៉ាង​​​ឃោរ​​​ឃៅ ដើម្បី​​​ចាប់​​​ខ្លួន​​​ភ្លាមៗ”។

ក្នុង​​​អំឡុង​​​​​​របប​​​​​​ខ្មែរ​​​ក្រហម​​​ ព្រះ​​​សង្ឃ​​​ល្បីៗ​​​មួយ​​​ចំនួន​​​ត្រូវ​​​បាន​​​ធ្វើ​​​គត​​​ ចំណែក​​​ឯ​​​ព្រះ​​​សង្ឃ​​​ផ្សេង​​​ទៀត​​​ត្រូវ​​​បាន​​​ផ្សឹក​​​​​​​​​ធ្វើ​​​ជា​​​ប្រជា​​​ពល​​​រដ្ឋ​​​ធម្មតា។

បន្ទាប់​​​ពី​​​​​​​​​ការ​​​ដួល​​​រលំ​​​របប​​​ប៉ុល ពត​​​ ក្នុង​​​ខែ​​​មករា ឆ្នាំ​​​១៩៧៩​​​ គណៈមហានិកាយ ​​​ត្រូវ​​​បាន​​​ស្តារ​​​ឡើង​​​វិញ​​​ដែល​​​ដឹក​​​នាំ​​​ដោយ​​​ព្រះ​​​តេជគុណ ទេព វង្ស។ គណៈ​​​ធម្មយុត្តិកនិកាយ​​​​​​ ដែល​​​គេ​​​ចាត់ទុក​​​ថាខ្ពង់​​​ខ្ពស់​​​ពេក​​​ត្រូវ​​​បាន​​​ហាម​​​ឃាត់ ប៉ុន្តែ​​​ត្រូវ​​​បាន​​​បង្កើត​​​ឡើង​​​វិញ​​​បន្ទាប់​​​ពី​​​មាន​​​ការ​​​ចុះ​​​ហត្ថ​​​លេខា​​​លើ​​​កិច្ច​​​ព្រម​​​ព្រៀង​​​ក្រុង​​​ប៉ា​​​រីស​​​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​១៩៩១។​​​

លោក ហ្វ័ររេស្ត⁣ សរសេរថា រាប់​​​​​​សតវត្សរ៍មក​​​នេះ សញ្ញាណ​​​នៃ​​​ព្រះ​​​សង្ឃ​​​និង​​​ពុទ្ធ​​​សាសនិក​​​ដែល​​​ទាក់​​​ទង​​​គ្នា​​​តាម​​​រយៈ​​​ការ​​​​​​ចែក​​​រំលែក​​​​​វិភាគ​​​ទាន ដែល​​​ផ្តល់​​​ឲ្យ​​​ពុទ្ធសាសនិក​​​នូវ​​​​​​កុសល​​​ផល​​​បុណ្យ​​​ធ្វើ​​​ឲ្យ​​​ពួក​​​គេ​​​មាន​​​អនាគត​​​ត្រចេះ​​​ត្រចង់​​​នៅ​​​ជាតិ​​​ក្រោយ​​​ បាន​​​ក្លាយ​​​ជា​​​​​​ទិដ្ឋភាព​​​​​​សាសនា​​​សំខាន់​​​មួយ​​​នៅ​​​ក្នុង​​​សង្គម​​​កម្ពុជា។

ប្រវត្តិវិទូ​​​រូប​​​នេះ​​​បាន​​​និយាយ​​​ថា សព្វ​​​ថ្ងៃ​​​នេះ បញ្ហា​​​នេះ​​​បាន​​​ធ្វើ​​​ឲ្យ​​​ជន​​​ជាតិខ្មែរ​​​ដែល​​​រស់​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ប្រទេស ឬ​​​ក្រៅ​​​ប្រទេស​​​​​​​​​ឧបត្ថម្ភ​​​មូលនិធិ​​​ដល់​​​​​​ការ​​​សាង​​​សង់​​​​​​អគារ​​​ថ្មីៗនៅ​​​តាម​​​វត្ត​​​អារាម​​​របស់​​​គេ។ គម្រោង​​​សាង​​​សង់បែប​​​នេះ ជាញឹក​​​ញាប់​​​ត្រូវ​​បាន​​​ធ្វើ​​​ឡើង​​​ដោយ​​​មាន​​​ការ​​​យល់​​​ដឹង​​​តិច​​​តួច ឬ​​​គ្មាន​​​ការ​​​យល់ដឹង​​​​​​ទាល់​​​តែ​​​សោះ​​​ចំពោះ​​​សេចក្តី​​​ត្រូវ​​​ការ​​​ពិត​​​ប្រាកដ​​​នៅ​​​តាម​​​វត្ត​​​អារាម ឬ​​​តម្លៃ​​​​​​ជា​​​ប្រវត្តិ​​​សាស្ត្រ វប្បធម៌ ឬ​​​បែប​​​សិល្បៈ​​​នៃ​​​អ្វី​​​ដែល​​​ត្រូវ​​​​​​បំផ្លាញ​​​ចោល​​​ និង​​​អ្វី​​​នឹង​​​ត្រូវ​​​​​យក​​​មក​​​ជំនួសវិញ។​​​​​​​​​​​​​​​​​​

បន្ថែម​​​ទៅ​​​លើការ​​​បួង​​​សួង​​​សុំ​​​ឲ្យ​​​មានកុសល​​​​​​ផល​​​បុណ្យ​​​ សប្បុរសជន​​​តែង​​​តែ​​​ឧទ្ទិសកុសល​​​​​​ជូន​​​ចំពោះ​​​អ្នក​​​ដែល​​​បាន​​​ស្លាប់​​​បាត់​​​បង់​​​​​​អាយុ​​​ជីវិត​​​ក្នុង​​​អំឡុង​​​ពេល​​​សង្គ្រាម​​​និង​​​ជម្លោះ​​​រយៈ​​​ពេល​​​ពីរ​​​ទស​​​វត្សរ៍​​​​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ប្រទេសនេះ​​​។

លោក ហ្វ័ររេស្ត⁣ សរសេរ​​​ថា “​​​​​​​​​សរុប​​​មក ព្រះ​​​ពុទ្ធសាសនាកំពុង​​​ក្លាយ​​​ជា​​​សាសនាមួយ​​​​​​នៃ​​​អ្នក​​​ដែល​​​ស្លាប់ ហើយវាអាច​​​ជាលក្ខណៈ​​​​​​​​​ដែល​​​សំដៅចាត់​​​ទុក​​​សាសនា​​​ជា​​​​​​លក្ខណៈ​​​ពិសេសក្នុង​​​ពេល​​​អនាគត ដើម្បី​​​កំណត់​​​ការ​​​វិវត្ត​​​របស់​​​ខ្លួន ហើយ​​​ធានា​​​នូវ​​​ភាព​​​អចិន្ត្រៃយ៍​​​របស់​​​ខ្លួនដែរ”។

ព្រះ​​​សង្ឃ​​​នៅ​​​វត្ត​​​ឧណ្ណាលោម។ រូប​​ថតៈ​ ស៊ីវ ចាន់ណា/The Cambodia Daily
ព្រះ​​​សង្ឃ​​​នៅ​​​វត្ត​​​ឧណ្ណាលោម។ រូប​​ថតៈ​ ស៊ីវ ចាន់ណា/The Cambodia Daily

ក្នុង​​​ពេល​​​ដែលស្ថាប័ន​​​សាសនា​​​របស់​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា​​​ឈានចូល​​​សតវត្សរ៍​​​ទី​​​២១ ប្រវត្តិវិទូ​​​រូប​​​នេះ សរសេរ​​​ថា “ការ​​​ប្រឈមពិត​​​ប្រាកដ​​​សព្វ​​​ថ្ងៃ​​​នេះ ស្ថិត​​​ក្នុង​​​ការ​​​ផ្លាស់​​​ប្តូរ​​​ដែល​​​កើត​​​ឡើង​​​ក្នុង​​​សង្គម​​​ គឺ​​​ការ​​​លេច​​​ឡើង​​​នូវ​​​សង្គមម​​ួយ​​​ដែល​​​​​​ធ្វើ​​​ជា​​​​​​បស្ចិម​​​​​​ប្រទេស​​​ភាវូបនីយ​​​កម្ម​​​និង​​​បន្ទាប់​​​មក​​​ជា​​​សាកល​​​ភាវូបនីយកម្ម និងជា​​​សង្គមបែប​​​ទី​​​ក្រុង​​​ ឬ​​​យ៉ាង​​​ហោច​​​ណាស់​​​ជា​​​ការ​​​បញ្ចប់​​​​​​​​​ការ​​​រស់​​​នៅ​​​ឯកោបែប​​​ជនបទ​​​ ដោយ​​​មាន​​​កិច្ច​​​អភិវឌ្ឍពហុទម្រង់​​​ក្នុង​​​ការ​​​ប្រា​​​ស្រ័យ​​​ទាក់​​​ទង​​​គ្នា”។

លោក ហ្វ័ររេស្ត⁣ បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ក្នុង​​​កិច្ច​​​សម្ភាស​​​ថា “ការ​​​ប្រឈមមួយ​​​ផ្សេង​​​ទៀត​​​សម្រាប់​​​ព្រះ​​​ពុទ្ធ​​​សាសនា គឺ​​​កំពុង​​​ឈាន​​​ដល់​​​​​​ស្រទាប់​​​យុវជន​​​សព្វ​​​ថ្ងៃ​​​នេះ”។ លោក ហ្វ័ររេស្ត⁣ បាន​​​និយាយ​​​ថា ទោះ​​​បី​​​ជា​​​យុវជន​​​ប្រតិ​​​បត្ត​​​ិ​​​តាម​​​កិច្ច​​​ពិធី​​​ផ្សេងៗ​​​ក៏​​​ដោយ ក៏​​​មិន​​​មាន​​​ការ​​​​​​ដឹង​​​ថាតើ​​​គេ​​​ធ្វើ​​​ដោយ​​​សារ​​​តែ​​​ជំនឿ​​​សាសនា​​​ណាមួយ ឬ​​​ក៏​​​គ្រាន់​​​តែ​​​​​​គោរព​​​ឪពុកម្តាយ​​​និង​​​ក្រុម​​​គ្រួសារ​​​របស់​​​គេឬ​​​យ៉ាង​​​ណា​​​ទេ។​​​​​​

កើត​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​១៩៤៦ លោក ហ្វ័ររេស្ត⁣ បាន​​​រស់​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា​​​​​​ក្នុង​​​ពាក់​​​កណ្តាល​​​ទសវត្សរ៍​​​ឆ្នាំ​​​១៩៦០ក្នុង​​​សហគមន៍​​​កាតូលិកតាម​​​ទន្លេ​​​មេគង្គ។​​​ លោកជា​​​សាស្ត្រាចារ្យ​​​សាកលវិទ្យាល័យ ជា​​​អ្នក​​​ស្រា​​វ​​​ជ្រាវ និង​​​អ្នកនិពន្ធ​​​សៀវ​​​ភៅ​​​ ដែល​​​​​​មើល​​​ការ​​​ខុស​​​ត្រូវ​​​លើ​​​ការ​​​ប្រមូល​​​ផ្តុំ​​​ឯកសារ​​​ស្តី​​​ពី​​​ការ​​​សិក្សា​​​អាស៊ី ហើយ​​​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​១៩៨០ លោក​​​បាន​​​បោះ​​​ពុម្ព​​​ការ​​​សិក្សា​​​សំខាន់​​​មួយ​​​អំពី​​​រដ្ឋបាល​​​បារាំង​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា​​​រវាង​​​ឆ្នាំ​​​១៨៩៧ និង​​​ឆ្នាំ​​​​​​​​​១៩២០។

លោក ហ្វ័ររេស្ត⁣ បានឈប់​​​សិក្សា​​​​​​​​​អំពី​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា​​​មួយ​​​​​​រយៈ ក្នុង​​​ពេល​​​​​​អ្នក​​​ដែល​​​លោក​​​បាន​​​ស្គាល់​​​ពេល​​​លោករស់នៅ​​​ក្នុង​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា​​​បាន​​​ស្លាប់​​​ក្នុង​​​ពេល​​​សង្គ្រាម​​​និង​​​ជម្លោះ​​​អស់​​​រយៈ​​​ពេល​​​ជា​​​ច្រើន​​​ឆ្នាំ។​​​ លុះ​​​មក​​​ដល់​​​ឆ្នាំ​​​១៩៩២​​​ លោក​​​បាន​​​បោះ​​​ពុម្ព​​​ការ​​​សិក្សា​​​អំ​​​ពី​​​​​​អ្នកតាខ្មែរ​​​។​​​ ចាប់​​​តាំង​​​ពី​​​ពេល​​​នោះ​​​មក​​​​​​លោកមើលការ​​​ខុស​​​ត្រូវ​​​លើ​​​ការ​​​ចេញ​​​ផ្សាយ​​​ការងារ​​​ផ្សេងៗ​​​​​​អំពី​​​កម្ពុជា ទន្ទឹម​​​នឹង​​​បន្ត​​​ស្រាវ​​​ជ្រាវផង​​​ដែរ​​​។​​​​​​​​​​​​​​​​​​

មាន​​​មូល​​​ដ្ឋាន​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ប្រទេស​​​បារាំង​​​ លោក​​​មក​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា​​​ច្រើន​​​លើក​​​ច្រើន​​​សា​​​ក្នុង​​​មួយ​​​ឆ្នាំ​​​ ដើម្បី​​​បង្រៀន​​​នៅ​​​ឯ​​​សាកល​​​វិទ្យា​​​ល័យ​​​​​​ភូមិន្ទ​​​វិចិត្រ​​​សិល្បៈ៕​​​ រើន

ខ្លោង​​​​​​ទ្វារ​​​ចូល​​​វត្ត​​​ឧណ្ណាលោមទល់​​​មុខ​​​ទន្លេ​​​សាប។ ​រូបថតៈ ស៊ីវ ចាន់ណា/The Cambodia Daily
ខ្លោង​​​​​​ទ្វារ​​​ចូល​​​វត្ត​​​ឧណ្ណាលោមទល់​​​មុខ​​​ទន្លេ​​​សាប។ ​រូបថតៈ ស៊ីវ ចាន់ណា/The Cambodia Daily

​​​

 

© 2024, ខេមបូឌា ដេលី. All rights reserved. No part of this article may be reproduced in print, electronically, broadcast, rewritten or redistributed without written permission.

អត្ថបទទាក់ទង

អត្ថបទអានច្រើន

សេចក្ដីរាយការណ៍ពិសេស