ប្រទេសមិនគោរពច្បាប់ បទល្មើសឧក្រិដ្ឋក្លាយជាធម្មតា អ្នកក្តាប់អំណាចអាងអំណាច អ្នកមានអាងទឹកប្រាក់ យកអ្នកមានអំណាចជាអ្នកការពារ។ គេចងក្រងគ្នារស់អាស្រ័យនឹងគ្នាទៅវិញទៅមក ដើម្បីពង្រឹងអំណាចផ្ទាល់ខ្លួន ក្រុមគ្រួសារ និងបក្ខពួក។
លោក ហាស់ សាន មានសេចក្តីរាយការណ៍ពិពណ៌នាអំពីមូលហេតុអង្គការបរទេសដាក់ពិន្ទុឲ្យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងមូលហេតុក្រុមហ៊ុនធំៗពីបស្ចិមប្រទេសមិនហ៊ានដាក់ទុនរកស៊ីនៅស្រុកខ្មែរ។
អ្នកសង្កេតហេតុការណ៍ស្ថានការណ៍ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសហគមន៍ខ្មែរនៅបរទេសដែលតាមដានបញ្ហាក្នុងប្រទេសខ្មែរ (ហៅតាមការកំណត់ក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៤៧) ឬប្រទេសកម្ពុជា (រាជាណាចក្រទី២ ហៅតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៩៣) ជាមាតុភូមិកំណើតរបស់គេលើវិស័យផ្សេងៗ តែងតែវិភាគឃើញ និងអធិប្បាយរំឭកជារឿយៗថា បើចង់ឲ្យមានសេចក្តីសុខសន្តិភាពក្សេមក្សាន្ត ទាំងផ្លូវកាយ ទាំងផ្លូវចិត្តសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរក្នុងសង្គមជាតិពុទ្ធសាសនា រាជរដ្ឋាភិបាលត្រូវអនុវត្តគោលការណ៍នយោបាយប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដ។
នេះមានន័យថា អ្នកដឹកនាំប្រទេសជាតិឥតបំភ័ន្តបន្លំភ្នែកសាធារណជន បង្វែរសាច់រឿងពីអាក្រក់ទៅល្អ ពីសទៅខ្មៅ ពីត្រូវទៅជាខុស ពីរឿងពិតដើម្បីបំពេញចិត្តមនុស្សណាម្នាក់ ដោយបំពានច្បាប់ជាដាច់ខាត។
បទបញ្ញត្តិ ក្រមមាត្រាទាំងឡាយដែលស្ថាប័នធ្វើច្បាប់បានអនុម័ត ហើយដាក់ចូលជាធរមាន គឺដើម្បីឲ្យពលរដ្ឋគ្រប់ៗគ្នាក្នុងប្រទេសនោះអនុវត្តឲ្យមានរបៀបរៀបរយ សណ្ដាប់ធ្នាប់ មិនថាវណ្ណៈឋានៈតូច ឬធំ មិនសំដៅលើជនជាតិ ភេទ ជំនឿ សាសនា លក្ខខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងណានោះទេ។ អត្ថន័យនៃពាក្យអង់គ្លេសថា rule of law ដែលភាសាខ្មែរប្រែថា នីតិរដ្ឋ ឬប្រែថាប្រទេសអនុវត្តច្បាប់ គឺគេរំពឹងថាពលរដ្ឋគ្រប់រូបអនុវត្តស្មើភាពគ្នា មិនមែនយកនីតិក្រម នីតិប្បញ្ញត្តិទៅទ្រាប់អង្គុយ ឬយកអំណាចទៅជាន់ឈ្លីលើច្បាប់នោះទេ។
អ្នកតាមដានឃើញការពិតដូចជាលោក ម៉ែន ណាត លោក ប៉ា ងួនទៀង លោក គឹម សុខ លោក សារ៉ូ សុវិជ័យ លោក ស្រ៊ុន ស្រ៊ន និងពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើនឯទៀតជាដើម តែងតែលើកសំណួរថា បើប្រទេសជាតិមានសន្តិភាពយូរហើយ គ្មានភ័យព្រួយអំពីការទម្លាក់គ្រាប់បែកគ្រាប់ផ្លោងកាំភ្លើងធំ បាញ់មីស៊ីល គ្រាប់រ៉ុក្កែតដាក់គ្នាខ្ទេចខ្ទាំស្រុកភូមិ ទីក្រុង ទីផ្សារទេ ចុះហេតុអ្វីបានជាក្រុមហ៊ុនធំៗពីប្រទេសលោកសេរី ប្រជាធិបតេយ្យ នីតិរដ្ឋ មិនហ៊ានដាក់ទុនធ្វើអាជីវកម្មក្នុងប្រទេសមានសន្តិភាពដូចជាប្រទេសកម្ពុជា?
លោក ម៉ែន ណាត អនុប្រធានវេទិកាពលរដ្ឋ រៀបរាប់អំពីមូលហេតុដែលការអំពាវនាវពីរដ្ឋាភិបាលដល់ក្រុមហ៊ុនបរទេសពីលោកខាងលិច ឲ្យដាក់ទុនស្រុកខ្មែរ បែរជាគ្មានប្រយោជន៍៖ …
ព័ត៌មានផ្សព្វផ្សាយអំពីបទល្មើសបំពានច្បាប់ជាច្រើនប្រភេទ ច្រើនសណ្ឋាន មានរាប់មិនអស់ក្នុងសារព័ត៌មានបរទេស។ ទោះជាដូច្នោះក្តី រាជរដ្ឋាភិបាលតែងតែឆ្លើយតបវិញថា ប្រទេសណាក៏មានឧក្រិដ្ឋកម្មដែរ ហើយអ្នកដែលផ្សាយអាក្រក់អំពីប្រទេសកម្ពុជា គឺមានចេតនាបរិហារ សម្អុយកេរ្តិ៍ឈ្មោះរាជរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ដោយបដិសេធមិនព្រមទទួលស្គាល់ការពិត ឬសច្ចៈសោះ។
ដោយមកពីរាជរដ្ឋាភិបាលមិនទទួលស្គាល់ការពិត ឬសច្ចៈនោះ ហើយអនុវត្តច្បាប់មិនស្មើភាពគ្នារវាងអ្នកមានអំណាចមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភ និងមានបក្ខពួកចាំការពារបិទបាំង ហៅថាមានខ្នង បទល្មើសកម្រិតឧក្រិដ្ឋ crimes វាចង់ប្រែក្លាយពីអំពើឧក្រិដ្ឋដោយអចេតនា ដោយចៃដន្យ homicide ទៅជាចរិយាឧក្រិដ្ឋ criminality ទៅហើយ ដែលសំដៅន័យថា ពលរដ្ឋមួយចំនួនណានោះ មើលទៅហាក់ដូចជាមាននិន្នាការចំណង់ចិត្ត propensity ប្រព្រឹត្តបទល្មើស ទោះជាដឹងថាអាចបំពានច្បាប់យ៉ាងណាក៏ដោយ ឲ្យតែឃើញមានឱកាសល្អហុចឲ្យ។
ឧក្រិដ្ឋកម្មមិនថាឡើយអ្នកប្រព្រឹត្តផ្ទាល់ បើមន្ត្រីម្នាក់ដឹងថាមានអំពើឧក្រិដ្ឋកើតឡើងហើយ ប៉ុន្តែមិនរាយការណ៍ឲ្យអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចទាន់ពេលវេលា ដោយគេធ្វើមិនដឹងមិនឮក្នុងបំណងជួយបិទលាក់បាំងឧក្រិដ្ឋកម្មនោះ ក៏គេចាត់ទុកជាបទល្មើសឧក្រិដ្ឋកម្រិតធ្ងន់ដែរ ដែលភាសាអង់គ្លេសហៅថា misprision។
អ្នកខ្លាំងនៅស្រុកខ្មែរអាងប្រាក់កាស គេអាចសម្រាលទោសពីធ្ងន់មកស្រាលបាន ដូច្នេះបើគេបំពានច្បាប់ ប្រព្រឹត្តបទល្មើសធ្ងន់ធ្ងរយ៉ាងណា ក៏មិនអីដែរ ពីព្រោះចៅក្រមអាចសម្រួលបាន។
ចំពោះអ្នកតូចតាចវិញ បើគេមានទោសប៉ុនណា គឺនៅតែប៉ុណ្ណឹង ពោលគឺចៅក្រមមិនសម្រួលសោះឡើយ។ មានករណីខ្លះ មិនមែនជនស៊ីវិលសាមញ្ញទេប្រព្រឹត្តល្មើសច្បាប់ អ្នករាជការ នាហ្មឺន មន្ត្រីទាំងស៊ីវិល ទាំងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធតែម្តង ជាអ្នកប្រព្រឹត្តបទល្មើសឧក្រិដ្ឋ ដូចជាទៅការពារពួកឧកញ៉ារំលោភយកដីធ្លីផ្ទះសម្បែងអ្នកស្រុក ទៅចាប់ចងប្តឹងសកម្មជនការពារផលប្រយោជន៍សង្គម មានបរិស្ថាន ធនធានធម្មជាតិ ជាដើម ដាក់ពន្ធនាគារ។
បទល្មើសមួយបែបទៀតគេអាចចាត់ទុកជា ចរិយាឧក្រិដ្ឋ គឺអ្នកដឹកនាំប្រទេសមានទម្លាប់ប្រើអំណាចប្រព្រឹត្តអំពើរំលោភការប្រើសិទ្ធិពលរដ្ឋ ដែលអង់គ្លេសហៅថា crime against the exercise of civic rights តាមរយៈការកែប្រែ ដោះដូរមាត្រា ខ្លឹមសាររដ្ឋធម្មនុញ្ញ តម្រូវតាមមហិច្ឆតាផ្ទាល់ខ្លួន។
ទោះជាមានឧទាហរណ៍ដ៏ច្រើនយ៉ាងណាក្តី លោក ស្រ៊ុន ស្រ៊ុន សកម្មជនកិច្ចព្រមព្រៀង ២៣ តុលា នៅតែលើកទឹកចិត្តឲ្យពលរដ្ឋប្រើសិទ្ធិរបស់ខ្លួនតវ៉ាតាមរយៈការដាក់ពាក្យប្តឹងក្នុងតុលាការ កុំជឿអ្នកដឹកនាំប្រជាភិថុតិ៖ …
ដោយសង្កេតឃើញស្ថានភាពសង្គមខ្មែរដូចជាមិនងាយកែប្រែផ្នត់គំនិតពីនិន្នាការ ចំណង់ចិត្ត propensity ទាញរុញទៅរកការប្រព្រឹត្តបទល្មើសឧក្រិដ្ឋ អង្គការពីរឧបត្ថម្ភថវិកាដោយសហភាពអឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិក ឈ្មោះ Global Organized Crime Index (GOCI) និង Global Initiative Against Transnational Organized Crime (GIATOC) បានសិក្សាស្រាវជ្រាវរកឃើញ និងផ្សាយសេចក្តីរាយការណ៍មួយកាលពីឆ្នាំ២០២៣ វាស់វែងដាក់ពិន្ទុពីល្អទៅអាក្រក់ ពីលេខ១ (ល្អ) ដល់លេខ១០ (អាក្រក់) ឲ្យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានពិន្ទុលេខ៧ (៦,៨៥) ដែលមានន័យថា សង្គមជាតិយើងមានចរិយាឧក្រិដ្ឋ criminality ស្ទើរគ្រប់វិស័យក្នុងប្រទេសនេះ ពោលគឺបទល្មើសឧក្រិដ្ឋកើតមានសឹងតែគ្រប់ទីកន្លែងដោយមិនរើសមុខ គ្មានកន្លែងណាស្អាតស្អំឡើយ។
សេចក្តីរាយការណ៍ដាក់ពិន្ទុអំពីចរិយាឧក្រិដ្ឋ criminality score ឆ្នាំ២០២៣ ពិនិត្យលើសកម្មភាពឧក្រិដ្ឋពីរសណ្ឋាន៖ គឺទី១ ជាទីផ្សារជួញដូរបែបឧក្រិដ្ឋ criminal markets ដែលមាន ១៥ប្រភេទ និងទី២ ជនជាឧក្រិដ្ឋជនដែលមាន ៥ប្រភេទ។
- ទីផ្សារជួញដូរបែបឧក្រិដ្ឋ សំដៅដល់អំពើប្រវ័ញ្ចមនុស្សប្រើដោយបង្ខំ ហៅថា ការជួញដូរមនុស្ស human trafficking បានពិន្ទុ ៨,៥០;
- ការក្លែងឯកសារនាំមនុស្សគេចច្បាប់ទៅទីដទៃ ហៅថាការរត់ពន្ធមនុស្ស human Smuggling បានពិន្ទុ ៧;
- ការគំរាមជំរិតទារប្រាក់ និងការការពារមុខរបរដោយបង់ប្រាក់ប្រចាំខែ extortion & protection racketeering បានពិន្ទុ ៦,៥០;
- ការរត់ពន្ធអាវុធឆ្លងដែន arms trafficking បានពិន្ទុ ៥,៥០;
- ការធ្វើជំនួញទំនិញក្លែងក្លាយ trade in counterfeit goods បានពិន្ទុ ៨;
- ការធ្វើជំនួញខុសច្បាប់ទំនិញជាប់ពន្ធ illicit trade in excisable goods បានពិន្ទុ ៥,៥០;
- ឧក្រិដ្ឋកម្មលើសត្វព្រៃសឹងផុតពូជ flora crimes បានពិន្ទុ ៨;
- ឧក្រិដ្ឋកម្មលើរុក្ខជាតិសឹងផុតពូជ fauna crimes បានពិន្ទុ ៨,៥០;
- ឧក្រិដ្ឋកម្មលើធនធានរីងស្ងួត (មិនត្រឡប់មកវិញ មានប្រេងកាត ឧស្ម័នធម្មជាតិ ធ្យូងថ្ម និងថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ) non-renewable resource crimes បានពិន្ទុ ៨;
- ជំនួញគ្រឿងញៀនអេរ៉ូអ៊ីន heroin trade បានពិន្ទុ ៤,៥០;
- ជំនួញគ្រឿងញៀនអាភៀន cocaine trade បានពិន្ទុ ២,៥០;
- ជំនួញកញ្ឆា cannabis trade បានពិន្ទុ ៤,៥០;
- ជំនួញថ្នាំញៀនសំយោគ synthetic drug trade បានពិន្ទុ ៨;
- ឧក្រិដ្ឋកម្មអាស្រ័យការប្រើអ៊ីនធឺណិតតាមកុំព្យូទ័រ cyber-dependent crimes បានពិន្ទុ ៧,៥០;
- និងឧក្រិដ្ឋកម្មបោកបញ្ឆោត/លួចប្លន់ទាញប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុ financial crimes បានពិន្ទុ ៨។
រីឯឧក្រិដ្ឋជនជាប់ជំពាក់ ឬតួអង្គក្នុងឧក្រិដ្ឋកម្ម criminal actors ដែលមាន ៥ប្រភេទ ហើយបានពិន្ទុ ៧ នោះ គឺមាន៖
- ក្រុមម៉ាហ្វីយ៉ា Mafia-style groups បានពិន្ទុ ៤,៥០;
- បណ្ដាញឧក្រិដ្ឋកម្ម criminal networks បានពិន្ទុ ៧;
- ឧក្រិដ្ឋជនពីក្នុងក្របខ័ណ្ឌរដ្ឋ state-embedded actors បានពិន្ទុ ៨,៥០;
- ឧក្រិដ្ឋជនបរទេស foreign actors បានពិន្ទុ ៨;
- និងឧក្រិដ្ឋជនក្នុងវិស័យឯកជន private sector actors បានពិន្ទុ ៧។
ប្រភេទ ចរិយាឧក្រិដ្ឋ criminality គេចាប់អារម្មណ៍ជាងគេបំផុតនោះ គឺឧក្រិដ្ឋជនពីក្នុងក្របខ័ណ្ឌរដ្ឋ state-embedded actors ដែលបានពិន្ទុជិត ១០ (៨,៥០) ពីព្រោះគេជានាហ្មឺន មន្ត្រី អ្នករាជការដែលបានសច្ចាស្បថស្បែមុនទៅកាន់តំណែងជាអ្វីមួយ ថាខ្លួននឹងគោរពច្បាប់ សុចរិត ស្មោះត្រង់ចំពោះជាតិ បម្រើប្រជាពលរដ្ឋដោយឥតលក្ខខណ្ឌ ប៉ុន្តែក្លាយខ្លួនជាមនុស្សឧក្រិដ្ឋ ក្បត់នឹងពាក្យសច្ចាប្រណិធានរបស់ខ្លួនទៅវិញ។
ក្នុងសេចក្តីរាយការណ៍ដដែល អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវវិភាគឃើញថា មូលហេតុដែលបណ្តាលឲ្យបទល្មើសឧក្រិដ្ឋរីករាលដាលក្នុងប្រទេសកម្ពុជាគ្មានថ្ងៃកែលំអបាននោះ គឺមកពីមនុស្សកាន់អំណាចយូរពេក ពូនអំណាចផ្តុំសម្រាប់ខ្លួនឯង ក្រុមគ្រួសារ និងបក្ខពួក។ គេនាំគ្នាអាងអំណាច ប្រើអំណាចផ្ដាច់ការផ្ដាច់មុខ អង្គុយលើច្បាប់ ធ្វើសេចក្តីសម្រេចលើកិច្ចការអ្វីៗស្រេចតែអំពើចិត្តសម្រាប់តែផលប្រយោជន៍ពួកគេ រួចហើយបង្កើតជាវប្បធម៌ ជាទម្លាប់ “រស់អាស្រ័យគ្នាទៅវិញទៅមក” (patronage-clientelism)។
យូរៗទៅ អំពើល្មើសច្បាប់កម្រិតឧក្រិដ្ឋក្លាយជារឿងធម្មតា ដរាបណាមេកោយពេញចិត្តនឹងអ្នកក្រោមឱវាទ ដែលរកផលប្រយោជន៍ឲ្យមេបានទៀងទាត់។ គេថាវិធីនេះ ចងក្រងទំនាក់ទំនងនឹងគ្នាយ៉ាងមាំរវាងអ្នកធំ និងអ្នកតូច ដើម្បីចែកផលប្រយោជន៍គ្នា ហើយគ្មាននរណាប៉ះបានទៀតផង ទោះជាបំពានច្បាប់បែបណាក៏ដោយ។
ក្រោយពីសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពី ចរិយាឧក្រិដ្ឋ អង្គការ Global Organized Crime Index (GOCI) និង Global Initiative Against Transnational Organized Crime (GIATOC) រកឃើញថា ស្ថានភាពដូច្នោះកែមិនងាយឡើងពីអបាយទេ គេក៏ដាក់ពិន្ទុចំពោះភាពរើខ្លួនមកធម្មតាវិញ resilience score ពី១ (អាក្រក់) ដល់ ១០ (ល្អ) ត្រឹមតែពិន្ទុជិត ៤ ប៉ុណ្ណោះ។ ចំពោះចំណាត់ថ្នាក់សម្រាប់ប្រទេសចំនួន ១៩៣ ក្នុងពិភពលោក ស្តីអំពីចរិយាឧក្រិដ្ឋ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាស្ថិតនៅលំដាប់ទី២០ ពោលគឺមាននិន្នាការប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្ម ជាប្រទេសទី៨ ក្នុងចំណោមប្រទេស៤៦ នៅតំបន់អាស៊ី និងជាប្រទេសទី២ ក្នុងចំណោមប្រទេស១១ នៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ បន្ទាប់ពីប្រទេសភូមា (ម្ញ៉ាន់ម៉)។
ខណៈដែលនាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មីលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ព្យាយាម “ដើរគោះទ្វារ” អំពាវនាវដល់ប្រទេសនានាឲ្យដាក់ទុននៅប្រទេសកម្ពុជា គេសង្កេតឃើញមានតែក្រុមហ៊ុនចិន ដែលភាគច្រើនមានប្រភពពីសហគ្រាសរដ្ឋ ដាក់ទុនទៅវិញ មិនសូវឃើញមានក្រុមហ៊ុនពីប្រទេសលោកសេរីសោះ។ មូលហេតុគេមិនហ៊ានរកស៊ីនៅស្រុកខ្មែរនោះ លោក គឹម សុខ ប្រធានវេទិកាពលរដ្ឋ ថ្លែងថា មានឧក្រិដ្ឋកម្មខ្លះល្បីពេក៖ …
លោក ប៉ា ងួនទៀង ប្រធានវិទ្យុសំឡេងប្រជាធិបតេយ្យ (VOD) ថ្លែងគាំទ្រគំនិតដូច្នោះដែរ ដោយលើកយកករណីឃាតកម្មមួយមកជាឧទាហរណ៍អំពីការមិនគោរពច្បាប់៖ …
ផ្ទុយទៅវិញ លោកអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ដែលជាបិតានាយករដ្ឋមន្ត្រីសព្វថ្ងៃ ចាំញាក់ខ្សែកូនឲ្យដឹកនាំប្រទេសរបៀបចាស់របស់គាត់។ ថ្មីៗនេះ លោក ហ៊ុន សែន ចង់កែច្បាប់ស្តីអំពីគណបក្សនយោបាយ ដើម្បីរំលាយបក្សនយោបាយណាមានទំនាក់ទំនងនឹងបក្សប្រឆាំងដែលចង់បង្កើតរដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេស ហៅថារដ្ឋាភិបាលនិរទេស។
ក្នុងសប្តាហ៍នេះ តុលាការក្រុងភ្នំពេញបានកាត់ទោសសកម្មជននៃចលនាមាតាធម្មជាតិ ១០នាក់ ដែលឥតបានល្មើសដល់បទឧក្រិដ្ឋដូចនាហ្មឺន មន្ត្រី រាជការ គេហៅថា ឧក្រិដ្ឋជនក្នុងក្របខ័ណ្ឌរដ្ឋ state-embedded actors នោះ ឲ្យជាប់ពន្ធនាគារម្នាក់ៗពី ៦ ទៅ ៨ឆ្នាំ។ ក្នុងចំណោមសកម្មជនទាំង ១០នាក់នោះ មានម្នាក់ឈ្មោះ យឹម លាងហ៊ី បាត់ខ្លួននាព្រឹកថ្ងៃទី២ កក្កដា មុនភ្នាក់ងារមានសមត្ថកិច្ចចាប់ខ្លួនយុវសកម្មជនឯទៀត។
រឿងទាំងអស់ដែលបានពិពណ៌នាមកនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងច្បាស់ថា អ្នកដឹកនាំគ្រប់គ្រងប្រទេសកម្ពុជាជាស្រុកខ្មែរខាងបក្សប្រជាជនកម្ពុជា បិទបាំងឧក្រិដ្ឋកម្ម គាបសង្កត់ប្រជាជនខ្មែរឲ្យរស់ក្រោមនឹមរបស់ខ្លួន បិទសិទ្ធិសេរីភាពមនុស្ស ហើយមានចេតនាបំបាត់សំឡេងអ្នកនិយាយការពិតតាមរយៈការសម្លាប់ ចាប់ចងដាក់ពន្ធនាគារ គំរាមបំភ័យរត់ចោលស្រុក និងនិរទេសខ្លួន។
គេធ្វើដូច្នោះបាន ដោយសារការប្រើអំណាច និងការកែច្បាប់តាមចំណង់ចិត្ត ដើម្បីតែបង្ក្រាបពលរដ្ឋគោរពច្បាប់ និងដើម្បីការពារឧក្រិដ្ឋជន។
បើពលរដ្ឋខ្មែរពូជអ្នកជា មើលឃើញដឹងឮរឿងទាំងឡាយនេះហើយ សំណួរនៅត្រង់ថា មានមនុស្សប៉ុន្មាននាក់ដែលនៅតែទ្រាំរស់ទម្រាំដល់វេនខ្លួន។
កញ្ញា ភួន កែវរស្មី ថ្លែងប្រាប់សាធារណជនខ្មែរអំពីទឹកចិត្តកញ្ញាជាកូនខ្មែរ៖ …
ចំពោះពលរដ្ឋខ្មែរ អធិរាជ Augustus Caesar/Gaius Octavius ស្ថាបនិកអាណាចក្ររ៉ូម៉ាំង (ពីឆ្នាំ៦៣ មុនគ.ស.-គ.ស.១៤) ថ្លែងថា៖ “អំណាចគ្មាននរណាហុចឲ្យដោយសេរី (ស្ម័គ្រចិត្ត) ទេ អំណាចត្រូវតែតាមដណ្តើមយកយ៉ាងសកម្ម និងយ៉ាងប្ដេជ្ញាចិត្តមោះមុតដាច់ខាត (Power is not given; It is taken)”៕
© 2024, . All rights reserved.