អ្នកស្រាវជ្រាវព័ស្តុតាងរឿងសម្លាប់មនុស្សក្នុងរបបខ្មែរក្រហម នាយកមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា លោក ឆាំង យុ យល់ថាករណីដែលថៃ ប្រើអាវុធ និងយុទ្ធោបករណ៍ដូចជាយន្តហោះចម្បាំង F-16 ជាដើម ដើម្បីរំលោភបំពានប្រទេសកម្ពុជា និងវាយសង្គ្រុបតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារ គឺអាចជាចេតនាសងសឹកគំនុំដែលថៃ ចាញ់ក្តីលើសំណុំរឿងប្រាសាទនេះជាមួយប្រទេសកម្ពុជា កាលពីជាង ៦០ឆ្នាំមុននោះ។
នាយកមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា លោក ឆាំង យុ សរសេរលើគណនីហ្វេសប៊ុករបស់ខ្លួននៅថ្ងៃទី២៣ មករា នេះ ដោយចោទថា សកម្មភាពយោធាថៃ ចំពោះប្រទេសកម្ពុជា បានបង្ហាញឱ្យឃើញពីការមិនអើពើចំពោះច្បាប់សង្គ្រាមសម្រាប់ការពារប្រជាពលរដ្ឋ និងទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌ ជាដើម ជាពិសេសការវាយប្រហារប៉ះពាល់ប្រាសាទព្រះវិហារ តែម្តង ដែលបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីភាពគឃ្លើននៃយោធាថៃ ចំពោះសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ដែលបានសម្រេចឱ្យកម្ពុជា ឈ្នះក្តីលើសំណុំរឿងប្រាសាទនេះពីប្រទេសថៃ នោះ។
គួរបញ្ជាក់ថា ការចោទប្រកាន់ថាយោធាថៃ វាយប្រហារធ្វើបាក់បែកប្រាសាទព្រះវិហារ ផ្តើមចេញដំបូងពីក្រសួងការពារជាតិខ្មែរ រួចក្រោយមកក្រសួងវប្បធម៌។
លោក ឆាំង យុ លើកឡើងថា ការគាំទ្រពីរដ្ឋាភិបាលថៃ ចំពោះសកម្មភាពយោធាដែលរំលោភបំពានទឹកដីខ្មែរ រួមទាំងការបំផ្លិចបំផ្លាញសម្បត្តិវប្បធម៌មនុស្សជាតិ បានបង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលថៃ បានជ្រើសរើសមិនគោរពកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួនក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ដែលបានសម្របសម្រួលដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអាស៊ានយ៉ាងច្បាស់លាស់។
នាយកមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា រូបនេះបញ្ជាក់ថា ប្រទេសថៃ បានរំលោភច្បាប់អន្តរជាតិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរជាច្រើនលើកដែលត្រូវតែមានការទាមទារឱ្យទទួលខុសត្រូវចំពោះអាកប្បកិរិយានេះ ទោះក្នុងរយៈពេលយូរទៅថ្ងៃមុខទៀតក៏ដោយ គឺដើម្បីរក្សាសន្តិភាព និងធានាសុវត្ថិភាពក្នុងតំបន់ទៅថ្ងៃមុខ។
ការអះអាងនេះ ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីប្រាសាទព្រះវិហារ ត្រូវរងនូវការខូចខាតយ៉ាងដំណំពីការវាយប្រហាររបស់កងទ័ពថៃ ជុំវិញសង្គ្រាមជាង ២០ថ្ងៃជាមួយកម្ពុជា កាលពីពេលថ្មីៗនេះ។
ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា បានចេញសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានកាលពីពេលថ្មីៗនេះថា សង្គ្រាមឈ្លានពានរបស់ថៃ លើកម្ពុជា ចាប់ពីថ្ងៃទី៧ រហូតដល់ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ យោធាថៃ បានវាយប្រហារលើភូមិសាស្ត្រប្រាសាទព្រះវិហារ ប្រមាណជាង ៤០លើក ខណៈតំបន់ផ្សេងទៀតរបស់កម្ពុជា ដែលនៅជាប់ព្រំដែនថៃ ក៏ត្រូវរងការវាយប្រហារមិនចាញ់ភូមិសាស្ត្រប្រាសាទព្រះវិហារ ដែរ។
ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា បញ្ជាក់ថា អាវុធ និងយុទ្ធោបករណ៍ដែលកងទ័ពថៃ បានវាយប្រហារលើតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ ក្នុងសង្គ្រាមលើកទី២ រយៈពេល ២១ថ្ងៃកន្លងទៅនោះ រួមមាន កាំភ្លើងត្បាល់ កាំភ្លើងធំ ១៥៥មិល្លីម៉ែត្រ ផ្សែងពុល រថក្រោះ ដ្រូនទម្លាក់គ្រាប់បែក គ្រាប់បែកចង្កោម រថយន្តបាញ់រ៉ុក្កែត DTI-2 កាំភ្លើង DK (១០៦) ដ្រូនអត្តឃាត កាំជ្រួចហ្វូង DTI-1G និងកម្លាំងថ្មើរជើងថៃ ផងដែរ។
យ៉ាងណាក៏ដោយ កាសែតថៃ ខៅស៊ុត (Khaosod) បានរាយការណ៍កាលពីចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ថា កងទ័ពភូមិភាគទី២ របស់ថៃ បានវាយប្រហារតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ ដោយសំអាងថាជាការកម្ទេចដងស្ទូច (Crane) មួយគ្រឿងស្ថិតនៅច្រកចូលទៅកាន់ប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ដើម្បីដំឡើងឧបករណ៍រំខានសញ្ញា ឬឧបករណ៍ប្រឆាំងយន្តហោះដ្រូនប៉ុណ្ណោះ។
យ៉ាងណាក៏ដោយ អង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ បានរំឭកភាគីទាំងអស់អំពីកាតព្វកិច្ច និងការប្ដេជ្ញាចិត្តរបស់ពួកគេក្នុងការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ ជាពិសេសអនុសញ្ញាទីក្រុងឡាអេ ឆ្នាំ១៩៥៤ សម្រាប់ការការពារទ្រព្យសម្បត្តិវប្បធម៌ និងអនុសញ្ញាឆ្នាំ១៩៧២ ទាក់ទងនឹងការការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ពិភពលោកក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធនេះ។
ជុំវិញបញ្ហានេះ អគ្គនាយកនៃមជ្ឈមណ្ឌលសកម្មភាពកម្ចាត់មីនកម្ពុជា (CMAC) លោក ហេង រតនា បានអះអាងកាលពីពេលថ្មីៗនេះថា គ្រាប់ដែលត្រូវបានអង្គភាពស៊ីម៉ាក់បោសសម្អាតនៅតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ មានច្រើនប្រភេទ ដូចជាគ្រាប់កាំភ្លើងត្បាល់ ១០៥មិល្លីម៉ែត្រ គ្រាប់កាំភ្លើងត្បាល់ ១០៦មិល្លីម៉ែត្រ គ្រាប់កាំភ្លើងត្បាល់ ១០៤មិល្លីម៉ែត្រ គ្រាប់កាំភ្លើងត្បាល់ ៤២មិល្លីម៉ែត្រ គ្រាប់បែកចង្កោម និងប្រភេទគ្រាប់ M៨៥ ជាដើម។
ក្នុងជម្លោះព្រំដែនរវាងរាជាណាចក្រទាំងពីរ កងយោធពលខេមរភូមិន្ទបានប្រើអាវុធធុនធ្ងន់ផ្ទុកលើរថយន្តប្រភេទ BM-21 Grad ជារ៉ុក្កែតបំពង់ទំហំ ១២២មិល្លីម៉ែត្រ ច្រកបាញ់ម្តង ៤០គ្រាប់ទៅលើទីតាំងយោធាថៃ។
តាមកាសែតថៃ The Nation ផ្សាយថ្ងៃទី២២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ គ្រាប់ BM-21 Grad ចំនួន ៤គ្រាប់ធ្លាក់នៅភូមិ ឬទីប្រជុំជនពលរដ្ឋស៊ីវិលរស់នៅ ក្នុងខេត្តឧប៊ុនរាជធានី និងស៊ីសាកេត។ រីឯការចោទប្រកាន់ថាយោធាថៃ ដៅប្រាសាទព្រះវិហារ ដើម្បីកម្ទេច ក៏អ្នកនាំពាក្យយោធាថៃ បដិសេធតាំងពីថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយគេអះអាងថាគេមានចំណុចដៅច្បាស់លាស់រួចអស់ទៅហើយ ដែលមិនមែនតួប្រាសាទព្រះវិហារ នោះទេ។
ត្រង់ចំណុចនេះ អ្នកតាមដានស្ថានការណ៍ប្រទេសកម្ពុជា និងជាអ្នកដឹកនាំកម្មវិធីអធិប្បាយតាមបណ្ដាញសង្គម លោក សុខ សុគន្ធ បរិយាយថា យោធាថៃ ធ្វើចម្បាំងសំអាងលើប្រព័ន្ធផ្កាយរណបឌីជីថលមើលផែនទី មិនសំអាងលើមនុស្សអ្នកយកការណ៍អំពីចំណុចដៅនោះទេ។
ប្រាសាទព្រះវិហារ ស្ថិតនៅភាគឧត្ដរនៃប្រទេសកម្ពុជា លើគែមខ្ពស់រាបនៃជួរភ្នំដងរែក ជាប់ព្រំប្រទល់ប្រទេសថៃ។ តំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ គឺជាទីតាំងជម្លោះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររវាងកម្ពុជា-ថៃ ប្រមាណជា ៧០ឆ្នាំមុន ហើយចាប់ផ្តើមផ្ទុះខ្លាំងនៅឆ្នាំ១៩៥៤ បន្ទាប់ពីកម្ពុជា ទទួលបានឯករាជ្យពីបារាំង ដោយសារតែភាគីថៃ បានបញ្ជូនកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធចូលទៅកាន់កាប់ប្រាសាទនោះដោយខុសច្បាប់។
ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៩ ព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេច នរោត្តម សីហនុ បានដាក់ពាក្យបណ្ដឹងប្រឆាំងថៃ ទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិក្រុងឡាអេ ដើម្បីទាមទារឱ្យថៃ ដកកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធទាំងអស់ចេញពីប្រាសាទនេះវិញ។
រហូតដល់ថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦២ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិក្រុងឡាអេ បានសម្រេចក្តីលើកទី១ ឱ្យកម្ពុជាឈ្នះភាគីថៃ ដោយប្រកាសថា ប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីរបស់កម្ពុជា។
រហូតដល់ឆ្នាំ២០១៣ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិក្រុងឡាអេ បានសម្រេចក្តីលើកទី២ ឱ្យប្រាសាទព្រះវិហារ ស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីដែលស្ថិតក្រោមអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា ហើយសម្រេចឱ្យថៃ ត្រូវតែដកកងទ័ព ប៉ូលិស ឬឆ្មាំផ្សេងទៀតដែលឈរជើងនៅក្នុងប្រាសាទ និងនៅជុំវិញប្រាសាទនេះ ចេញទាំងអស់។
ប្រាសាទព្រះវិហារ ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោក កាលពីថ្ងៃទី០៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៨ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកទី៣២ របស់គណៈកម្មាធិការបេតិកភណ្ឌពិភពលោក បន្ទាប់ពីឈ្នះក្តីជាមួយប្រទេសថៃ បានជាង ៤០ឆ្នាំ (៤២ឆ្នាំ)៕
© 2026, . All rights reserved.