ដោយ ហាស់ សាន
ព្រះ សិទ្ធត្ថ (Sidhatha) ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ បរមគ្រូ (៥៤៣ឆ្នាំមុនគ.ស.) អប់រំមនុស្សជាប្រមុខដឹកនាំគេ ទាំងស្តេច ទាំងរាស្ត្រ ឲ្យមានទសធម៌ ឬទសរាជធម៌ ឬទសពិធរាជធម៌ គឺធម៌ដប់ប្រការ។
ធម៌ដប់ប្រការនោះមានតែមហារាជ អសោក (Asoka)គ្រប់គ្រងដែននគរ មគធរដ្ឋ ប៉ុណ្ណោះ ដែលប្រតិបត្តិតាមយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួននាសតវត្សទី៣ មុនគ្រិស្តសករាជ។
ទស្សនវិទូចិនបុរាណ ខុង ជឺ ឬ ខុង ជីវ (Confucius) (ប្រមាណ ៥២៥ឆ្នាំមុនគ.ស.) អប់រំមនុស្សជាប្រមុខដឹកនាំប្រទេសឲ្យប្រកាន់សីលធម៌ សមាធិ ការសញ្ជឹង ភាវនា។ ទ្រឹស្ដីអប់រំនោះមានតែអធិរាជ វូ ឌី ឬ វូ ហាន (Wu Di or Wuhan) ប៉ុណ្ណោះ ដែលកាន់ខ្ជាប់ខ្ជួន និងដាក់បញ្ចូលជាមនោគមន៍វិជ្ជាអប់រំក្នុងស្ថាប័នគ្រប់គ្រងរដ្ឋក្នុងសតវត្សទី២ មុនគ្រិស្តសករាជ។
ទស្សនវិទូ ប៉ា្លតុង (Plato) សម័យបុរាណក្រិក (ប្រមាណជាង ៤០០ឆ្នាំមុនគ.ស.) ជាសិស្សជំនិតទស្សនវិទូ សូក្រាត (Socrates)និងជាគ្រូរបស់ទស្សនវិទូ អារីស្តូត (Aristotle)អប់រំអំពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋឲ្យមានយុត្តិធម៌ស្មើគ្នា គឺមិនឲ្យក្រុម បក្ខពួកណាមួយទទួលបានយុត្តិធម៌លើសក្រុម បក្ខពួកណាមួយនោះឡើយ។
ប៉ុន្តែតាមទ្រឹស្ដីអប់រំពីទស្សនវិទូក្រិកល្បីៗទាំងបីរូបដែលអប់រំមនុស្សជាប្រមុខដឹកនាំគេ ល្អៗសឹងតែទាំងអស់។ សូក្រាត អប់រំឲ្យមានសមាចារ (ethics) ទាំងកាយ ទាំងវាចា ទាំងចិត្ត ឲ្យយុត្តិធម៌ ប៉ុន្តែលោកទាមទារឲ្យមានចំណេះដឹងក្នុងនយោបាយដឹកនាំ ដែលដូចជាជំទាស់នឹងរបៀបគ្រប់គ្រងសាធារណរដ្ឋ អាថែន ព្រោះតែសម្បូរដោយមនុស្សមិនសូវមានចំណេះពិតប្រាកដ ប៉ុន្តែមានបក្ខពួកចេះអែបអប។
មានទស្សនវិទូ និងអ្នកនយោបាយវ័យក្មេងម្នាក់ឈ្មោះ គ្រីធីយ៉ាស់ (Critias)ក្នុងសតវត្សទី៥ មុនគ្រិស្តសករាជ ដែលស្និទ្ធស្នាលនឹង សូក្រាត ដឹកនាំមនុស្ស ៣០នាក់ឡើងកាន់អំណាច ហើយរើសយកមាគ៌ាផ្ដាច់ការគាបសង្កត់ប្រជាពលរដ្ឋ។
ក្រៅពីទសរាជធម៌ ឬទសពិធរាជធម៌ តាមការសម្ដែងធម្មទេសនាដោយភិក្ខុ ខេ សិរី ធម្មាអនន្ត មហាថេរៈ អំពីព្រះពុទ្ធសាសនា និងនយោបាយ ដោយស្រង់ព្រះពុទ្ធដីកាអប់រំបន្ថែមទៀតថា៖
- A good ruler should act impartially and should not be biased and discriminate between one particular group of subjects against another. អ្នកដឹកនាំល្អម្នាក់ គប្បីប្រព្រឹត្តដោយឥតលម្អៀង មិនប្រកាន់យកខាងណេះខាងណោះរវាងក្រុមនេះ និងក្រុមនោះ ជាមនុស្សក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនឡើយ។
- A good ruler should not harbor any form of hatred against any of his subjects. អ្នកដឹកនាំល្អម្នាក់ មិនគប្បីសន្សំចិត្ត ទោសៈដាក់អ្នកនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនឡើយ។
- A good ruler should show no fear whatsoever in the enforcement of the law, if it is justifiable. អ្នកដឹកនាំល្អម្នាក់ គប្បីបង្ហាញភាពឥតភ័យតក់ស្លុតក្នុងការអនុវត្តច្បាប់ បើសិនជាច្បាប់នោះវិនិច្ឆ័យថាវាត្រឹមត្រូវហើយនោះ។
- A good ruler must possess a clear understanding of the law to be enforced. It should not be enforced just because the ruler has the authority to enforce the law. It must be done in a reasonable manner and with common sense. — (Cakkavatti Sihananda Sutta)។ អ្នកដឹកនាំល្អម្នាក់ ត្រូវតែមានក្នុងខ្លួនការយល់ដឹងច្បាស់លាស់អំពីច្បាប់នោះ។ អ្នកដឹកនាំ មិនគប្បីអនុវត្តច្បាប់ព្រោះតែខ្លួនមានអំណាចអនុវត្តច្បាប់នោះ។ ការអនុវត្តច្បាប់ ត្រូវតែធ្វើឡើងតាមបែបបទសមហេតុផល និងការយល់ដឹងអំពីផលវិបាក។ (ធម្មទេសនានេះសម្ដែងក្នុងក្បួនស្តេចចក្រពត្តិ)។
នៅរាជាណាចក្រកម្ពុជា រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន ជំពូកទី៣ មាត្រា៤៣ ចែងថា៖ “ព្រះពុទ្ធសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ” ដែលប្រតិបត្តិតាមពុទ្ធសាសនាថេរវាទ បែបហីនយាន ឬទក្ខិណនិកាយ ដែលតំណាងដោយបព្វជិតទាំងពីរគណៈ គឺគណៈមហានិកាយ និងគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ ប៉ុន្តែរាជាណាចក្រខ្មែរបានក្លាយទៅជាប្រទេសមួយដែលសារព័ត៌មានក្នុងសកលលោកចុះផ្សាយរហូតមកសម្បូរទៅដោយជនអន្យតិរ្ថិយប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្ម និងចោរកម្មគ្រប់រូបភាព តាំងពីចោរលួចកំប៉ិកកំប៉ុក រហូតដល់ចោរប្លន់ មានទាំងចោរកន្តរៈ ចោរកណ្តកៈ មានទាំងឃាតករ ឧក្រិដ្ឋជនរត់ពន្ធគ្រឿងញៀន រត់ពន្ធមនុស្ស រំលោភសិទ្ធិមនុស្ស ជនប្រើអំណាចគាបសង្កត់មនុស្សយកទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃធ្វើជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួនឥតអៀនខ្មាស ជនរកស៊ីបោកប្រាស់ឥតក្រែងខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ជនបំផ្លាញធនធានធម្មជាតិលើទឹកដីខ្មែរឥតប្រណីដៃ។
មនុស្សម្នាខ្លះចេះតែងឿងឆ្ងល់ថា ហេតុអ្វីស្រុកទេសកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា បែរជាសម្បូរដោយអំពើសុទ្ធតែបាបកម្ម ដូចជា ឃាតកម្ម ចោរកម្មបែបនេះម្ល៉េះ? ព្រះសង្ឃក៏គេហ៊ានសម្លាប់ដែរ ហើយគ្មាននរណាស្វែងរកខុសត្រូវឲ្យជនរងគ្រោះឡើយ។ ពលរដ្ឋខ្មែរស្លាប់ក្នុងសម័យរាជាណាចក្រទី២ នេះ ច្រើនណាស់រកខ្មោចមិនឃើញ ដែលជាអំពើ ជាទង្វើផ្ទុយស្រឡះពីការអប់រំក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។
ត្រង់នេះ ព្រះពុទ្ធបរមគ្រូបង្រៀនថា៖ បើមេធំកំពូលធ្វើគំរូល្អ អ្នកនៅក្រោមឱវាទតាមលំដាប់ថ្នាក់នាហ្មឺន មន្ត្រី នឹងធ្វើល្អតាមគ្នាពីលើដល់ក្រោម ដល់ប្រជារាស្ត្រសាមញ្ញ។ ព្រះអង្គបង្រៀនអំពីអហិង្សា ប៉ុន្តែក៏អប់រំអំពីសកម្មភាពសង្គមដែរ (social activism) ព្រោះថាព្រះអង្គមានពូជពង្សពីវណ្ណៈអ្នកចម្បាំង ជាសកម្មជនសង្គម ជាបដិវត្តបុគ្គល ដែលលះបង់អ្វីៗទាំងអស់ ជាទុក្ខៈ គ្មានលោភៈ គ្មានមហិច្ឆតាចំពោះអ្វីៗជាសម្ភារៈអនិច្ចៈ។ ព្រះអង្គទូន្មានថា មនុស្សម្នាក់ៗជាអ្នកកំណត់វាសនាខ្លួនឯង ថាតើខ្លួនចង់បានអ្វី។
អ្នកប្រាជ្ញក្រិក ប៉្លាតុង ក្រោយមកពោលថា៖ តម្លៃដែលមនុស្សល្អៗខាតបង់អសារឥតការពីការមិនអើពើចំពោះកិច្ចការសាធារណៈ (រឿងប្រទេសជាតិ) គឺនឹងត្រូវរស់ក្រោមការគ្រប់គ្រងដឹកនាំដោយមនុស្សចរិតបិសាច។
ដើមគ.ស.២០២៥ ឃាតករផ្តើមឆ្នាំថ្មីចំថ្ងៃប្រារព្ធទិវាជ័យជម្នះ ៧មករា ដោយបាញ់ប្រហារលោក លិម គិមយ៉ា អតីតសមាជិកសភាខាងបក្សសង្គ្រោះជាតិ នៅកណ្តាលក្រុងបាងកក រាជាណាចក្រ ថៃឡង់ដ៍ នៅចំពោះមុខភរិយា និងសាច់ញាតិរបស់លោក។ អំពើមនុស្សឃាតឆ្លងដែននោះ បានបង្កក្តីមន្ទិលសង្ស័យក្នុងមជ្ឈដ្ឋានពលរដ្ឋខ្មែរទាំងក្នុង ទាំងក្រៅប្រទេស ថាមានជាប់ជំពាក់ជាមួយនឹងអ្នកមានអំណាចនៅប្រទេសកម្ពុជា គឺក្នុងត្រកូលលោក ហ៊ុន សែន។
មូលហេតុដែលពលរដ្ឋខ្មែរសង្ស័យលើក្រុមគ្រួសារលោក ហ៊ុន សែន គឺមកពីលោកឧស្សាហ៍ថ្លែងសារចុះឡើងជាសាធារណៈក្តី ជាសម្ងាត់ក្តីប៉ុន្តែបែកធ្លាយ គំរាមខ្មែររិះគន់ការដឹកនាំរបស់លោក ហើយនិងការតាមធ្វើទុក្ខបុកម្នេញក្រុមសកម្មជន សម្លាប់ ចាប់ដាក់គុក។ល។ លោកតាមព្យាបាទយកជីវិតពលរដ្ឋខ្មែរដែលហ៊ានរិះគន់លោក ហាក់បីដូចជាប្រៀបខ្លួនលោកជាទេវរាជា (diva raja) មិនអាចប៉ះបានដាច់ខាតដូច្នោះ។
ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ លោកបានបណ្តោយឲ្យកេរ្តិ៍វង្សត្រកូលរបស់លោកខូចស្អុយអសោចក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដោយឥតគិតថា លោកក៏ជាមនុស្សដែលស្ថិតក្នុងវាលវដ្ដសង្សារ ប្រឈមនឹងធម៌ព្រះពុទ្ធថា រូបំ ទុក្ខំ អនិច្ចំ អនត្តា ដូចគេដូចឯងឯទៀតនោះឡើយ ហើយនិងបណ្តោយឲ្យរាជាណាចក្រខ្មែរទៅជាជង្រុកនៃបណ្ដាញឧក្រិដ្ឋកម្ម ដែលមានមន្ត្រីរាជរដ្ឋាភិបាលសហការនឹងក្រុមឧក្រិដ្ឋជន។ លោកបណ្តោយខ្លួនឡោមព័ទ្ធដោយក្រុមឃាតករ ដូចជា ឧត្ដមសេនីយ៍ ហ៊ីង ប៊ុនហ៊ាង ហ៊ុយ ពិសិដ្ឋ និងមនុស្សមួយចំនួនទៀត។
ឃាតកម្មឆ្លងដែនលើលោក លិម គិមយ៉ា មានមនុស្សជាប់ទាក់ទិនច្រើនគ្នា សុទ្ធតែជាមនុស្សជិតស្និទ្ធជាប់សែស្រឡាយនឹងត្រកូលហ៊ុន ជាឈាមជ័រ ជាអ្នកធ្វើការងារ មានបុណ្យស័ក្តិក្រោមឱវាទលោក ហ៊ុន សែន ថ្វីត្បិតតែប្រើជនជាតិថៃ ជាបរទេសឲ្យទៅបាញ់សម្លាប់ក៏ដោយ។ សកម្មភាពលោក ហ៊ុន សែន ចុងក្រោយនេះក៏កាន់តែធ្វើឲ្យគេមន្ទិលលើក្រុមគ្រួសារលោកថែមទៀត ដូចជា លិខិតតែងតាំងឈ្មោះ លី រតនៈរស្មី ជាទីប្រឹក្សាផ្ទាល់របស់លោកនៅថ្ងៃទី២៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៤ ហើយដកតំណែងវិញនៅថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤ ដដែល។
សាធារណជនខ្មែរដឹងតាមរយៈសារព័ត៌មានថា លី រតនៈរស្មី អ្នកចេញលុយជួលឃាតករ គឺជាមនុស្សជិតស្និទ្ធនឹងលោក ឃ្លាំង ហួត អភិបាលរងរាជធានីភ្នំពេញក្រោមលោក ឃួង ស្រេង លោក ជា សុផារ៉ា រីឯអ្នកចាំចង្អុលប្រាប់ឈ្មោះ ពេជ្រ គឹមស្រ៊ិន ប្អូនលោក ពេជ្រ ស្រស់ ប្រធានគណបក្សយុវជនកម្ពុជា ធ្លាប់ធ្វើការងារក្រោមឱវាទអភិបាលរងខណ្ឌមានជ័យ ឈ្មោះ គៀង ចក់ ដែលមានរឿងជាប់ទាក់ទងនឹងសមាជិកបក្សប្រឆាំង ផន ផាន់ណា។
អ្នកជាប់ឈ្មោះជាជនសង្ស័យមាន លី រតនៈរស្មី ធ្វើការក្រោមឱវាទលោក យឹម លាង មានមុខងារជាមេរងកងអង្គរក្សក្រសួងមហាផ្ទៃ ផង មេរងកងយោធពលខេមរភូមិន្ទផង។ យឹម លាង ជាកូនប្រុសលោក យឹម ឆៃលី បងប្អូនបង្កើតអ្នកស្រី យឹម ឆៃលីន ភរិយាលោក ហ៊ុន ម៉ានី។ យឹម លក្ខណ៍ កើតឆ្នាំ១៩៨៦ អតីតគណនេយ្យករនៃក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា បងប្អូន យឹម លាង ជាប្រធានក្រុមអភិបាល និងជានាយកធនាគារ ប៊ីអាយស៊ី (BIC Bank)អតីតក្រុមហ៊ុនបង្កើតនៅប្រទេសលាវ ដោយក្រុមហ៊ុនសេវាហិរញ្ញវត្ថុ និងវិនិយោគទុនអាស៊ី ចូលហ៊ុនជាមួយពាណិជ្ជករថៃ Prime Street Advisory ជាមួយក្រុមហ៊ុនឋានសួគ៌វិនិយោគ។
យឹម លក្ខណ៍ ជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុន គូលែន អចលនទ្រព្យ មានភរិយាជនជាតិថៃ ឈ្មោះ វិសនី មានទ្រព្យសម្បត្តិផ្ទាល់ខ្លួនតម្លៃប្រមាណ ២០០លានដុល្លារ ជិះយន្តហោះផ្ទាល់ខ្លួនម៉ាក Gulfstream G550 ទិញតម្លៃ ២០លានដុល្លារនាពាក់កណ្តាលឆ្នាំ២០២៣។
យោងតាមព្រឹត្តិបត្រ Superyacht Fan យឹម លក្ខណ៍ មានកាណូតប្រណីតពីរ ម៉ាក Atlas តម្លៃប្រមាណជិត ២៥លានដុល្លារ និងម៉ាក Wanderlust តម្លៃប្រមាណជិត ១០០លានដុល្លារ។ មានរថយន្តប្រណីតៗថ្លៃៗ ដូចជា ម៉ាក Koenigsegg ផលិតនៅប្រទេសស៊ុយអែត តម្លៃ ៣លានដុល្លារ ម៉ាក Bugatti Chiron Sport ផលិតនៅប្រទេសបារាំង តម្លៃពី ៣លាន ២សែន ទៅ ៣លាន ៥សែនដុល្លារ ម៉ាក Ferrari LaFerrari ផលិតនៅប្រទេសអ៊ីតាលី តម្លៃពីជាង ១លាន ៤សែន ទៅ ៤លាន ៥សែនដុល្លារ។
តាមការចុះផ្សាយក្នុងសារព័ត៌មានមួយអំពីធនាគារ B.I.C សែស្រឡាយដាក់ហ៊ុនមានលោក យឹម ឆៃលី លោក ហ៊ុន សែន និងភរិយា ប៊ុន រ៉ានី កូនបង្កើត កូនប្រសា និងសាច់សាលោហិត ឧត្ដមសេនីយ៍ វង្ស ពិសេន មានឈ្មោះ ប៉ោ វណ្ណៈ និង ប៉ោ វណ្ណាត វង្ស សេនពិសីជា សុផាម៉ាដែន កូនស្រីលោក ជា សុផារ៉ា ជាភរិយាលោក យឹម លាង។ សមាសភាពមនុស្សទាំងអស់នេះគ្រប់គ្រងក្រុមហ៊ុនប្រេងឥន្ធនៈនាគរាជ ដីបឹងតាមោក ធនាគារ B.I.C និងក្រុមហ៊ុន ឃុន សៀ អាហរ័ណ-នីហរ័ណ។
អ្នកគ្រប់គ្រងធនាគារ B.I.C ក្រៅពីយុវសេដ្ឋី យឹម លក្ខណ៍ មានជនបរទេសឈ្មោះ សាធិត លឹមពង្សផាន (Sathit Limpongpan) ជាប្រធានក្រុមអភិបាល Adel Leilanie Legarta, John Edward MC Cosh, Rutsaran Moonsan, Zulkiflee Kuan Shun Bin Abdullah ជានាយក និងនាយិកា។
ករណីឃាតកម្មផ្ដាច់ជីវិតលោក លិម គិមយ៉ា ភរិយារបស់លោក គឺអ្នកស្រី លឹម អានី ប្រាប់មិត្តភក្ដិជិតស្និទ្ធថា អ្នកស្រីមិនបានដឹងទាល់តែសោះថាស្វាមីអ្នកស្រីមានទំនាស់រឿងផ្ទាល់ខ្លួនជាមួយនរណាម្នាក់។ អ្នកស្រីក៏ចង់ដឹងដូចអ្នកដទៃដែរថា តើលោក លិម គិមយ៉ា មានទំនាស់ផ្ទាល់ខ្លួនជាមួយនរណា ហើយអំពីរឿងអ្វី?
កាលពីថ្ងៃទី៨ ខែមករា មជ្ឈដ្ឋានខ្មែរនៅទ្វីបអឺរ៉ុប ក្នុងក្រុមប្រឹក្សា ២៣តុលា១៩៩១ សួរដោយឆ្ងល់ថា៖ តើអាចទាក់ទងនឹងព័ត៌មានពិសេសអ្វីមួយទេដែលលោក លិម គិមយ៉ា ដឹង ហើយមិនត្រូវឲ្យបែកការជាដាច់ខាត? តើព័ត៌មាននោះអាចខូចខាតផលប្រយោជន៍ធំប៉ុនណាដល់ពួកផ្ដាច់ការក្រុងភ្នំពេញ ឬប៉ះពាល់ដល់ចៅហ្វាយបរទេសរបស់ពួកគេ?
មួយសប្តាហ៍ក្រោយមកនៅថ្ងៃអង្គារ ទី១៤ ខែមករា ក្រុមហ៊ុនងងឹតឈ្មោះ Elliptic ធ្វើជំនួញរកចំណេញផ្ទេរប្រាក់គ្មានរូបិយប័ណ្ណតាម online ជាបណ្ដាញពាណិជ្ជកម្មក្រៅប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុ ហៅថា cryptocurrency ជា bitcoin ដែលអ្នកទិញសង្ឃឹមថានឹងបានចំណេញឆាប់រហ័ស ហើយអាចចំណេញច្រើនទៀតផង ប៉ុន្តែទ្រព្យសម្បត្តិក្នុងជំនួញបែបនេះអាចរលាយក៏ឆាប់រហ័សដែរ។ ការដោះដូរផ្ទេរធនធានតាមកុំព្យូទ័រ មិនទាក់ទងនឹងស្ថាប័នធនាគារឡើយ។
ព្រឹត្តិបត្រ The Diplomat ផ្សាយអត្ថបទស្រាវជ្រាវដោយអ្នកកាសែតស៊ើបអង្កេត នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ថា ក្រុមហ៊ុនងងឹត Elliptic មានឧកញ៉ា ហ៊ុន តូ ជីដូនមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ជានាយកមួយរូបក្នុងចំណោមមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ និងឧកញ៉ាពាណិជ្ជករល្បីៗមួយចំនួន ដូចជា ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ស សុខា ឧកញ៉ាសមាជិកព្រឹទ្ធសភា លី យ៉ុងផាត់ ឧកញ៉ា កុក អាន ឧកញ៉ា ទ្រី ភាព ពាណិជ្ជករចិន ឆេន ហ្ស៊ី (Chen Zhi) និងមេបញ្ជាការកងអង្គរក្ស ហ៊ីង ប៊ុនហៀង ជាដើម។ ក្រុមហ៊ុនងងឹត Elliptic ជាមែកធាងពីក្រុមហ៊ុន ហ៊ុយវ័ន ហ្គារ៉ាន់ធី (Huione Guarantee) ដែលព្យាយាមដកឃ្លាដកខ្លួនឲ្យឆ្ងាយពីក្រុមហ៊ុន ហ៊ុយវ័ន ហ្គ្រុប (Huione Group)។
ទីប្រឹក្សាលោក ហ៊ុន សែន ជនជាតិចិនឈ្មោះ ឆេន ហ្ស៊ី អាយុ ៣៧ឆ្នាំ គ្រប់គ្រងក្រុមហ៊ុនអចលនទ្រព្យ ព្រះអង្គម្ចាស់ ហ័នយូ (Huan Yu Prince Group)ដែលមានអគារធំខ្ពស់ៗព័ទ្ធដោយជញ្ជាំងស៊ីម៉ងត៍បន្តុបលួសបន្លានៅជ្រៃធំ ខេត្តកណ្តាល។
ក្រុមហ៊ុន Elliptic រកចំណូលពីប្រតិបត្តិការឧក្រិដ្ឋបានកើន ៤៤% ធ្វើអាជីវកម្មបែបបោកប្រាស់ លាងប្រាក់កខ្វក់ក្នុងទីផ្សារឧក្រិដ្ឋកម្ម ដែលមានធនធានជាទឹកប្រាក់សរុប ២៤ពាន់លានដុល្លារតែក្នុងរយៈពេល ៣ឆ្នាំកន្លះ។
ព្រឹត្តិបត្រ The Diplomat សរសេរទៀតថា៖ ការប្រើស្ថាប័នរដ្ឋការពារឧក្រិដ្ឋកម្មមានខ្សែរយៈចាត់តាំង មិនមែនជារឿងចៃដន្យទេចំពោះបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ដែលគ្រប់គ្រងប្រទេសតាំងពីឆ្នាំ១៩៧៩ មក។ គេហៅជាឥស្សរជនធ្វើជំនួញឧក្រិដ្ឋ មានទាំងរត់ពន្ធអាវុធ បារី ថ្នាំជក់ ទាំងទន្ទ្រានច្បាមយកដីធ្លី និងកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើខុសច្បាប់។ ឥឡូវនេះ គេដូររូបភាពនៃការធ្វើជំនួញឧក្រិដ្ឋ ដែលសាស្ត្រាចារ្យសកលវិទ្យាល័យ Cornell នៅសហរដ្ឋអាមេរិក Neil Loughlinហៅថាជានយោបាយគំរាមបំភ័យ (politic of coercion) នៅក្រៅប្រទេសទៅវិញ ដោយសារតែធនធានធម្មជាតិកាន់តែស្បើយ ប្រជាពលរដ្ឋកាន់តែខ្សត់ទុនមូលធននោះ។ គេថាដើម្បីរក្សាអំណាចពីឪទៅកូនឲ្យណែនក្នុងកណ្ដាប់ដៃតជំនាន់ ទោះបីជាធ្លាក់ប្រជាប្រិយភាពក៏ដោយ។ គេបង្ហាញស្នាដៃដោយការប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនទៅសម្លាប់លោក លិម គិមយ៉ា នៅក្នុងប្រទេសថៃឡង់ដ៍ ដែលវានឹងក្លាយជាព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិឲ្យគេចាប់អារម្មណ៍។
អ្នកជំនាញខាងកិច្ចការឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន និងសិទ្ធិមនុស្សនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ Jacob Sims ពោលថា៖ របបក្រុងភ្នំពេញអាចប្រព្រឹត្តទង្វើឧក្រិដ្ឋឆ្លងប្រទេសបានដូច្នេះ ក៏ព្រោះតែរដ្ឋាភិបាលប្រទេសខ្លះអត់សូវហើបមាត់ ឬធ្វើមាត់ម្ហបៗ និយាយបែបត្រដិតៗ មិនដឹងជាចង់និយាយថាម៉េចនោះដែរ រីឯក្រុមហ៊ុនធំៗខ្លះ ដូចជា Starbuck, សណ្ឋាគារ Radisson, NASDAQ និងសភាពាណិជ្ជកម្មសហរដ្ឋអាមេរិក-កម្ពុជា ក្លាយជាអ្នកគប់គិតក្នុងពេលរកស៊ីបានជាមួយពួកឧក្រិដ្ឋជន។ គោលជំហរបែបនេះ ធ្វើឲ្យរដ្ឋាភិបាលនៃរបបបនឧក្រិដ្ឋកម្មនៅក្រុងភ្នំពេញ មានជំនឿកក់ក្តៅក្នុងចិត្តថា ភាពប៉ិនប្រសប់របស់គេនោះ គេអាចធ្វើអ្វីក៏បានដែរ គ្មានអ្នកណាហ៊ានថាអ្វីឡើយ។ ចំពោះពលរដ្ឋខ្មែរវិញ ពុំគួរឡើយពុទ្ធសាសនិកខ្មែរពូជអ្នកខ្លាំងពូកែ ពូជអ្នកជា សុភាពរាបសារ កាន់សីលប្រាំ សីលប្រាំបី សីលដប់ និងប្រតិបត្តិឧបោសថសីល សុខចិត្តសុខកាយទ្រាំរស់ក្នុងរបៀបរបបគ្រប់គ្រង អកុសលកម្មបថដូចសព្វថ្ងៃនេះឡើយ។ លោកសង្ឃក៏លែងហ៊ានទេសនាអប់រំកែលំអគ្រហស្ថដូចសម័យមុន ព្រោះខ្លាចជួបវាសនាដូចភិក្ខុ ព្រះធម្មវិប្បសនា កេតុធម្មោ សំ ប៊ុនធឿន។
បើពុទ្ធសាសនិកខ្មែរនៅតែប្រកាន់ជំហរដូច្នេះរហូត មនុស្សបិសាចនឹងនៅតែប្រព្រឹត្តបាបកម្មលើខ្លួនរហូត-ថ្ងៃនេះលើគេដទៃ ថ្ងៃក្រោយលើខ្លួនឯង-រីឯញាតិសន្តាន-មិត្តភក្ដិជិតឆ្ងាយចេះនៅតែរង់ចាំធ្វើបុណ្យបង្សុកូលបុណ្យទក្ខិណានុប្បទាន ៧ថ្ងៃ ១០០ថ្ងៃ ១ឆ្នាំជានិច្ចកាលតរៀងរហូតទៅឥតលស់ថ្ងៃឡើយ។
អ្នកប្រាជ្ញក្រិក សូក្រាត ពោលថា៖ “អំពើអយុត្តិធម៌ គឺមិនមែនជារឿងចៃដន្យទេ គឺជាទង្វើពួកបិសាចប៉ុនប៉ងប្រព្រឹត្តដោយចេតនា”។
ទស្សនវិទូ និងវេជ្ជបណ្ឌិតអង់គ្លេសនាសតវត្សទី១៨ (១៦៣២-១៧០៤) John Locke រំឭកថា៖ “បដិវត្តន៍ មិនមែនជាសិទ្ធិ គឺជាករណីយកិច្ច”។ ទស្សនវិជ្ជាបស្ចិមទិសមួយទៀតនិយាយថា៖ “អ្នកចម្បាំងម្នាក់ងើបឈរប្រយុទ្ធ មិនមែនព្រោះជាកិច្ចការស្រួលនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាកិច្ចការចាំបាច់ខានមិនបាន”៕
© 2025, ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី. All rights reserved.