បទវិភាគ

កម្ពុជា​មាន​តម្លៃ​ធនធាន​ធម្មជាតិ​ល្មម​នឹង​អភិវឌ្ឍ​ជាតិ​ដោយ​ខ្លួនឯង​បាន មិន​ចាំបាច់​ខ្ចី​បុល​ឲ្យ​ជំពាក់​បរទេស​រុំ​សួត​នោះ​ទេ។ តើ​វាសនា​របស់​កម្ពុជា​នឹង​ដូច​ប្រទេស​ខ្លះ​ដែល​ជំពាក់​បំណុល​មហាអំណាច​កុម្មុយនីស្ត ហើយ​នាំ​ឲ្យ​កម្ពុជា​បាត់បង់​អធិបតេយ្យ និង​បូរណភាព​ទឹកដី​ដែរ​ឬ​ទេ? ក្នុង​ភាគ​ទី​២ ជា​ភាគ​បញ្ចប់​នេះ លោក ហាស់ សាន រាយការណ៍​អំពី​បំណុល និង​សម្បទាន ថា​តើ​គ្រោះថ្នាក់​កម្រិត​ណា​ដល់​ជាតិ។ ការ​ខ្ចី​បុល​ជំពាក់​បរទេស​រុំ​កោះ​រុំ​សួត ការ​ជំពាក់​គុណ​បរទេស​ព្រោះ​ក្រាញ​អំណាច​នៃ​អ្នក​ដឹកនាំ​ប្រទេស​មួយ​បណ្តាល​ឲ្យ​ដឹងគុណ​គេ​រហូត ហើយ​នឹង​ឈាន​ទៅ​ដោះ​បំណុល​ដោះ​គុណបំណាច់​ទាំងឡាយ​ដោយ​វិធី​ផ្តល់​សិទ្ធិ​ឲ្យ​បរទេស​កាន់កាប់​ដីធ្លី ហៅ​ថា​ធ្វើ​សម្បទាន​ដី​ធ្វើ​អាជីវកម្ម​ទាំង​លើ​ដី ទាំង​ក្នុង​ដី និង​ហ៊ាន​ឈាន​ទៅ​បំពាន​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ អធិបតេយ្យ​ជាតិ បូរណភាព​ទឹកដី​នៃ​ប្រទេស​នោះ​មិន​ខាន​ឡើយ។ មេដឹកនាំ​រាជរដ្ឋាភិបាល​នៃ​បក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា បាន​ធ្វើ​សម្បទាន​ទឹក ដី ដែន​គោក កោះ ដែន​សមុទ្រ...

កម្ពុជា​ក៏​ជា​ប្រទេស​មួយ​ដែល​ធ្លាប់​ឆ្លងកាត់​នូវ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដ៏​ជូរចត់​ជាច្រើនលើក​ច្រើន​គ្រា។ ក្នុង​ដំណាក់កាល​នៃ​សម័យកាល​ដ៏​ជូរចត់​ទាំងនោះ កម្ពុជា​ក៏​ធ្លាប់​មាន​វីរបុរស ឥស្សរជន ឬ​សកម្មជន​ខ្លះ​សុខចិត្ត​លះបង់​សេចក្តី​សុខ ឬ​អាយុជីវិត​ផ្ទាល់ខ្លួន​ដើម្បី​ជាតិ​របស់​ខ្លួន​ផង​ដែរ។ វីរជន​ទាំងនោះ​មាន​ដូចជា ឧកញ៉ា ឃ្លាំង មឿង ឧកញ៉ា សឺន គុយ លោក ជា វិជ្ជា លោក ឈុត វុទ្ធី និង​បណ្ឌិត កែម ឡី ជាដើម។ តាមពិត វីរជន​ទាំងនោះ​សុទ្ធតែ​មាន​ឱកាស​ដើម្បី​គេច​ខ្លួន​ស្វែងរក​កន្លែង​រស់នៅ​ប្រកប​ដោយ​សុវត្ថិភាព...

នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ស្រីលង្កា កំពុង​ផ្ទុះ​បាតុកម្ម​ផង និង​កុបកម្ម​ផង ដែល​រូបភាព​នេះ​មិន​ខុស​នឹង​បដិវត្តន៍​ពណ៌​ផ្ទុះ​នៅ​អារ៉ាប់ កាលពី​ឆ្នាំ​២០១១ ដែល​ផ្ដើម​ចេញពី​ក្រុម​យុវជន​ងើប​ឡើង​ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល​ពុករលួយ​របស់​ប្រធានាធិបតី Zine El Abidine Ben នៃ​ប្រទេស​ទុយណេស៊ី។ ប្រធានាធិបតី Zine El Abidine Ben បាន​ព្យាយាម​កាន់​អំណាច​តាមរយៈ​ការ​រំលោភ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​រហូត​លោក​កាន់​អំណាច​បាន​ជាង ២០​ឆ្នាំ តែ​ទីបំផុត ត្រូវ​បាន​ទាញ​ទម្លាក់​ដោយ​កម្លាំង​មហាជន​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៤ ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០១១ ដោយ​បាតុករ​ប្រើ​ពេលវេលា ២៨​ថ្ងៃ។ ចំណែក​នៅ​ប្រទេស​ស្រីលង្កា ដែល​ជា​ប្រទេស​ក្រីក្រ...

បុរស​ម្នាក់​ដែល​ថ្លើមធំ​ហ៊ាន​បោច​ពុកមាត់​ខ្លា ហើយ​ទះ​ក្បាល​នាគ ជា​មហា​បុរស​ម្នាក់​ដែល​ពើងទ្រូង​ប្រកាស​ប្រាប់​ពិភពលោក​ថា លោក​មិន​ត្រូវការ​រថយន្ត​ដើម្បី​ដឹក​លោក​គេច​ខ្លួន​ពី​គ្រាប់កាំភ្លើង​របស់​បច្ចាមិត្ត ហើយ​ក៏​មិន​សុខចិត្ត​ឱន​ក្បាល​សុំ​សេចក្តី​សុខ ឬ​សុំ​ជីវិត​រស់​ពី​សត្រូវ​នោះ​ដែរ ប៉ុន្តែ​លោក​ត្រូវការ​គ្រឿង​សត្រាវុធ​ដើម្បី​កម្ចាត់​សត្រូវ​ឈ្លានពាន​តែប៉ុណ្ណោះ។ តើ​បុរស​រូប​នោះ​ជា​នរណា ហើយ​អាង​អ្វី​ដែរ? លោក វូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡែនស្គី (Volodymyr Zelenskiy) ជា​មេដឹកនាំ​អ៊ុយក្រែន​ដែល​បាន​សន្យា​ចំពោះ​មុខ​ប្រជាជាតិ​អ៊ុយក្រែន ថា​នឹង​ដឹកនាំ​ប្រទេស​ទៅ​រក​ការ​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​រវាង​រុស្ស៊ី និង​អ៊ុយក្រែន នៅ​តំបន់​ដុនបាស់ តាមរយៈ​នៃ​ការ​ស្នើសុំ​ចូល​ជា​សមាជិក​អង្គការ​យោធា North Atlantic Treaty Organization (NATO) និង​សហភាព​អឺរ៉ុប កាលពី​ពេល​ដែល​លោក​ឈរ​ឈ្មោះ​ជា​បេក្ខភាព​ប្រធានាធិបតី​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០១៨...

ប្រទេស និង​ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស និង​ជនជាតិ​ក្រីក្រ​បំផុត​មួយ​ក្នុង​លោក ប៉ុន្តែ​លោក ហ៊ុន សែន ដែល​កាន់​អំណាច​ក្នុង​ប្រទេស​នេះ​ប្រមាណ​បួន​ទសវត្ស​មកនេះ ហាក់ដូចជា​រីករាយ​នឹង​ស្ថានភាព​បែប​នេះ​ទៅវិញ។ គាត់​តែងតែ​អួត និង​សម្ដែង​មោទកភាព​អំពី​ភាព​ជោគជ័យ​នៃ​ការ​ដឹកនាំ​របស់​គាត់។ ដូច្នេះ​វា​មាន​ន័យ​ថា គាត់​ចាត់ទុក​ស្ថានភាព​ក្រីក្រ​របស់​ប្រទេស​ជាតិ និង​ពលរដ្ឋ គឺជា​ភាព​ជោគជ័យ​របស់​គាត់​មួយ ដែល​នាំ​ឲ្យ​មហាជន​មាន​មន្ទិល​សង្ស័យ​អំពី​ចេតនា​របស់​គាត់​ចំពោះ​ជាតិ និង​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ។ ដូចគ្នា​នេះ គេ​ក៏​អាច​មាន​សំណួរ​ថា តើ​គាត់​បង្កើត​គោល​នយោបាយ​ដីសម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​ដើម្បី​អ្វី? រដ្ឋាភិបាល​លោក ហ៊ុន សែន បាន​បង្កើត​គោល​នយោបាយ​ផ្តល់​ដីសម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​កំណត់​ដោយ​ឯកសារ​គតិយុត្តិ​នានា​ទាំង​មុន និង​ក្រោយ​ច្បាប់​ភូមិបាល​ក្នុង​ឆ្នាំ​២០០១។ តាមពិត គោល​នយោបាយ​នៃ​ការ​ផ្តល់​ដីសម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​នេះ​មាន​គោលបំណង​ល្អៗ​ជាច្រើន​សម្រាប់​ជាតិ និង​ពលរដ្ឋ​កម្ពុជា...

លោក ហ៊ុន សែន ធ្លាប់​អួត​ថា ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​គាំទ្រ​តែ​រូបលោក និង​កូន​របស់​លោក ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​អំណាច​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ប៉ុន្តែ​លោក ហ៊ុន សែន មិន​ដែល​ហ៊ាន​ប្រកួតប្រជែង​យក​មុខ​នាទី ឬ​អំណាច​ដោយ​វិធី​តម្លាភាព សេរី និង​យុត្តិធម៌​ឡើយ ទាំង​ក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ​រដ្ឋ និង​ក្របខ័ណ្ឌ​បក្ស។ តើ​អ្វី​ទៅ​ជា​មូលហេតុ​ដែល​លោក ហ៊ុន សែន មិន​ដែល​ហ៊ាន​ប្រកួត​យក​អំណាច​តាម​វិធី​បោះឆ្នោត​ដោយ​សេរី និង​យុត្តិធម៌​នោះ? លោក ហ៊ុន សែន បាន​កាន់កាប់​អំណាច​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ចាប់តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៨៥ មក។...

ភាគច្រើន​នៃ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ជា​កសិករ​ដែល​រស់នៅ​ទី​ជនបទ និង​មាន​ជីវភាព​ក្រីក្រ​លំបាក។ ភាព​ក្រីក្រ​ចំពោះ​កសិករ និង​បញ្ហា​ចម្បងៗ​ក្នុង​វិស័យ​កសិកម្ម​ដែល​បាន និង​កំពុងតែ​កើតមាន​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ជា​សក្ខីភាព​មួយ​សម្រាប់​ការ​ឆ្លុះបញ្ចាំង​អំពី​សមត្ថភាព និង​ឆន្ទៈ​របស់​លោក ហ៊ុន សែន ក្នុង​នាម​ជា​មេដឹកនាំ​ប្រទេស។ ជាមួយ​គ្នា​នេះ ទឹកដី និង​ភូមិសាស្ត្រ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​តែងតែ​ត្រូវ​បាន​គេ​អះអាង​ថា ជា​ទឹកដី​ដ៏​មាន​ជីជាតិ និង​មាន​អំណោយផល​សម្រាប់​វិស័យ​កសិកម្ម ប៉ុន្តែ​បើ​ដូច្នេះ​មែន តើ​ហេតុ​អ្វី​បាន​ជា​កសិករ​ខ្មែរ​ក្រ? តើ​អ្វី​ទៅ​ជា​មូលហេតុ​ដែល​នាំ​ឱ្យ​កសិករ​ក្រ? អ្នក​រៀនសូត្រ​គ្រប់​ជំនាន់​មុនៗ គ្រូបង្រៀន​គ្រប់​ជំនាន់​មុនៗ បង្រៀន​សិស្សានុសិស្ស​ឲ្យ​ដឹង ហើយ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​និយាយ​តៗ​គ្នា​ថា ដែនដី​ខ្មែរ​ជា​ដែនដី​សុវណ្ណភូមិ។ ប្រទេស​កម្ពុជា​ជា​ប្រទេស​ដែល​មាន​ទឹកដី​ប្រកប​ដោយ​ជីជាតិ និង​ភូមិសាស្ត្រ​អំណោយផល​សម្រាប់​បង្កបង្កើនផល​កសិកម្ម​គ្រប់​ប្រភេទ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភោគផល​កសិកម្ម...

ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​អំណាច​របស់​លោក ហ៊ុន សែន ជិត ៤​ទសវត្ស​មកនេះ កម្ពុជា​បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​ជាតិ​មួយ​ក្រ​ជាងគេ​បំផុត​ក្នុង​ពិភពលោក។ ក្នុង​ខណៈ​ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ភាគច្រើន​រស់​ក្នុង​ភាព​ក្រីក្រ​តោកយ៉ាក ជំពាក់​បំណុល​វ័ណ្ឌក និង​បែកបាក់​គ្រួសារ​ដើម្បី​ធ្វើ​ចំណាកស្រុក​រក​ការងារ​ធ្វើ គ្រួសារ​លោក ហ៊ុន សែន និង​បក្សពួក​រស់នៅ​លើ​គំនរ​មាស​ប្រាក់​រាប់​ពាន់​លាន​ដុល្លារ​អាមេរិក ដែល​បាន​មកពី​អំពើ​ពុករលួយ និង​បំផ្លាញ​ជាតិ។ ដូច្នេះ តើ​ការ​បន្ត​វេន​នៃ​ត្រកូល ហ៊ុន ក្នុង​ការ​គ្រប់គ្រង​អំណាច​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​ជា​រឿង​ល្អ ឬ​អាក្រក់? មេដឹកនាំ​ក្នុង​សង្គម​នីមួយៗ គឺជា​តួអង្គ​ដ៏​សំខាន់ និង​ស្លាប់​រស់​របស់​ជាតិ បើ​ទោះបីជា​សង្គម​នោះ​មាន​ការ​រៀបចំ​ប្រព័ន្ធ​គ្រប់គ្រង​ការពារ​អំណាច​ប្រមូលផ្ដុំ​យ៉ាង​ណា​ក្តី។ ទាំង​ក្នុង​សង្គម​ប្រជាធិបតេយ្យ និង​កុម្មុយនីស្ត...

ប្រទេស​រុស្ស៊ី​ទទួល​រង​ទណ្ឌកម្ម​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​ពី​ប្រទេស​លោកសេរី ហើយ​នេះ​មិនមែន​លើក​ទី​មួយ​នោះ​ទេ ក្នុង​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​១៩៨០ ដែល​ពលរដ្ឋ​ក្នុង​អតីត​សហភាព​សូវៀត​ធ្លាប់​រង​ទណ្ឌកម្ម​ពី​លោក​ខាងលិច​រហូត​ដល់​ឈរ​បន្ត​កន្ទុយ​រាប់​គីឡូម៉ែត្រ​ចាំ​ទទួល​យក​ការចែក​របប​នំប៉័ង។ ជាង ១០​ថ្ងៃ​ហើយ កងទ័ព​រុស្ស៊ី​ឈ្លានពាន​ប្រទេស​អ៊ុយក្រែន មិនទាន់​អាច​ត្រួតត្រា​បាន​ទាំងស្រុង​នៅឡើយ​ទេ ហើយ​ទទួល​រង​ទណ្ឌកម្ម​យ៉ាង​ធ្ងន់។ តើ​មេដឹកនាំ​រុស្ស៊ី គន់គូរ​ខុស​ថា​ទណ្ឌកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច និង​ហិរញ្ញវត្ថុ​មិន​អាច​ប៉ះពាល់​ដល់​ជីវភាព​ពលរដ្ឋ​ខ្លួន​ឬ​យ៉ាង​ណា? ប្រធានាធិបតី​រុស្ស៊ី លោក វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន (Vladimir Putin) សម្រេច​ចិត្ត​បញ្ជូន​ទ័ព​ជិត ២​សែន​នាក់​ទាំង​ជើងគោក ទាំង​ជើងទឹក ទាំង​ជើងអាកាស ឡោមព័ទ្ធ វាយ​លុកលុយ ទន្រ្ទាន​ឈ្លានពាន​ប្រទេស​អ៊ុយក្រែន ដែល​បាន​ឯករាជ្យ...

ការ​បាត់បង់​ព្រៃឈើ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ត្រូវ​បាន​សហគមន៍​ជាតិ និង​អន្តរជាតិ​ចាត់ទុក​ជា​វិនាសកម្ម​ដ៏​ធំ​មួយ។ លោក ហ៊ុន សែន ក៏​ធ្លាប់​លើក​យក​បញ្ហា​នេះ​ធ្វើជា​យុទ្ធនាការ​នយោបាយ​ជាច្រើនលើក​ច្រើន​គ្រា​ដែរ ដោយ​បង្ហាញ​ជា​សាធារណៈ​អំពី​ការ​តាំងចិត្ត និង​ដាក់​បញ្ជា​ដ៏​ម៉ឺងម៉ាត់ ប៉ុន្តែ​ចំណាត់ការ​របស់​គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ពិពណ៌នា​ថា​ជា​ចំណាត់ការ​ដែល​គ្មាន​ប្រសិទ្ធភាព។ អង្គការ Global Forest Watch បាន​ផ្សាយ​ថា ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​បាត់បង់​ព្រៃឈើ​ប្រមាណ​ជិត ១​លាន ៣​សែន​ហិកតារ (១ ២៨០ ០០០​ហិកតារ) បើ​គិត​ពី​ឆ្នាំ​២០០២ ដល់​ឆ្នាំ​២០២០។ ស្រដៀង​គ្នា​នេះ យើង​ធ្លាប់​បាន​ដកស្រង់​សេចក្តី​រាយការណ៍​របស់​អ្នកជំនាញ​នៃ​សកលវិទ្យាល័យ​រដ្ឋ...