28.4 C
Phnom Penh

ខួប​ឆ្នាំ​ទី​៥៣​ដែល​សម្ដេច​នរោត្ដម សីហនុ ត្រូវ​បាន​បោះឆ្នោត​ដក​សេចក្ដី​ទុកចិត្ត​ពី​តំណែង​ប្រមុខ​រដ្ឋ

ដោយ ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី

បទវិភាគ

របប​គ្រប់គ្រង​ប្រទេស​កម្ពុជា​នៃ​សម័យ​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​ដែល​ផ្តើម​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧០ រស់​បាន ៥​ឆ្នាំ​ក្នុង​កាលៈទេសៈ​ផ្ទុះ​សង្គ្រាម​បង្ហូរ​ឈាម​ឈ្លានពាន ទន្ទ្រាន​លុកលុយ វាយប្រហារ​ដោយ​កងទ័ព​ព្រៃ​យៀកណាម​ខាងជើង-យៀកកុង បោះ​ទីតាំង​ក្នុង​ទឹកដី​ខ្មែរ​កាលពី ១០​ឆ្នាំ​មុន។

មេដឹកនាំ មន្ត្រី​រដ្ឋការ​សម័យ​នោះ​មួយ​ចំនួន​ស្លាប់​ដោយ​ខ្មែរក្រហម ឬ​ខ្មែរ​វៀតមិញ​ក្រហម​សម្លាប់​ផង ដោយ​ជំងឺ​ចាស់​ជរា​ផង ស្ទើរតែ​អស់​ទៅ​ហើយ ឯ​អ្នក​ខ្លះ​ទៀត​ទៅ​សុំ​ជ្រកកោន​សុំ​រស់​ជាមួយ​របប​ដែល​ឈ្នះ​សង្គ្រាម។

មកពី​ហេតុ​នេះ ពុំ​សូវ​សម្បូរ​មនុស្ស​ហ៊ាន​ចេញ​មុខ​ការពារ​សេចក្តី​ពិត​ឲ្យ​យុត្តិធម៌​ដល់​ខ្មែរ​ដែល​ស្លាប់​ដោយ​អយុត្តិធម៌​នោះ​ឡើយ។

លោក ហាស់ សាន សូម​ជូន​សេចក្តី​រាយការណ៍​អំពី​ព្រឹត្តិការណ៍​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នោះ​ដោយ​ប្រៀបធៀប​គោលនយោបាយ​ការបរទេស​នៃ​រាជរដ្ឋាភិបាល​បច្ចុប្បន្ន ថា​តើ​មាន​លំនាំ​លើ​គន្លង​ចាស់​ដូច​សម័យ​សង្គម​រាស្ត្រ​និយម​ដឹកនាំ​ដោយ​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ឬ​ទេ?

ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មនុស្ស​ជាតិ​រហូត​មក​ដល់​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​២ ឃ្លា​ប្រយោគ ពាក្យពេចន៍​ដែល​មនុស្ស​ល្បីៗ​បាន​ប្រើ និយាយ​ស្រដៀងៗ​គ្នា គឺ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​សរសេរ​ដោយ​អ្នក​ឈ្នះ​ការ​ប្រយុទ្ធ​ការ​ប្រកួតប្រជែង history is written by the victors។

អ្នក​ខ្លះ​ថា​ឃ្លា​ប្រយោគ​នេះ លោក Winston Churchill នាយករដ្ឋមន្ត្រី​អង់គ្លេស​សម័យ​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​២ និយាយ អ្នក​ខ្លះ​ថា​គេ​និយាយ​តាំងពី​សម័យ​មុន​លោក Winston Churchill ដូចជា​អ្នក​ការទូត ទស្សនវិទូ ប្រវត្តិវិទូ​អ៊ីតាលី Niccolo Machiavelli (សតវត្ស​ទី​១៥-១៦) អធិរាជ​បារាំង Napoleon Bonaparte (សតវត្ស​ទី​១៨-១៩) អ្នកនិពន្ធ សហគ្រិន​អាមេរិកាំង Mark Twain (សតវត្ស​ទី​១៩-២០) ទស្សនវិទូ​ជ្វីហ្វ-អាល្លឺម៉ង់ Walter Benjamin (សតវត្ស​ទី​១៩-២០) អ្នកកាសែត​អង់គ្លេស George Orwell (សតវត្ស​ទី​២០) មន្ត្រី​នយោបាយ​ជំនិត​មេដឹកនាំ ណាតហ្ស៊ី អាល្លឺម៉ង់ ជា​យានិក​ចម្បាំង​ក្នុង​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​១ Hermann Wilhelm Goring (សតវត្ស​ទី​២០) ជាដើម។

បើ​អ្នក​ឈ្នះ​សរសេរ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ផ្អែក​តាម​ការពិត​ត្រង់ ហេតុការណ៍​ពិត ឥត​ក្លែងក្លាយ ឥត​បន្លំ​បំភ័ន្ត​តាម​ចិត្ត​ចង់​នោះ មនុស្ស​ជំនាន់​ក្រោយ​នឹង​អាច​រៀនសូត្រ​យល់ដឹង​រឿង​ពិត​បាន។ បើ​អ្នក​ឈ្នះ​សរសេរ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ចង់​បង្ហាញ​អំនួត និយាយ​អំពី​វីរភាព​ខ្លួនឯង លើក​ខ្លួនឯង យក​ត្រូវ​ខ្លួនឯង​នោះ មនុស្ស​ជំនាន់​ក្រោយ​នឹង​ដឹង​ត្រឹម​តែ​រឿង​អ្នក​ឈ្នះ​និយាយ រួច​ទម្លាក់​កំហុស​ទោស ភាព​អាម៉ាស់​តែ​ទៅ​លើ​អ្នក​ចាញ់​តែប៉ុណ្ណោះ។

នេះ​មាន​ន័យ​ថា គេ​និយាយ​គ្មាន​ហេតុផល គ្មាន​ឫសគល់ សាវតារ ពិចារណា​វិភាគ​ល្អិតល្អន់​អំពី​បុព្វហេតុ​នៃ​រឿងរ៉ាវ​កើតមាន​ក្នុង​ប្រទេស​មួយ រហូត​ដល់​មាន​ចម្បាំង​រាំង​ជល់​ស្លាប់​រស់​គរ​ជើង​លើ​គ្នា​នោះ​ទេ។ ពេល​ខ្លះ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ ទាំង​រាស្ត្រ ទាំង​នាហ្មឺន​មន្ត្រី រួម​ទាំង​អ្នក​ដឹកនាំ​ផង តែងតែ​រំឭក​រឿង​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ម្តងម្កាល​ថា បញ្ហា​ខ្មែរ​វា​កើតឡើង​ចាប់ពី​ពេល​សភា​ជាតិ​ដក​សេចក្តី​ទុកចិត្ត​ពី​សម្តេច​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ នរោត្តម សីហនុ នា​ថ្ងៃទី​១៨ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៧០ ដោយ​ក្រុម​លោក លន់ នល់, ទ្រង់ ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ, សក់ ស៊ុតសាខន, សុសស្តែនហ្វ៊ែណង់ដែស, លោក ចេង ហេង, អ៊ិន តាំ និង​ក្រុម​ស្តាំ​និយម គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ឲ្យ​ថា ក្រុម​ខ្មែរ​ខៀវ មាន​តំណាងរាស្ត្រ ស៊ីម វ៉ា, ទ្រិញ វ៉ាញ, ហឿ ឡាយអ៊ីន, បណ្ឌិត ឌុក រ៉ាស៊ី ជាដើម។ល។

ព្រោះ​ហេតុ​នេះ យើង​សូម​ធ្វើ​សេចក្តី​រាយការណ៍​អំពី​ព្រឹត្តិការណ៍​ឆ្នាំ​១៩៧០ នោះ ថា​តើ​វា​បែកខ្ញែក​ឫស​មែកធាង​ពី​ត្រង់​ណា​មក ដើម្បី​ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ដឹង​ការពិត​ផង និង​ផ្តល់​យុត្តិធម៌​ដល់​ខ្មែរ​ស្នេហា​ជាតិ​មាតុភូមិ ដែល​ពុំ​មាន​ឱកាស​មក​បកស្រាយ​ផ្ទាល់​អំពី​មូលហេតុ​នោះ​ផង។

យោង​តាម​ឯកសារ​បោះពុម្ពផ្សាយ​ដោយ​អ្នកនិពន្ធ​បស្ចិម​ប្រទេស​ចាប់ពី​ទសវត្ស​១៩៣០ ដល់​១៩៦០ ពួក​ក្រហម​កុម្មុយនីស្ត​ធ្វើ​ចលនា​សកម្មភាព​ប្រឆាំង​ឥទ្ធិពល​មហា​អំណាច​លោក​ខាងលិច ឬ​លោក​សេរី​នៅ​ជ្រោយ​ឥណ្ឌូចិន មាន​ប្រទេស​កម្ពុជា លាវ និង​យៀកណាម ដើម្បី​ទាមទារ​ឯករាជ្យ។

ហូ ជី មិញ ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ផ្សេង​ថា ង្វៀង ស៊ីញគុង, ង្វៀង តាត់ថាញ់, ង្វៀង អៃគួក នាំ​មនោគមន៍វិជ្ជា​កុម្មុយនីស្ត​បែប​សង្គម​និយម​មក​ផ្សព្វផ្សាយ​នៅ​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍។ ជនជាតិ​យៀកណាម ទាំង​ភាគ​ខាងជើង ទាំង​ភាគ​ខាងត្បូង ជា​ជាតិ​សាសន៍​មាន​ស្មារតី​ជាតិ​និយម​ស្នេហា​ទឹកដី មិន​ចង់​រស់​ក្រោម​នឹម​បរទេស។ ជនជាតិ​នេះ​ប្រកាស​ថា គេ​បាន​រើបម្រះ​ពី​នឹម​ត្រួតត្រា​នៃ​ជនជាតិ​ហាន់ គ្រប់គ្រង​ប្រមាណ ១០០០​ឆ្នាំ ពី​ឆ្នាំ​១១១ មុន​គ.ស. ដល់​គ.ស.៩១៨។ បើ​យើង​ទទួលស្គាល់​ជាតិ​សាសន៍​ថា​មាន​មនសិការ​ជាតិ​និយម ស្នេហា​ជាតិ​មាតុភូមិ ចុះ​ហេតុ​អ្វី​ខ្មែរ​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ​មិន​បាន? បើ​ចង់​បង្ហាញ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ត្រូវ​បង្ហាញ​គ្រប់​ជ្រុង គេ​មិន​បង្ហាញ​មួយ​កំណាត់​ទេ។

ឆ្នាំ​១៨៨៧ បារាំង​មក​ត្រួតត្រា​កាន់កាប់ ហើយ​បង្កើត​ជា​សហភាព​ឥណ្ឌូចិន​លើ​ទឹកដី​យៀកណាម ពី​ខាងជើង​ដល់​ខាងត្បូង ទឹកដី​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា និង​រាជាណាចក្រ​លាវ។ ហូ ជី មិញ និង វ៉ ង្វៀងយ៉ាប់ បង្កើត​ចលនា វៀត មិញ ដែល​មកពី​ឈ្មោះ​ពេញ​ថា Việt Nam Độc lập Đồng minh Hội ប្រែ​ថា សម្ព័ន្ធ​ដើម្បី​ឯករាជ្យ ភាព​នៃ​ប្រទេស​យៀកណាម នៅ​ថ្ងៃទី​១៩ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៤១។

ហូ ជី មិញ បង្កើត​បក្ស​នយោបាយ​ហៅ​ថា បក្ស​កុម្មុយនីស្ត​ឥណ្ឌូចិន នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣០ ហើយ វ៉ ង្វៀងយ៉ាប់ ជា​មេទ័ព​នៃ​រណសិរ្ស​រួបរួម វៀត មិញ។ ក្នុង​សង្គ្រាម​ឥណ្ឌូចិន​ទី​១ ពី​ឆ្នាំ​១៩៤៦ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៥៤ មហាអំណាច​បារាំង​ចាញ់​ច្បាំង ហើយ​ដក​ចេញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៤។ ពេល​នោះ ទឹកដី​យៀកណាម​ចែក​ជា​ពីរ៖ យៀកណាម​ខាងជើង និង​យៀកណាម​ខាងត្បូង។

ហូ ជី មិញ មិន​សុខចិត្ត​នឹង​ប្រទេស​យៀកណាម​ខាងត្បូង​ប្រកាន់​យក​របប​សេរី​នោះ​ទេ ក៏​បង្កើត​ចលនា​រំដោះ ហើយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​បន្ថែម​ជំនួយ​ឧបត្ថម្ភ​ដល់​រដ្ឋការ​ក្រុង​ព្រៃនគរ យៀកណាម​ខាងត្បូង ដែល​ទីបំផុត​ឈាន​ដល់​ការ​ប្រឈមមុខ​គ្នា​រវាង​យៀកណាម​ខាងជើង និង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក រហូត​ដល់​ផ្តើម​សង្គ្រាម​យៀកណាម​នា​ថ្ងៃទី​១ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​១៩៥៥។ ហូ ជី មិញ ឧបត្ថម្ភ​រណសិរ្ស​រួបរួម​ជាតិ common front ហៅ​ថា យៀក កុង ពាក្យ​ពេញ​ហៅ​ថា វៀតណាម កុងសាន (Viet Nam Cong San) ឬ​ប្រែ​ថា វៀតណាម​កុម្មុយនីស្ត ឆ្នាំ​១៩៦០ ដែល​មាន​ស្ថាបនិក​ឈ្មោះ ង្វៀង វ៉ាន់ហ៊ីវ មាន​ទីស្នាក់ការ​សម្ងាត់​នៅ​ខេត្ត​ឡុកនិញ ទល់​មុខ​ខេត្ត​កំពង់ចាម និង​ក្រចេះ ក្រោម​ការ​តម្រង់​ទិស​ពី​យៀកណាម​ខាងជើង។

ឆ្នាំ​១៩៥៨-៥៩ យៀកណាម​ខាងជើង​ឧបត្ថម្ភ​ចលនា​តស៊ូ ប៉ាថេត ឡាវ ហើយ​ត្រួតត្រា​ទឹកដី​លាវ រួច​បង្កើត​ផ្លូវលំ​ហូជីមិញ ដើម្បី​បញ្ជូន​ទាហាន និង​សម្ភារៈ​មក​យៀកណាម​ខាងត្បូង។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦០ ផ្លូវលំ​ហូជីមិញ លាតសន្ធឹង​ចូល​មក​ប៉ែក​ឦសាន​នៃ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ហើយ​ទ័ព​ព្រៃ​យៀកកុង ៨​ម៉ឺន​នាក់​បោះ​ទីតាំង​អចិន្ត្រៃយ៍​នៅ​ទីនោះ​ស្រេច ដំណាល​ពេល​សម្តេច​ព្រះ​នរោត្តម សីហនុ ស្នើ​ទៅ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​នៅ​ថ្ងៃទី​២៩ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៦០ សុំ​ឲ្យ​មាន​តំបន់​អព្យាក្រឹត​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ខណៈ​មន្ត្រី​ធំ​តូច​ខ្មែរ​ហាក់ដូចជា​កំពុង​ជាប់​រវល់​នឹង​ជីវភាព​សប្បាយ​ក្នុង​ទីក្រុង ទីផ្សារ ទីប្រជុំជន។

អំឡុង​ឆ្នាំ​១៩៦៣ យៀកណាម​ខាងជើង​បញ្ជូន​ទាហាន​ឲ្យ​មក​ច្បាំង​ក្នុង​ទឹកដី​យៀកណាម​ខាងត្បូង​ប្រមាណ ៤​ម៉ឺន​នាក់។ ក្នុង​អត្ថបទ​ស្រាវជ្រាវ​សរសេរ​ដោយ​បណ្ឌិត ហ្គាហ្វា ពាងម៉េត អតីត​សាស្ត្រាចារ្យ​ផ្នែក​វិទ្យាសាស្ត្រ​នយោបាយ បង្រៀន​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ ហ្គាម ដែនដី​កោះ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ផ្សាយ​ក្នុង​កាសែត Pacific Daily News ថ្ងៃទី​១៧ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​២០១៦ មុន​លោក​ទទួល​មរណកាល សម្តេច​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ នរោត្តម សីហនុ បាន​បញ្ជូន​ឧត្តមសេនីយ៍​ខ្មែរ លន់ នល់ នាយ​អគ្គសេនាធិការ​នៃ​កងយោធពល​ខេមរភូមិន្ទ ឲ្យ​ដឹកនាំ​គណៈប្រតិភូ ៧​នាក់​មាន​នាយ​ទាហាន​ជាន់ខ្ពស់​ខ្មែរ ៥​នាក់​ផង ទៅ​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ទទួល​ជំនួយ​ចិន ជាមួយ​នឹង​ឧត្តមសេនីយ៍​ចិន លួ រូយជិង (Luo Ruiqing ឬ Lo Jui-ching) រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួង​សន្តិសុខ​ជាតិ​ចិន នៅ​ថ្ងៃទី​២៥ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​១៩៦៥ ដោយ​មាន​វត្តមាន​ឯករាជទូត​ខ្មែរ លោក ទ្រឿង កាង និង​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ចិន ជូ អេន ឡាយ ជា​សាក្សី។

ក្នុង​សៀវភៅ​បណ្ឌិត រ៉ាអ៊ូល ជេនណា (Raoul Jennar) មាន​ចំណងជើង​ថា គន្លឹះ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា (Les Clés du Cambodge) តាមរយៈ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ខ្មែរ-ចិន​នោះ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ បាន​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​សម្ងាត់​ជាមួយ​ទ័ព​ព្រៃ​កុម្មុយនីស្ត​យៀកណាម ឲ្យ​កងទ័ព​ខ្មែរ​ដក​សម្ភារៈ​ជំនួយ​យោធា​ផ្គត់ផ្គង់​ទៅ​ឲ្យ​ទ័ព​ព្រៃ​យៀក កុង ឆ្លងកាត់​តាម​ទឹកដី​ខ្មែរ ១០%។

បណ្ឌិត ហ្គាហ្វា ពាងម៉េត សំអាង​លើ​ឯកសារ​ក្នុង​អត្ថបទ​របស់​លោក​ពី​ប្រភព​នានា ដែល​ថា ពេល​ទៅ​ដល់​ប្រទេស​ចិន លោក លន់ នល់ បាន​ទទួល​បញ្ជា​ពី​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ “ឲ្យ​និយាយ​បញ្ជាក់​ដោយ​មិន​សម្ញែង” នូវ​ការ​អនុញ្ញាត​របស់​ខ្មែរ​ឲ្យ​ប្រើប្រាស់​កំពង់ផែ​កំពង់សោម (ក្រុង​ព្រះសីហនុ) ជា​ផ្លូវ​ឆ្លងកាត់​សម្ភារៈ និង​គ្រឿង​សព្វាវុធ​ទៅ​ឲ្យ​ទ័ព​ព្រៃ​យៀកកុងយៀកណាម​ខាងជើង” ក្នុង​ទឹកដី​ខ្មែរ។

ប្រភព​ដដែល​បញ្ជាក់​ថា៖ ដោយ​មាន​ការ​ខក​ចិត្ត លោក លន់ នល់ បាន​ប្រាប់​សមាជិក​គណៈប្រតិភូ​របស់​លោក​ថា កិច្ចព្រមព្រៀង​នេះ​ធ្វើ​ឲ្យ​យើង​បាត់បង់​អព្យាក្រឹតភាព​របស់​យើង​ហើយ។ សម្តេច​យើង​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ “ពួក​ទមិឡ” មក​ចូល​នៅ​ក្នុង​ស្រុក​យើង។

ខណៈ​មេដឹកនាំ​ខ្មែរ​លាក់​រឿង​ជាតិ​ជាមួយ​ពលរដ្ឋ​ខ្លួន ទីភ្នាក់ងារ​ព័ត៌មាន​មជ្ឈិម​បក្ស​កុម្មុយនីស្ត​កូរ៉េខាងជើង ផ្សាយ​ពី​ក្រុង​ព្យុងយ៉ាង ថ្ងៃទី​៣០ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៧២ អំពី​ការ​សារភាព​របស់​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ដែល​ព្រះអង្គ​មាន​បន្ទូល​ថា ព្រះអង្គ​សម្រេច​ព្រះទ័យ​ដោយ​ចេតនា​ផ្តល់​ជំនួយ ៣​យ៉ាង​ដែល​សំខាន់​ជាងគេ​បំផុត​ទៅ​ឲ្យ​ពួក​កុម្មុយនីស្ត​យៀកណាម តាំងតែ​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦៣ មក​ម្ល៉េះ៖

  1. ការ​ផ្គត់ផ្គង់​ជា​អង្ករ ត្រី​សាច់ (ត្រីងៀត ត្រីឆ្អើរ) អំបិល ម្រេច ខ្ទឹមស ថ្នាំសង្កូវ បរិក្ខារ​ពេទ្យ។ល។ នេះ​ជា​កិច្ចព្រមព្រៀង​ពាណិជ្ជកម្ម​ជាមួយ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​យៀកណាម ដែល​មិន​ទាំង​រាប់​បញ្ចូល​អំណោយ​មិត្តភាព និង​ភាតរភាព​សង្គ្រោះ​គ្នា​ទៅវិញ​ទៅមក​ដែល​សម្តេច សីហនុ ជា​ប្រធាន។
  2. ផ្តល់​ការ​អនុញ្ញាត​សម្ងាត់​ឲ្យ​សាងសង់​មូលដ្ឋាន​តូចៗ​នៅ​លើ​ទឹកដី​ខ្មែរ​តាម​ព្រំប្រទល់​ដែន ដើម្បី​ធ្វើ​ប្រតិបត្តិការ​សឹក និង​ដើម្បី​សម្រាក​កាយ និង​ថែទាំ​ព្យាបាល​ទាហាន​ទ័ព​ព្រៃ​របួស។
  3. ផ្តល់​សិទ្ធិ​ចេញ​ចូល​ដោយ​សេរី​តាម​កំពង់ផែ​ក្រុង​ព្រះសីហនុ ដែល​ដឹក​សម្ភារៈ​យោធា​ទៅ​ឲ្យ​ទ័ព​ព្រៃ​នៃ​រណសិរ្ស​រំដោះ​ជាតិ ឬ​យៀកកុង ទៅ​ទល់ដែន​យៀកណាម​ខាងត្បូង។

តំណាងរាស្ត្រ​ខ្មែរ​បាន​ថ្លែង​ប្រាប់​សភា​ជាតិ​ថា មាន​ពលរដ្ឋ​ក្នុង​មណ្ឌល​បោះឆ្នោត​របស់​ខ្លួន​ពោល​ថា ដើម្បី​ធ្វើ​ដំណើរ អ្នកស្រុក​ត្រូវ​កាន់​លិខិត​បើក​ផ្លូវ (travel pass) ចេញ​ដោយ​ទ័ព​ព្រៃ​យៀកកុង-យៀកណាម​ខាងជើង។ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៦៩ ក្នុង​ដំណើរ​លោក លន់ នល់ ទៅ​កាន់​តំបន់​ភាគ​ឦសាន ទ័ព​ព្រៃ​បាញ់​ទៅ​លើ​ក្បួន​រថយន្ត​របស់​លោក។ ប៉ូលិស​ទាហាន​ប្រចាំការ​តាម​ព្រំដែន​ក៏​ប្រឈម​នឹង​ការ​ឈ្លប​ឆ្មក់​បាញ់​ពី​ទ័ព​ព្រៃ​ដែរ។ ថ្ងៃទី​២ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៦៩ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ មាន​បន្ទូល​រិះគន់​ជា​លើកដំបូង​ចំពោះ​ការ​បង្កប់​ទ័ព​ព្រៃ​យៀកកុង​តាម​តំបន់​ព្រំដែន​ក្នុង​ទឹកដី​ខ្មែរ។ ទ័ព​ព្រៃ​យៀកកុង​ប្រកាស​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​បដិវត្ត​បណ្ដោះអាសន្ន​យៀកណាម​ខាងត្បូង ដែល​ទទួលស្គាល់​ឥត​បង្អង់​ដោយ​រដ្ឋការ​ក្រុង​ហាណូយ។ មាន​រូបភាព​ផ្សាយ​ជាច្រើន​អំពី​ភាព​ស្និទ្ធស្នាល​ឱបរឹត​រវាង​សម្តេច​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ ដែល​ទទួល​ប្រធាន ហ៊ុញ តាន់ហ្វាត់ (Huynh Tan Phat) នៅ​ថ្ងៃទី​៣០ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៦៩។

ពី​ដើម​ទសវត្ស​១៩៦០ មក​ដល់​ដើម​ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៧០ ទ័ព​ព្រៃ​យៀកកុង-យៀកណាម​ខាងជើង កាន់កាប់​ផ្ទៃដី​ខ្មែរ​ទំហំ ៣៥០០​គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា លាតសន្ធឹង​ពី​ខេត្ត​រតនគិរី មណ្ឌលគិរី ក្រចេះ កំពង់ចាម ស្វាយរៀង ព្រៃវែង កណ្តាល តាកែវ កំពត ទៅ​ទិស​ខាងត្បូង​រហូត​ដល់​ឈូង​សមុទ្រ​ថៃ។

ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​រស់នៅ​តាម​ព្រំដែន​ចាប់ផ្តើម​បញ្ចេញ​កំហឹង​នឹង​ទ័ព​ព្រៃ​យៀកកុង-យៀកណាម​ខាងជើង ដែល​មិន​ខ្លាចក្រែង​ចិត្ត​គោរព​សិទ្ធិ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ម្ចាស់​ទឹកដី។ ស្ថានការណ៍​តានតឹង​តាម​ព្រំដែន​ក្នុង​ខេត្ត​ស្វាយរៀង បាន​បង្ខំ​ឲ្យ​លោក លន់ នល់ ប្រញាប់ប្រញាល់​ទូរលេខ​ចំនួន​៧ ថ្វាយ​សម្តេច នរោត្ដម សីហនុ កំពុង​គង់​នៅ​ឯ​បរទេស ដើម្បី​ទូល​ថ្វាយ​អំពី​ព្រឹត្តិការណ៍​ក្នុង​ស្រុក ហើយ​ស្នើ​សូម​បញ្ជូន​បេសកជន ២​រូប​ទៅ​គាល់​ព្រះអង្គ ដើម្បី​រាយការណ៍​ថ្វាយ​ដោយ​ផ្ទាល់ និង​រក​វិធី​មធ្យោបាយ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​គ្រោះថ្នាក់​ជាតិ។ ព្រះអង្គ​មិន​ត្រឹមតែ​បាន​បដិសេធ​មិន​ទទួល​សំណើ​ទេ ផ្ទុយទៅវិញ​ព្រះអង្គ​ខ្ញាល់​ច្រឡោត ប្រើ​បន្ទូល​ហៅ​ក្រុម​លោក លន់ នល់ ថា “ក្រុម​ក្បត់​មួយ​ក្តាប់” ដែល​ព័ត៌មាន​នោះ​លេច​ឮ​ដល់​ក្រុង​ភ្នំពេញ។

ថ្ងៃទី​១៨ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៧០ សភា​ជាតិ និង​ក្រុមប្រឹក្សា​ព្រះរាជាណាចក្រ​បាន​ជួបជុំ​គ្នា​ក្នុង​សម័យ​ប្រជុំ​ពេញ​អង្គ ហើយ​បាន​បោះឆ្នោត​សម្រេច​ជា​ឯកច្ឆន្ទ​ដកហូត​មុខងារ​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ពី​តំណែង​ប្រមុខ​រដ្ឋ​ខ្មែរ។ នៅ​ថ្ងៃទី​២៣ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៧០ ព្រះអង្គ​បាន​ប្រកូក​តាម​វិទ្យុ​ក្រុង​ប៉េកាំង ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​បះបោរ​ប្រឆាំង​នឹង​អាជ្ញាធរ​នៃ​រដ្ឋបាល​ថ្មី ដោយ​អំពាវនាវ​ឲ្យ​ចូល​ព្រៃម៉ាគី ឬ​កាន់​អាវុធ​វាយកម្ទេច​បន​ក្បត់។ ទ័ព​ព្រៃ​នៃ​ចលនា​ខ្មែរក្រហម​ដែល​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ បាន​ប្រសិទ្ធិនាម​ឲ្យ​ក្នុង​ទសវត្ស​១៩៦០ ហើយ​ធ្លាប់​ចោទ​លោក ហ៊ូ យន់ ជា​ជន​ក្បត់​ជាតិ​នោះ បាន​ឆ្លៀត​ឱកាស​ដាក់​ខ្លួន​ដង្ហែ​ព្រះអង្គ​ក្នុង​ចលនា​តស៊ូ​រំដោះ​ជាតិ​ពី​ក្រុម​ខ្មែរ​លោក លន់ នល់។ មេដឹកនាំ​ខ្មែរក្រហម​បាន​ស្នើសុំ​ឲ្យ​ទ័ព​ព្រៃ​យៀកកុង-យៀកណាម​ខាងជើង វាយលុក​ដើម្បី​រំលំ​របប​លោក លន់ នល់។

ក្នុង​បទសម្ភាសន៍​ជាមួយ​អ្នកកាសែត​ស្រី​ជាតិ​អ៊ីតាលី កញ្ញា អូរីយ៉ាណា ហ្វាឡាស៊ី (Oriana Fallaci) នា​ដើម​ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩៧៣ សម្តេច នរោត្ដម សីហនុ មាន​បន្ទូល​ថា៖ “ខ្ញុំ​ប្រយុទ្ធ​ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រទេស​ខ្ញុំ​ទៅ​ជា​កុម្មុយនីស្ត។ ខ្ញុំ​ក្តៅ (ខឹង) សហភាព​សូវៀត​ដែល​ទៅ​ជ្រើសរើស​យក លន់ នល់។ ខ្ញុំ​សម្រប​ខ្លួន​ខ្ញុំ​ជាមួយ​ខាង​ខ្មែរក្រហម ហើយ​ខ្ញុំ​រួម​ប្រយុទ្ធ​ជាមួយ​នឹង​ពួកគេ​ដើម្បី​ឲ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ទៅ​ជា​កុម្មុយនីស្ត”

ក្នុង​កិច្ច​សម្ភាសន៍​ដដែល​នោះ ព្រះអង្គ​បញ្ជាក់​ថា៖ “ព្រះអង្គ​នឹង​គ្មាន​អំណាច​អ្វី​ក្នុង​ប្រទេស​ឡើយ ប្រសិនបើជា​ព្រះអង្គ​មិន​លន់តួ​លុះ​តាម​ឆន្ទៈ​នៃ​រណសិរ្ស​កុម្មុយនីស្ត​ចិន យៀកណាម​ខាងជើង និង​ខ្មែរក្រហម​ទេ​នោះ”

លោក លន់ នល់ ខំប្រឹង​ប្រកាស​ប្រាប់​ពិភពលោក ដោយ​បង្ហាញ​ភស្តុតាង​ជា​ឯកសារ និង​ឈ្លើយសឹក​ចាប់​បាន​ថា កងទ័ព​បរទេស​យៀកណាម​ខាងជើង-យៀកកុង ឈ្លានពាន​ប្រទេស​កម្ពុជា​យ៉ាង​ងងើល​ខុស​ច្បាប់​អន្តរជាតិ ដុត​បំផ្លាញ​សាលារៀន វត្ត​អារាម មន្ទីរពេទ្យ មណ្ឌល​សុខភាព​តាម​ភូមិ-ស្រុក​ខ្មែរ វាយ​សន្ធាប់​លុកលុយ​ចូល​ក្រុង​ភ្នំពេញ ផ្តាច់​ស្ពាន​ជ្រោយចង្វារ ជាដើម ប៉ុន្តែ​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ បំពង​ព្រះ​សូរសៀង​ពី​ក្រៅ​ថា​ជា​កងទ័ព​ខ្មែរ​សីហនុ​និយម ព្រោះ​ថា​កងទ័ព​យៀកណាម​ខាងជើង-យៀកកុង​តាម​សមរភូមិ​ធំៗ​បាន​យក​ព្រះ​ឆាយាល័ក្ខណ៍​ព្រះអង្គ​ពាក់​ជាប់​នឹង​មួក​ពួកគេ ដើម្បី​បំភ័ន្ត​ប្រជារាស្ត្រ​ខ្មែរ។

លោក លន់ នល់ មិន​ដែល​ហៅ​ទ័ព​ព្រៃ​រំដោះ​ថា ខ្មែរក្រហម​ឡើយ លោក​ប្រើ​ពាក្យ​ហៅ​ថា ខ្មែរ​ម្ខាង​ទៀត។ ការ​វាយប្រហារ​ពី​ដំបូង​ដៃ​ក្រោយ​ថ្ងៃទី​២៩ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៧០ ទ័ព​ព្រៃ​យៀកណាម​ខាងជើង-យៀកកុង យក​លេស​ពី​ការ​អំពាវនាវ​ពី​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ក្រោយ​កិច្ចប្រជុំ​នៃ​ប្រជាជន​កុម្មុយនីស្ត​ឥណ្ឌូចិន កម្ពុជា លាវ យៀកណាម នៅ​ក្រុង​គ្វាងទុង វាយ​សន្ធាប់​លុកលុយ​ចូល​ដល់​ពហុកីឡដ្ឋាន ឬ​ស្តាត​ចាស់​ជិត​ទួលគោក ក្រុង​ភ្នំពេញ។ ប៉ុន្តែ​ដោយ​មាន​មនសិការ​ស្មារតី​ស្នេហា​ជាតិ​មាតុភូមិ ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​គ្រា​នោះ​គ្រប់​ស្រទាប់ រួបរួម​កម្លាំង​សាមគ្គី​គ្នា​តតាំង​នឹង​សត្រូវ​ឈ្លានពាន ការពារ​ទឹកដី​ដូនតា​របស់​ខ្លួន​ដោយ​ឥត​រួញរា។

ទ្រង់ ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ ដែល​ជា​រាជវង្ស​មួយ​អង្គ​លះបង់​ប្រយោជន៍​ផ្ទាល់ខ្លួន​ពី​ឋានៈ​វណ្ណៈ​ស្តេច​មក​ជា​រាស្ត្រ ឲ្យ​មន្ត្រី​ហៅ​ថា​លោក​វិញ កុំ​ហៅ​ទ្រង់ ឬ​អ្នកអង្គម្ចាស់ ដើម្បី​ចង់​ស្ថាបនា​របប​មួយ​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ​រហូត​ដល់​អស់​ព្រះជន្ម​ដោយ​ខ្មែរក្រហម ឬ​ខ្មែរ​យៀកមិញ​ក្រហម​ធ្វើ​ឃាត​ទៀត​នោះ បាន​លាតត្រដាង​ក្នុង​សារ​លិខិត​ថ្វាយ​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ នៅ​ថ្ងៃទី​២៧ ខែ​សីហា ឆ្នាំ​១៩៧៣ ថា ទ័ព​ព្រៃ​យៀកណាម​ខាងជើង-យៀកកុង​គ្រប់​អង្គភាព​បោះ​ទីតាំង​ក្នុង​ដី​ខ្មែរ​នៅ​តាម​បណ្តោយ​ព្រំដែន​មាន​ចំនួន​សរុប ៦៥០០០​នាក់ នៅ​ពេល​ចាប់ផ្តើម​វាយប្រហារ​លើ​របប​ថ្មី​នៅ​ថ្ងៃទី​២៩ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៧០។ ព្រះអង្គ​អំពាវនាវ​ឲ្យ​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ឈប់​កៀកកើយ​ជាមួយ​ពួក​កុម្មុយនីស្ត ឲ្យ​វិល​មក​រួម​ដៃ​ដោះស្រាយ​រឿង​គ្រោះថ្នាក់​ដល់​ជាតិ​សាសន៍ ព្រោះ​ថា​ពួក​កុម្មុយនីស្ត​ប្រើ​ព្រះអង្គ​មួយ​គ្រា រួច​គេ​នឹង​ឆ្កឹះ​ព្រះអង្គ​គ្រវែង​ចោល សុំ​កុំ​ឲ្យ​ចាញ់បោក​ពួក​ក្រហម។

លុះ​ក្នុង​ការ​បញ្ចុះបញ្ចូល បញ្ជោរ បញ្ចើចបញ្ចើ និង​ការ​សន្យា​មួយ​ចំនួន សម្តេច នរោត្តម សីហនុ សុខ​ព្រះទ័យ​ឱប​ក្រសោប​ពួក​មេ​ខ្មែរក្រហម​រត់​ចូល​ព្រៃ ដែល​ភ័យខ្លាច​ព្រះអង្គ​ចាប់​កាលពី​សម័យ​សង្គម​រាស្ត្រ​និយម ទៅ​ធ្វើ​ជា​មេ​ចលនា​ទ័ព​ព្រៃ​ក្នុង​រណសិរ្ស​រួបរួម​ជាតិ​កម្ពុជា FUNK រួច​ក្រោយ​មក​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាល​រួបរួម​ជាតិ​កម្ពុជា GRUNK។

សំណួរ​នៅ​ត្រង់ តើ​ព្រះអង្គ​បាន​ទទួល​ព័ត៌មាន​គ្រប់គ្រាន់​ឬ​ទេ​អំពី​វត្តមាន​ពួក​កុម្មុយនីស្ត​ខ្មែរក្រហម និង​ខ្មែរ​យៀកមិញ​ក្រហម​រួម​ដៃ​គ្នា​បោក​ព្រះអង្គ​ប្រើ។

ចន្លោះ​ពី​ឆ្នាំ​១៩៧០ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៧១ ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ស្ម័គ្រចិត្ត​ទៅ​កាន់​អាវុធ​ប្រយុទ្ធ​តតាំង ហៅថា​រត់​ចូល​ព្រៃម៉ាគី​ភាគច្រើន​ជា​គ្រូបង្រៀន សិស្ស និស្សិត ដែល​ថា​ស្អាតស្អំ និង​មាន​ភក្តីភាព​ជាមួយ​សម្ដេចឪ បាន​តាំងចិត្ត​ទៅ​ចូលរួម​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​របប​លោក លន់ នល់ រំដោះ​ស្រុក​ឲ្យ​សម្ដេចឪ​វិញ។

លោក អ៊ិត សារិន ចាងហ្វាង​សាលា​បឋមសិក្សា បាន​ចងក្រង​បោះពុម្ព​សៀវភៅ​មាន​ចំណងជើង​ថា៖ ស្រណោះ​ព្រលឹង​ខ្មែរ នៅ​ខែ​ធ្នូ ឆ្នាំ​១៩៧៣ ក្រោយពី​បាន​រស់នៅ​ក្នុង​តំបន់​ទ័ព​ព្រៃ​គ្រប់គ្រង​អស់ ៩​ខែ បាន​ពណ៌នា​អំពី​ជីវិត​ពិតៗ​ក្នុង​តំបន់​រំដោះ​ដែល​ទ័ព​ព្រៃ​ធ្វើ​បាប។ ខ្មែរ​ស្នេហា​សម្តេច សីហនុ ដែល​រត់​ចូល​ព្រៃម៉ាគី យ៉ាងតិច ៣​ពាន់​នាក់ ត្រូវ​គេ​សម្លាប់​គ្មាន​សល់​ក្នុង​ព្រៃស្រោង​ខាងជើង​ផ្លូវជាតិ​លេខ​៦ ខាងជើង​ស្រុក​ស្ទោង និង​ស្រុក​កំពង់ស្វាយ ក្នុង​ភូមិ​ជ្រលុះក្រពើ ឃុំ​ក្រយា និង​ឃុំ​សគ្រាម ស្រុក​ប្រាសាទបល្ល័ង្គ ខេត្ត​កំពង់ធំ។

ក្នុង​ឯកសារ​រៀបរៀង​ចងក្រង​ដោយ​លោក ឡុង បូរ៉េត រដ្ឋមន្ត្រី​ការបរទេស លោក ឆាំង សុង អ្នក​នាំពាក្យ​កងយោធពល​ខេមរ​ជាតិ និង គង់ ហៃ នាយក​ផ្នែក​រដ្ឋបាល​បោះពុម្ពផ្សាយ​នា​ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៧៣ មាន​ចំណងជើង​ថា៖ “១០០០​ថ្ងៃ​នៃ​ការ​តស៊ូ​ដើម្បី​ជាតិ” សរសេរ​ថា កងទ័ព​បរទេស​យៀកណាម​ខាងជើង-យៀកកុង​រំលោភ​បំពាន​មាត្រា​២០ នៃ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ក្រុង​ប៉ារីស​ស្តីអំពី​ការ​ឈប់​បាញ់​គ្នា និង​មាត្រា​៨ នៃ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ក្រុង​ប៉ារីស​ចុងក្រោយ ចុះហត្ថលេខា​នៅ​ថ្ងៃទី​២៧ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៧៣ ដែល​មាន​ចែង​អំពី​ការ​ដក​ទ័ព​បរទេស​ពី​ទឹកដី​ខ្មែរ។

ប៉ុន្តែ​យៀកណាម​ខាងជើង និង​យៀកកុង ៤៥០០០​នាក់ បន្ត​នៅ​លើ​ទឹកដី​ខ្មែរ​ដោយ​មាន ១០០០០​នាក់​លួច​ជ្រៀត​ចូល​ក្នុង​ផ្ទៃ​ប្រទេស ហើយ​ប្រើ​កម្លាំង​ទ័ព​ព្រៃ​សរុប ២៥០០០​នាក់​វាយប្រហារ​លើ​កងទ័ព​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ ដែល​ក្នុង​ចំនួន​នេះ ខ្មែរក្រហម​មាន​កម្លាំង ៤០% ឬ ១​ម៉ឺន​នាក់ ខ្មែរ​យៀកមិញ ២០% ឬ ៥​ពាន់​នាក់ និង​ខ្មែរ​យៀកកុង គឺ​ជនជាតិ​យៀកណាម​រស់នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​ចូល​ព្រៃ​តស៊ូ ៤០% ឬ ១​ម៉ឺន​នាក់។ ដោយឡែក​ពី​នេះ យៀកណាម​ខាងជើង​ដក​ទ័ព ៣​កងពល​ធំ​ទៅ​ក្នុង​ទឹកដី​យៀកណាម ហើយ​យក ១​កងពល​ធំ​ដាក់​រាយ​តាម​ព្រំដែន​ក្នុង​ខេត្ត​កំពង់ចាម។ គេ​បាន​ច្នៃ​សង្គ្រាម​ឈ្លានពាន​ដោយ​កងទ័ព​បរទេស ឲ្យ​ប្រែ​ក្លាយ​រូបភាព​ទៅ​ជា​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល ឬ​ចម្បាំង​រវាង​ខ្មែរ​និង​ខ្មែរ គឺ​ខ្មែរក្រហម​ដឹកនាំ​ដោយ​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ និង​​ខ្មែរ​ខៀវ ដឹកនាំ​ដោយ​សេនាប្រមុខ លន់ នល់។

ឆ្នាំ​១៩៧៣ សម្តេច នរោត្ដម សីហនុ និង​អ្នកម្នាង ម៉ូនិក យាង​ចូល​ស្រុក​ខ្មែរ​ទៅ​ភ្នំ​គូលែន តាម​ផ្លូវលំ​ហូជីមិញ ដោយ​មាន​ទាហាន​យៀកណាម​ខាងជើង​ជូន​ដំណើរ​រហូត​ដល់​ព្រំដែន​ខ្មែរ និង​ស្វាគមន៍​យ៉ាង​កក់ក្តៅ​ពី​មេ​ខ្មែរក្រហម រួម​ទាំង ប៉ុល ពត ផង។ កិច្ចប្រឹងប្រែង​របស់​លោក លន់ នល់ ទ្រង់ ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ និង​មន្ត្រី​ស្នេហា​ជាតិ​មាតុភូមិ​ឯទៀត​ទប់ទល់​នឹង​កម្លាំង​ទ័ព​ព្រៃ​បរទេស ឬ​ខ្មែរក្រហម មិន​បាន​ជោគជ័យ ព្រោះ​តែ​មាន​អតីត​មន្ត្រី​រាជការ​ក្នុង​សម័យ​សង្គម​រាស្ត្រ​និយម​ច្រើន​ពេក​លាក់​ពុត គឺ​ថា​ស៊ី​ប្រាក់ខែ លន់ នល់ ធ្វើការ​ឲ្យ​ពួក​ព្រៃ​កុម្មុយនីស្ត​ដឹកនាំ​ដោយ​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ដែល​ធ្លាប់​ឲ្យ​បុណ្យ​ស័ក្តិ​ដល់​ពួកគេ​ពី​សម័យ​មុន ហើយ​ចង់​ឲ្យ​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​រលាយ។

គំនិត​មិន​ទៀងទាត់ ផ្លាស់ប្ដូរ​ម្តង​ថា​យ៉ាង​នេះ​ម្តង​ថា​យ៉ាង​នោះ បត់បែន​ឥត​ច្បាស់លាស់ ឆាល់​ចុះ​ឆាល់​ឡើង​ក្នុង​គោលនយោបាយ​ការបរទេស​របស់​សម្តេច​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ នរោត្តម សីហនុ តាម​ការ​វិភាគ​របស់​បណ្ឌិត ហ្គាហ្វា ពាងម៉េត ថា​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ព្រះអង្គ​ភ្លេច​ប្រយោជន៍​ជាតិ​ខ្មែរ។ ថ្ងៃទី​២១ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​១៩៦៤ ព្រះអង្គ​មាន​បន្ទូល​ថា៖ និយាយ​ក្នុង​ភាព​ស្មោះត្រង់​ទាំងស្រុង វា​មិនមែន​ជា​ផល​ប្រយោជន៍​របស់​យើង​ទេ ថា​ត្រូវ​ទាក់ទង​ដោះស្រាយ​ជាមួយ​ពួក​បស្ចិម​ប្រទេស​ដែល​ជា​តំណាង​បច្ចុប្បន្នកាល មិនមែន​អនាគតកាល​ឡើយ។ ផល​ប្រយោជន៍​របស់​យើង គឺ​ត្រូវ​ទាក់ទង​ដោះស្រាយ​ជាមួយ​ក្រុម​ដែល​ថ្ងៃ​មួយ​នឹង​ត្រួតត្រា​គ្រប់គ្រង​អាស៊ី​ទាំងមូល ហើយ​យើង​ត្រូវ​ទាក់ទង​ជាមួយ​គេ​មុន​ពេល​គេ​ឈ្នះ”

ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៦៤ ព្រះអង្គ​មាន​បន្ទូល​ក្នុង​សន្និសីទ​សារព័ត៌មាន​នៅ​ក្រុង​ប៉ារីស ថា៖ “កងទ័ព​រៀបរយ​នៃ​រណសិរ្ស​រំដោះ​ជាតិ​យៀកណាម បាន​ត្រួតត្រា​កាន់កាប់​ជា​លក្ខណៈ​អចិន្ត្រៃយ៍ និង​មិន​ទៀងទាត់​ផ្ទៃដី ៤/៥ នៃ​ព្រំប្រទល់​ដែន​យើង​ជាប់​ជាមួយ​យៀកណាម​ខាងត្បូង”

ឆ្នាំ​១៩៦៨ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ប្រកាស​ថា៖ “គ្មាន​ការ​ជំទាស់” ចំពោះ​វត្តមាន​អាមេរិកាំង​ក្នុង​តំបន់ ដើម្បី​ជា “កត្តា​តទល់” ជាមួយ​នឹង​ប្រទេស​ចិន ដែល​បាន “ជំរុញ​លើក​ទឹកចិត្ត និង​ដឹកនាំ​សកម្មភាព​នានា​របស់​ពួក​កុម្មុយនីស្ត​នៅ​តាម​មូលដ្ឋាន”។

ប្រយោជន៍​ជា​និរន្តរ៍ ឬ​អចិន្ត្រៃយ៍​របស់​ខ្មែរ​ពេល​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ដក​កងទ័ព​ពី​តំបន់​ឥណ្ឌូចិន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៣ ហើយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ពួក​កុម្មុយនីស្ត​ឈ្នះ គឺ​ត្រូវ​មាន​អព្យាក្រឹតភាព អធិបតេយ្យ​ជាតិ ឯករាជភាព​យ៉ាង​ខ្ជាប់ខ្ជួន។

សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​កំណត់​ច្បាស់លាស់​អំពី​ផលប្រយោជន៍​របស់​ខ្លួន គិត​ទាំង​ការ​ដក​ទ័ព​អាមេរិកាំង​ចេញពី​តំបន់ រីឯ​ចិន និង​យៀកណាម​វិញ គឺ​បណ្តេញ​អាមេរិកាំង​ចេញពី​តំបន់។ ដូច្នេះ ស្រុក​ខ្មែរ​មាន​តម្លៃ​តែ​នៅ​ពេល​ណា​ដែល​ខ្លួន​បាន​បម្រើ​ប្រយោជន៍ និង​ការ​ប្រកួតប្រជែង​ប្រឆាំង​របស់​ពួកគេ​តែប៉ុណ្ណោះ។

ថ្ងៃទី​២៨ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៦៩ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ បាន​បង្ហាញ​ក្រុម​អ្នកកាសែត​នូវ​ផែនទី​យ៉ាង​ល្អិតល្អន់​អំពី​ទីតាំង​កងកម្លាំង​ទ័ព​ព្រៃ​កុម្មុយនីស្ត​យៀកណាម “ទាំង​កងវរសេនាតូច ទាំង​កងវរសេនាធំ” តាម​បណ្តោយ​ព្រំដែន​ខ្មែរ ពី​ទិស​ពាយព្យ​ខេត្ត​រតនគិរី ទៅ​ដល់​សមុទ្រ​ភាគ​ខាងត្បូង។

គួរ​រំឭក​ថា នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៦៣ ព្រះអង្គ​មាន​បន្ទូល​ថា៖ “អ្នក​ជិតខាង​យើង​ខាងកើត មិន​ថា​ក្រហម​ឬ​ខៀវ​ទេ គ្រោះថ្នាក់​ណាស់ បើ​មិន​ប្រុងប្រយ័ត្ន​ទេ​នោះ”។ ព្រះអង្គ​គង់​ជាមួយ​ពួក​ក្រហម​រហូត​ថ្ងៃ​ជ័យជម្នះ​របស់​គេ ១៧​មេសា ១៩៧៥ ការពារ​ទាំង​ខ្មែរក្រហម ទាំង​ខ្មែរ​យៀកមិញ​ក្រហម។

លោក ខៀវ សំផន និង​សម្តេច​ចៅហ្វាវាំង ប៉ែន នុត ទៅ​យាង​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ពី​ក្រុង​ព្យុងយ៉ាង ដោយ​ទូល​ព្រះអង្គ​ថា​ឲ្យ​ព្រះអង្គ​គង់​ជា​ប្រមុខ​រដ្ឋ​មួយ​ជីវិត។ ព្រះអង្គ​យាង​ធ្វើ​មាតុភូមិ​និវត្តន៍​ថ្ងៃទី​៩ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៧៥ ហើយ​បាន​ធ្វើជា​ព្រះអធិបតី​នៃ​កិច្ចប្រជុំ​ក្រុមប្រឹក្សា​គណៈរដ្ឋមន្ត្រី។ ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៧៦ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ អម​ព្រះរាជ​ដំណើរ​ដោយ​សម្តេច ប៉ែន នុត លោក ខៀវ សំផន និង​ព្រះជាយា ម៉ូនិក សីហនុ បាន​យាង​ទៅ​កាន់​ខេត្ត​បាត់ដំបង និង​សៀមរាប ហើយ​ត្រូវ​ក្រុម ប៉ុល ពត មន្ទិល​ថា ព្រះអង្គ​មាន​បំណង​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ។ ព្រះអង្គ​លាលែង​តំណែង​ពី​ព្រះ​ប្រមុខ​រដ្ឋ​មួយ​ជីវិត​នៅ​ថ្ងៃទី​២ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​១៩៧៦។ រដ្ឋ​អំណាច​ខ្មែរក្រហម​ឲ្យ​ព្រះអង្គ​គង់​ក្នុង​ប្រាសាទ​ខេមរិន្ទ គ្មាន​សេរីភាព​ដូច​អ្នកទោស ហើយ​រាជវង្ស រួម​ទាំង​បុត្រាបុត្រី​របស់​ព្រះអង្គ​ក៏​មិន​ដឹង​ជា​គេ​យក​ទៅ​ឯណា​បាត់​អស់។

ក្រោយពី​ព្រះអង្គ​លាលែង​ពី​តំណែង​ប្រមុខ​រដ្ឋ លោក ខៀវ សំផន ឡើង​ជា​ប្រមុខ​រដ្ឋ ដែល​គេ​ហៅ​ថា ប្រធាន គណៈ​ប្រធាន​រដ្ឋ។ ប្រជាជន​ខ្មែរ​រង​ការ​ចោទ​ថា​ជា​ភ្នាក់ងារ​សេអ៊ីអា (CIA) ឬ​ការហ្ស៊េបេ (KGB) ហើយ​យក​ទៅ​សម្លាប់​ចោល។ ក្រោយពី​កងទ័ព​កុម្មុយនីស្ត​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​សង្គម​និយម​យៀកណាម វាយ​លុកលុយ​ទន្ទ្រាន​ឈ្លានពាន​រំលំ​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ ឬ​ខ្មែរក្រហម សម្តេច នរោត្តម សីហនុ យល់ព្រម​ដឹកនាំ​ចលនា​តស៊ូ​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះ​ត្រីភាគី​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ ដើម្បី​ដេញ​ទ័ព​បរទេស​ចេញពី​ទឹកដី​ខ្មែរ​ម្តង​ទៀត។

ក្នុង​ដំណើរ​នយោបាយ​ទៅ​មុខ​ទៅ​ក្រោយ ព្រះអង្គ​មាន​បន្ទូល​នា​ដើម​ទសវត្ស​១៩៨០ នៅ​ប្រទេស​អូស្ត្រាលី អំពី​គ្រោះថ្នាក់​ដល់​អាយុជីវិត​ជាតិ​ខ្មែរ​ម្តង​ទៀត អំពី​វត្តមាន​កងទ័ព​នៃ​រដ្ឋការ​ក្រុង​ហាណូយ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។ ដើម​ទសវត្ស​១៩៩០ ក្នុង​ជំនួប​ចម្រុះ​ភាគី​ខ្មែរ​នៅ​ប្រទេស​បារាំង ព្រះអង្គ​មាន​បន្ទូល​ដូច្នេះ​ថា៖ “អ្នក​បោក សីហនុ បាន មិនទាន់​កើត​ទេ!” ហើយ​ថា “យួន​ជា​ក្រពើ ខ្ញុំ​ធ្លាប់​ជួយ​យួន​រហូត​ដល់​អស់​រាជបល្ល័ង្ក”

ក្រោយពី​ឡើង​គ្រងរាជ្យ​ក្នុង​រាជាណាចក្រ​ទី​២ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៩៣ សម្តេច នរោត្តម សីហនុ មិន​ហ៊ាន​មាន​បន្ទូល​ប៉ះពាល់​ដល់​ប្រទេស​យៀកណាម និង​ជនជាតិ​យៀកណាម​ពេញ​ប្រទេស​ទៀត​ទេ។ ព្រះអង្គ​បែរ​ជា​ទម្លាក់​កំហុស​ទាំងស្រុង​លើ​ក្រុម លន់ នល់ ថា​ជា​អ្នក​ដឹក​អាវុធ គ្រាប់រំសេវ ស្បៀង​អាហារ ពុករលួយ​ស៊ីលុយ​យៀកកុង-យៀកណាម​ខាងជើង ហើយ​ថា​ព្រះអង្គ​វិញ “ជួយ​ដែរ តែ​ជួយ​បន្តិចបន្តួច”

ថ្ងៃទី​៧ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៧៤ ដោយ​មាន​ការ​ជួយ​ជ្រោមជ្រែង​ពី​ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​សហរដ្ឋ​អាមេរិក John Gunther Dean លោក លន់ នល់ ស្នើសុំ​ឲ្យ​មាន​ការ​ចរចា​ជាមួយ​នឹង “ខ្មែរ​ម្ខាង​ទៀត” ដោយ​គ្មាន​លក្ខខណ្ឌ​ជា​មុន ដែល​ជា​ការ​ចរចា​រវាង​ខ្មែរ​និង​ខ្មែរ។ ប៉ុន្មាន​ម៉ោង​ក្រោយ​មក សម្តេច នរោត្តម សីហនុ បាន​បដិសេធ​ទាំងស្រុង​ចំពោះ​សំណើ​លោក លន់ នល់។ តាម​ឯកសារ​គន្លឹះ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ព្រះអង្គ​ប្រកាស​ថា៖ “ខ្ញុំ​នឹង​វិល​ចូល​មក​ក្រុង​ភ្នំពេញ​វិញ​តែ​ល្គឹកណា​ប្រជាពលរដ្ឋ​ត្រូវ​បណ្តេញ​ចេញ​ទាំងអស់​តែប៉ុណ្ណោះ”

ពី​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៧៦ ពួក​កុម្មុយនីស្ត​ទាំង​ពីរ​បក្ស ខ្មែរក្រហម និង​ខ្មែរ​យៀកមិញ​ក្រហម​ប្រមាណ ២៦០០​នាក់​ដែល​ត្រឡប់​ពី​ហាណូយ​វិញ គ្រប់គ្រង​ស្រុក​ខ្មែរ​ទាំងស្រុង​ជាមួយ​គ្នា ជា​ឋានៈ​កម្មាភិបាល​ចាប់ពី​គណៈ​ស្រុក ដល់​ថ្នាក់​មជ្ឈិម។ ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ស្លាប់​ពេញ​រណ្តៅ សព​អណ្ដែត​ពាសពេញ​ទន្លេ ស្ទឹង បឹងបួ មាន​តាំងពី​ពេល​នោះ​មក មិនមែន​ទើប​តែ​កើតមាន​ពេល ប៉ុល ពត រក​ឃើញ​មនុស្ស​ក្បត់​បក្ស ហើយ​ផ្តើម​បោស​សម្អាត​កម្ទេច​ពួក​ប៉ុនប៉ង​បម្រើ​មហិច្ឆតា​បរទេស ដែល​គេ​ចោទ​ថា “ក្បាល​យួន​ខ្លួន​ខ្មែរ” នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៧ នោះ​ទេ។ ទោះ​ជា​ដូច្នេះ​ក្តី បរទេស​ជំពាក់​ជំពិន​ក្នុង​រឿង​វាល​ពិឃាត​រួច​ខ្លួន​ទាំងអស់ ដោយសារ​មេដឹកនាំ​ខ្មែរ​ការពារ​បិទ​បាំង​ដូច​កាល​សម័យ​លាក់​ទ័ព​ព្រៃ​តាម​ជាយដែន​ពី​គណៈកម្មការ​ត្រួតពិនិត្យ ICC ដូច្នោះ​ដែរ។

ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​គួរ​ឆ្ងល់ គួរ​គិត​ថា តើ​មាន​មូលហេតុ​អ្វី​សម្ដេចឪ​ទៅ​ដឹកនាំ​គាំទ្រ​ទ័ព​បរទេស​ឈ្លានពាន​ស្រុកកំណើត​ព្រះអង្គ? តើ​មូលហេតុ​អ្វី ក្រុង​ហាណូយ​មក​វាយប្រហារ​ស្រុក​ខ្មែរ បើ​រឿង​ទម្លាក់​សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ជា​រឿង​ផ្ទៃក្នុង​របស់​ខ្មែរ? នាយករដ្ឋមន្ត្រី ផាំ វ៉ាន់ដុង សន្យា​គោរព​ព្រំប្រទល់​ដែន​កម្ពុជាយៀកណាម​ឆ្នាំ​១៩៥៤ រីឯ​ទាហាន​ទ័ព​ព្រៃ​យៀកណាម​ខាងជើងយៀកកុង ប្រកាស​ថា​គេ​មក​ច្បាំង​យក​អំណាច​ថ្វាយ​សម្ដេចឪ​វិញ។

វីរជន​ខ្មែរ​ស្នេហា​ជាតិ​មាតុភូមិ អធិបតេយ្យ​ជាតិ ឯករាជភាព បូរណភាព​ទឹកដី​ខ្មែរ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​នា​សម័យ​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ ដូចជា​ទ្រង់ ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ នាយករដ្ឋមន្ត្រី ឡុង ប៉ូរ៉េត ជាដើម គួរ​ណាស់​តែ​កូន​ខ្មែរ​ជំនាន់​ក្រោយៗ​ចេះ​ទទួលស្គាល់ គោរព ផ្តល់​តម្លៃ យក​គំរូ​តាម មិន​គួរ​ឡើយ​មាន​កូន​ខ្មែរ​សម្ដែង​អកតញ្ញូ​ចំពោះ​វីរបុរស​ខ្មែរ​ទាំងនោះ​ទេ។

សម្រាប់​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ស្នេហា​យុត្តិធម៌ នេះ​ជា​សាវតារ ជា​ព្រឹត្តិការណ៍​ពិត​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ដែល​ខុស​ពី​របាយការណ៍​អ្នក​ឈ្នះ​ភូត​កុហក​កាឡៃ​សាច់រឿង​ប្រាប់​ពលរដ្ឋ​ខ្លួន ហើយ​បិទ​សិទ្ធិ​សេរីភាព​មិន​ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​ឆ្ងល់ និង​មិន​ឲ្យ​និយាយ​នោះ​ទេ។

មេ​គណបក្ស​ការងារ​អង់គ្លេស​ឈ្មោះ Michael Foot (១៩១៣−២០១០) និយាយ​ថា៖ “បុរសៗ​កាន់​អំណាច​គ្មាន​ពេល​អាន​អ្វី​ទាំងអស់ ប៉ុន្តែ​បុរសៗ​មិន​អាន​អ្វី​នោះ​ហើយ ដែល​មិន​សម​ឲ្យ​កាន់​អំណាច”

© 2024, ខេមបូឌា ដេលី. All rights reserved. No part of this article may be reproduced in print, electronically, broadcast, rewritten or redistributed without written permission.

អត្ថបទទាក់ទង

អត្ថបទអានច្រើន

សេចក្ដីរាយការណ៍ពិសេស