30 C
Phnom Penh

តើ​មនុស្ស​ប្រភេទ​ណា​គួរ​ទទួល​បាន​ងារ​ជា​ឧកញ៉ា?

ដោយ ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី

បទវិភាគ

ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ទី​២ ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៤ មក​ទល់​នឹង​ឆ្នាំ​២០១៤ យើង​បាន​រក​ឃើញ​ថា​មាន​មនុស្ស​ចម្រុះ​ជាតិ​សាសន៍​មិន​ដឹង​ចេញពី​ប្រភព​ណា បាន​ទទួល​ងារ «ឧកញ៉ា» ពី​ខាង​មុខ​ឈ្មោះ​របស់​គេ​ម្នាក់ៗ តាម​ការ​តែងតាំង​ដោយ​ព្រះរាជក្រឹត្យ​ពី​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​យ៉ាងតិច​ជាង ៧០០​នាក់។ ប្រភព​ខ្លះ​ឲ្យ​ដឹង​ថា មក​ទល់​បច្ចុប្បន្ន​នេះ ឧកញ៉ា​ស្រុក​ខ្មែរ​មាន​មិន​តិច​ជាង ១០០០​នាក់​ទេ ថ្វីត្បិតតែ​មាន​ការ​ដក​ងារ​នេះ​ពី​អ្នក​ខ្លះ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​មិន​គប្បី​យ៉ាងណា​ក្តី។

ជា​ការ​ចែករំលែក​ចំណេះដឹង​ខ្លះ ព្រោះ​ថា​ពាក្យ​នេះ​ជា​ពាក្យ​ខ្មែរ ជា​ងារ​ក្នុង​បណ្តា​ស័ក្តិ​មន្ត្រី​ខ្មែរ ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ក៏​គួរ​យល់ដឹង​អំពី​វប្បធម៌ ប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់​ខ្មែរ​ផង​ដែរ ថា​តើ​ពាក្យ​នេះ​មាន​ឫសគល់​ពី​ណា ប្រើ​សម្រាប់​នរណា ធ្វើ​ការងារ​អ្វី នៅ​សម័យ​ណា មាន​ន័យ​ដូចម្តេច។

តាម​ការ​សង្កេត​ស្រាវជ្រាវ​អំពី​សង្គម​ខ្មែរ ក្រោម​កិច្ច​ដឹកនាំ​នៃ​គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា ដែល​យក​រាជាធិបតេយ្យ​ជា​រនាំង ជា​ខែល ជា​ផ្លាក​បង្ហាញ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ និង​បង្ហាញ​អន្តរជាតិ​ថា កម្ពុជា​ជា​រាជាណាចក្រ​មាន​មហាក្សត្រ​គ្រងរាជ្យ ជា​របប​រាជាធិបតេយ្យ​អាស្រ័យ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ (constitutional monarchy) ប្រកាន់យក​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សេរី​ពហុបក្ស (liberal multi-party democracy) មាន​ស្ថាប័ន​រដ្ឋ​ឯទៀត ដូចជា រដ្ឋសភា ព្រឹទ្ធសភា តុលាការ ក្រុមប្រឹក្សា​ធម្មនុញ្ញ មាន​ស្ថាប័ន​សាសនា ព្រះសង្ឃ​ទាំង​ពីរ​គណៈ គឺ​គណៈមហានិកាយ និង​ធម្មយុត្តិកនិកាយ មាន​បោះឆ្នោត​រៀងរាល់​ប្រាំ​ឆ្នាំ​ម្តង​តាម​កាលកំណត់។

ទោះ​ជា​មាន​លក្ខណៈ​ទាំងអស់​បែប​នេះ​ក្តី វា​មិនទាន់​គ្រប់គ្រាន់​តាម​ក្បួនខ្នាត តាម​លក្ខណៈ​សម្បត្តិ​ជា​ប្រទេស​ប្រកាន់​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​នោះ​ទេ។ នៅ​កម្ពុជា ស្តេច​សោយរាជ្យ​មិន​ផ្ដាច់ការ​មែន (absolute monarchy) ប៉ុន្តែ​បណ្តោយ​ឲ្យ​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​កាន់​អំណាច​ផ្ដាច់មុខ មិន​គោរព​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ (authoritarianism)។

របៀប​គ្រប់គ្រង​ដឹកនាំ​ប្រទេស​ជាតិ​បែប​ក្លែង​បន្លំ​ភ្នែក​នេះ ផ្តល់​ឱកាស​ឲ្យ​អាជីវករ ពាណិជ្ជករ ឈ្មួញ​ខូចៗ​រកស៊ី​គៃ​ប្រវ័ញ្ច លួច​បន្លំ ទាញ​ផល​ចំណេញ​យក​ខ្លួនឯង​ពី​ធនធាន​ធម្មជាតិ និង​ពី​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ​ខ្មែរ។ ពេល​គេ​បាន​កើប​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ស្តុកស្តម្ភ​ហើយ គេ​ក្លាយ​ខ្លួន​ជា​សេដ្ឋី រួច​ទិញ​ងារ​ឧកញ៉ា។

ក្នុង​ទសវត្ស​១៩៩០ ងារ​ឧកញ៉ា​ម្នាក់​ទិញ​ក្នុង​តម្លៃ​ប្រមាណ ១០​ម៉ឺន​ដុល្លារ​អាមេរិក។ តាម​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​សម័យ​បុរាណ សេដ្ឋី​ទោះ​ជា​មាន​ទ្រព្យ​កម្ពស់​ណា​ក៏ដោយ ក៏​ត្រូវ​មាន​សញ្ញាបត្រ​ទទួល​ស្គាល់​ពី​ព្រះមហាក្សត្រ​ដែរ។ ក្រោយពី​ព្រះមហាក្សត្រ​ប្រទាន​សញ្ញាបត្រ ឬ​សេដ្ឋីឆត្រ គឺ​ស្វេតច្ឆត្រ​សម្រាប់​យសស័ក្ដិ​ជា​សេដ្ឋី កូនប្រុស​សេដ្ឋី​គេ​ហៅថា «សេដ្ឋី​បុត្រ» កូនស្រី​សេដ្ឋី គេ​ហៅថា «សេដ្ឋីធីតា»។

មុន​នឹង​ជម្រាប​អំពី​ពាក្យ «ឧកញ៉ា» យើង​សូម​អធិប្បាយ​អំពី​ពាក្យ​ថា «សេដ្ឋី» ភាសា​អង់គ្លេស​តាម​ការទូត​ហៅថា millionaire ឬ billionaire បើ​មាន​ច្រើន​ពាន់​លាន តែ​ក្រៅ​ផ្លូវ​ទូត​ហៅថា ថៃឃូន (tycoon) ដែល​មាន​ន័យ​ថា អ្នក​រកស៊ី​មាន​ភោគ​សម្បត្តិ​ស្តុកស្តម្ភ ហើយ​មាន​ឥទ្ធិពល​ក្នុង​ដែន​មុខរបរ​របស់​ខ្លួន។ ថៃឃូន (tycoon) មាន​ឫសគល់​ពី​ភាសា​ជប៉ុន​សម័យ​បុរាណ​អំឡុង​សតវត្ស​ទី​១៩ (១៨៦០​ជាង) អាន​ថា តៃគូន (taikun) ប្រែ​ថា មេ​កន្ទ្រាញ មេទ័ព នៃ​ក្រុម​យោធា​ស្ហូហ្គុន (shogun) ដែល​មាន​ន័យ​ស្មើ​នឹង​ពាក្យ​ខ្មែរ​ថា ស្តេច​ក្រាញ់ ម្ចាស់​ទឹកដី ឬ​សេនាបតី ហើយ​ដែល​មាន​ន័យ​ស្មើ​នឹង​ពាក្យ​ខ្មែរ​ប្រើ​ក្នុង​សម័យ​បុរាណ​ថា ចៅហ្វាយ​សេនា ឬ​មហាមាត្យ ឬ​ព្រះបាទ​អស់ជំនុំ។

សេដ្ឋី​ស្រុក​ខ្មែរ​ទិញ​ងារ «ឧកញ៉ា» តាមរយៈ​ការ​ធ្វើ​វិភាគទាន​ផ្សេងៗ​ដែល​មេដឹកនាំ​ត្រូវការ រួច​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ស្នើ​ទៅ​ព្រះមហាក្សត្រ រួច​ព្រះមហាក្សត្រ​ចេញ​ព្រះរាជក្រឹត្យ​ប្រទាន​សញ្ញាបត្រ ប្រទាន​ងារ។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​មុន លោក ហ៊ុន សែន បាន​ដំឡើង​ថ្លៃ​ងារ «ឧកញ៉ា» ដល់ ៥០​ម៉ឺន​ដុល្លារ។

ឧកញ៉ា​ខ្លះ​មាន​ឈ្មោះ​រកស៊ី​កាប់​ឈើ កាយ​ដី​ខ្សាច់ ជីក​រ៉ែ​ខុស​ច្បាប់ យក​ដីធ្លី​រាស្ត្រ​បណ្តេញ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ និង​ជនជាតិ​ភាគតិច​ចេញពី​ទីលំនៅ ភូមិ កំណើត។ ឧកញ៉ា​ខ្លះ​ទៀត​មាន​ឈ្មោះ​រកស៊ី​លួច​នាំ​ទំនិញ​គេច​ពន្ធ រត់​ពន្ធ​គ្រឿងញៀន​ឆ្លងដែន ឆ្លង​ប្រទេស។

ពាក្យ «ឧកញ៉ា» តាម​អត្ថន័យ​សម​ហេតុផល​មួយ​ក្នុង​វចនានុក្រម​សម្តេច​សង្ឃ ជួន ណាត នៅ​ឆ្នាំ​១៩១៤ បកស្រាយ​ពន្យល់​ដោយ​អត្ថកោវិទ ឬ​អ្នកប្រាជ្ញ​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ ថា​មក​ពី​ពាក្យ​ខ្មែរ ឧក ប្រែ​ថា​ត្រួតត្រា​ពេញ​អំណាច បូក​នឹង​ពាក្យ​បាលី ញា ប្រែ​ថា ដឹង ចេះ ស្គាល់។ បូក​ពាក្យ​ទាំង​ពីរ​នេះ​បញ្ចូល​គ្នា មាន​ន័យ​ថា អ្នក​ចេះ​ត្រួតត្រា​មុខការ​ក្នុង​ក្រសួង ឬ​នាទី​របស់​ខ្លួន​តាម​រាជោវាទ រាជបញ្ជា ឬ​ព្រះរាជឱង្ការ។ ក្នុង​ច្បាប់​ទម្រង់​ស័ក្តិ​ខ្មែរ​ពី​សម័យ​មុន ឧកញ៉ា ជា​ឋានន្តរស័ក្តិ​មន្ត្រី​ខ្ពស់​ជាង​ទី​ព្រះ នៅ​ជាប់​ជាមួយ​ស្តេច ជា​អ្នក​មាន​គុណបំណាច់​ខ្ពស់​ចំពោះ​ជាតិ និង​ទឹកដី ជា​អ្នក​គួរ​ជា​ទី​ទុកចិត្ត ជា​ទី​ប្រឹក្សា​ដ៏​ជំនិត​របស់​ព្រះរាជា ជា​អ្នក​ការពារ​ព្រះរាជ​បល្ល័ង្ក និង​ជា​អ្នក​ការពារ​ប្រយោជន៍​ប្រជារាស្ត្រ​ជំនួស​ស្តេច​ផែនដី​តាម​រាជបំណង។

ឋានន្តរស័ក្តិ ឧកញ៉ា មាន​បី​ថ្នាក់ គឺ​លោកអ្នកឧកញ៉ា អ្នកឧកញ៉ា និង​ឧកញ៉ា។ បើ​តាម​អត្ថកោវិទ ឬ​អ្នកប្រាជ្ញ​ខ្មែរ​ឯទៀត គេ​ឲ្យ​និយម​ន័យ​ពាក្យ ឧកញ៉ា ស្មើ​នឹង​ន័យ​ថា អ្នក​ចេះ អ្នក​ដឹង អ្នក​ស្គាល់​ការ​គោរព​ព្រះព្រហ្ម ឬ​ព្រះ​ឥសូរ ដែល​មាន​ន័យ ដឹង​បាប ដឹង​បុណ្យ។ អ្នកប្រាជ្ញ​ខ្មែរ​ខ្លះ​ទៀត​បកស្រាយ​ឲ្យ​ន័យ​ថា អ្នក​ចេះ ដឹង ស្គាល់​ការ​និយាយ​ស្តី ដែល​បាន​សេចក្តី អ្នក​ចេះ ដឹង ស្គាល់​ខុស ស្គាល់​ត្រូវ មិន​រំលោភ មិន​បំពាន​អ្វី​ផ្ទុយ​ពី​មាត្រា​ច្បាប់។

អត្ថន័យ​នៃ​ពាក្យ​ខ្មែរ​ថា ឧកញ៉ា មាន​ន័យ​ល្អ​ប្រសើរ​ប្រពៃ​ដូច្នោះ​ហើយ បាន​ជា​ក្នុង​នគរ​មាន​ស្តេច គេ​យក​ពាក្យ ឧកញ៉ា ធ្វើជា​ឋានន្តរស័ក្តិ ជា​គោរមងារ​ដាក់​ខាង​មុខ​នាម និង​គោត្តនាម​របស់​មនុស្ស​ល្អៗ​នា​សម័យ​មុន។ ក្នុង​សម័យ​ដើម ខ្មែរ​ប្រើ​ពាក្យ ឯកឧកញ៉ា ឬ​ហៅ​ខ្លី​ថា ឯកឧក សម្រាប់​មន្ត្រី​ជាន់ខ្ពស់​ក្រោម​ព្រះរាជា មិន​ប្រើ​ពាក្យ ឯកឧត្តម ទេ។ សម័យ​ក្រោយ​មក​នេះ ខ្មែរ​ប្រើ​ពាក្យ ឯកឧត្តម ដែល​មាន​ន័យ​ថា ឧត្តម​លើសលែង ឲ្យ​ស្មើ​នឹង​ពាក្យ​បារាំង​ថា Excellence ឬ​អង់គ្លេស​ថា Excellency។

សព្វថ្ងៃ​នេះ ឯកឧត្តម មាន​ហៅ​សំដៅ​មន្ត្រី​ស្ទើរតែ​គ្រប់​ជាន់ថ្នាក់៖ មន្ត្រី​ពុករលួយ​រលេះ ក៏​ហៅថា​ឯកឧត្តម ពួក​ចោរ​មិន​ថា​ជនបរទេស មិន​ថា​ខ្មែរ ឲ្យ​តែ​មាន​លុយ​គរ​ដូច​ភ្នំ ក៏​គេ​អាច​ទិញ​ងារ ឧកញ៉ា បាន​ដែរ។

ដោយ​មកពី​ពាក្យ​ខ្មែរ ឯកឧត្តម សំដៅ​តែ​ទៅ​លើ​មន្ត្រី​ជាន់ខ្ពស់​ប្រុសៗ គេ​និយម​យក​ពាក្យ ជំទាវ ប្រើ​ទៅ​លើ​មន្ត្រី​ជាន់ខ្ពស់​ភេទ​ស្រី ដែល​មាន​ន័យ​ស្មើ​នឹង​ពាក្យ លោកស្រី ប៉ុន្តែ​ពាក្យ ជំទាវ តាម​វចនានុក្រម​សម្តេច​សង្ឃ ជួន ណាត ថា​ទំនង​ជា​មកពី​ការ​លាយឡំ​វប្បធម៌​រាជសព្ទ​រវាង​ខ្មែរ និង​សៀម​សម័យ​បុរាណ បាន​ជា​មាន​ពាក្យ​នេះ។ ជំទាវ ជា​ងារ​ដែល​ព្រះមហាក្សត្រ​ទ្រង់​សព្វ​ព្រះទ័យ​ទ្រង់​ប្រោស​ព្រះរាជទាន​តែងតាំង តែ​ពុំ​មាន​ន័យ​ប្រសើរ​អស្ចារ្យ​អ្វី​ទេ​ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ។

អ្នកប្រាជ្ញ​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ថា​អាច​ប្រើ​ក្លាយ​មកពី​ពាក្យ​សៀម​ថា ប្រៈចាំថាវ មក​ជា​ប្រៈចាំទាវ មក​ជា ជំទាវ ព្រោះ​ថា​ពាក្យ ប្រៈចាំថាវ ឬ ហ្យីងចាំថាវ សម័យ​បុរាណ​សៀម​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ​សម្រាប់​ហៅ​ស្ត្រី​អង្គុយ​បត់​ជើង​ក្រោម​ប្តី​ថា ប្រៈចាំថាវ ឬ ស្ត្រី​ប្រចាំ​ជើង គឺ​មាន​ន័យ​ថា ស្ត្រី​អ្នក​នៅ​ប្រចាំការ​បម្រើ​ជិត​ជើង​ស្វាមី ដែល​មាន​ន័យ​ថា ភរិយា។ ពាក្យ​ខ្មែរ​ថា នាហ្មឺន នាសែន ក៏​ក្លាយ​ពី​ពាក្យ​សៀម ណាម៉ឺន ណាសែន ដែល​មាន​ន័យ​ថា មន្ត្រី​ធំ មាន​មុខងារ​ត្រូវ​បាន​ស្រែ ១​ហ្មឺន ឬ ស្រែ ១​សែន។

ចំពោះ ឧកញ៉ា យើង​សូម​ស្រង់​ឈ្មោះ​ឧកញ៉ា​ដប់​រូប​មុន ដែល​មាន​ក្រសួង​ការបរទេស​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ធ្លាប់​រាយការណ៍​តាមរយៈ​ទូរលេខ​សម្ងាត់​ពី​ស្ថានទូត​របស់​គេ​ប្រចាំ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ហើយ​បញ្ចេញ​ឲ្យ​ដឹង​ជា​សាធារណៈ​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៧ ដោយ​អង្គការ WikiLeaks។

ទោះជា​ដូចនេះ​ក្តី ឯកអគ្គរដ្ឋទូត ឯកអគ្គរាជទូត​បរទេស​ខ្លះ ឧស្សាហ៍​ស្វាគមន៍​ដឹកនាំ​គណៈប្រតិភូ​ឧកញ៉ា​ទាំងនោះ​ទៅ​ដាក់​ទុន​រកស៊ី​នៅ​ប្រទេស​របស់​គេ​រៀងៗ​ខ្លួន។

គិត ម៉េង បាន​ទទួល​គោរមងារ ឧកញ៉ា តាម​ព្រះរាជក្រឹត្យ​លេខ ០៣៩៦/១៧ នៅ​ថ្ងៃទី​១៣ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៩៦។ ពាណិជ្ជករ​ពីរ​នាក់​ទៀត​ដែល​បាន​ទទួល​គោរមងារ ឧកញ៉ា នៅ​ថ្ងៃ​ខែ​ឆ្នាំ​ជាមួយ​នឹង​ឧកញ៉ា គិត ម៉េង គឺ​ឧកញ៉ា ថៃ សេងឡុង តាម​ព្រះរាជក្រឹត្យ​លេខ ០៣៩៦/១៦ និង​ឧកញ៉ា ស្រី លាងឈាង តាម​ព្រះរាជក្រឹត្យ​លេខ ០៣៩៦/១៨។

ឧកញ៉ា គិត ម៉េង អ្នក​ការទូត​អាមេរិកាំង​ឲ្យ​រហស្សនាម​ក្នុង​ទូរលេខ​សម្ងាត់​ថា បុរស​ដៃ​ឆៅ​មាត់​ឆៅ (Mr. Rough Stuff)។ គិត ម៉េង កើត​ឆ្នាំ​១៩៦៨ រៀន​បាន​បរិញ្ញាបត្រ​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ប្រទេស​អូស្ត្រាលី។ អ្នក​ធ្លាប់​ស្គាល់ ដូចជា​លោក Michael Stephen ប្រធាន​អគ្គនាយក​ធនាគារ​មេកុង ពណ៌នា​ថា គិត ម៉េង ជា​មនុស្ស​វ័យ​ក្មេង​ជើង​អ្នកលេង​គ្មាន​ធម៌​មេត្តា។ អាជីវករ​ខ្មែរ​ម្នាក់​ទៀត​ពណ៌នា​ថា គិត ម៉េង ល្បី​ខាង​ប្រើ​អង្គរក្ស​របស់​ខ្លួន​ទៅ​សម្លុត​អ្នកដទៃ​ឲ្យ​យល់ព្រម​ចរចា​រកស៊ី​ជាមួយ​គ្នា។

ឧកញ៉ា គិត ម៉េង ក្នុង​ឋានៈ​ជា​មេ​ជំនួញ ធ្វើជា​ប្រធាន​អគ្គនាយក​បណ្ដុំ​ក្រុមហ៊ុន រ៉ូយ៉ាល់ ហ្គ្រុប (Royal Group of Companies (RGC)) ដែល​មាន​ក្រុមហ៊ុន​ចំណុះ​ជាច្រើន ដូចជា​ក្រុមហ៊ុន​ទូរសព្ទ​ចល័ត ខាំជីអេសអឹម (Cam GSM Co.) ទូរទស្សន៍​ខ្សែកាប ស៊ីធីអិន (Cambodia Television Network=CTN) ក្រុមហ៊ុន​ភ្នាល់​បាល់ទាត់ Cambo Six European SoccerBetting ក្រុមហ៊ុន​ចាក់​លេខ​ឆ្នោត (CamLot Lottery Co.) ក្រុមហ៊ុន​ចែកចាយ​ផ្ដាច់មុខ​ផលិតផល​ជប៉ុន កាណុង (Canon Products) សាលារៀន​អន្តរជាតិ Northbridge និង​សណ្ឋាគារ Cambodiana។

ឧកញ៉ា គិត ម៉េង ចូល​ហ៊ុន​ជាមួយ​ធនាគារ​អូស្ត្រាលី ANZ មាន​ហ៊ុន ៤៥% ហើយ​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា ANZ Royal Bank នៅ​ឆ្នាំ​២០០៥។ បន្ទាប់មក ឧកញ៉ា គិត ម៉េង បើក​ក្រុមហ៊ុន​ធានារ៉ាប់រង​ឈ្មោះ Infinity General Insurance ចូល​ហ៊ុន​នឹង​ក្រុមហ៊ុន​ម៉ាឡេស៊ី នៅ​ក្រុង​កូឡាឡាំពួរ Infinity Financial Solutions។ ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​មុន​នេះ ឧក ញ៉ា គិត ម៉េង មាន​ឈ្មោះ​ផ្សាយ​ក្នុង​កាសែត​ថា មាន​ទាក់ទង​នឹង​រឿង​រកស៊ី​កាប់​ឈើ ទិញ​ឈើ និង​ដឹកឈើ៕

© 2024, ខេមបូឌា ដេលី. All rights reserved. No part of this article may be reproduced in print, electronically, broadcast, rewritten or redistributed without written permission.

អត្ថបទទាក់ទង

អត្ថបទអានច្រើន

សេចក្ដីរាយការណ៍ពិសេស