28 C
Phnom Penh

ភាព​ខុស​គ្នា​នៃ​ស្ថាប័ន​បោះឆ្នោត​របស់​ប្រទេស​ថៃ និង​កម្ពុជា​ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ដូច​គ្នា

ដោយ ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី

បទវិភាគ

នៅ​ឆ្នាំ​២០២៣ នេះ ប្រទេស​យ៉ាងតិច​ចំនួន​៣ កំពុង​ដំណើរ​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត​សភា និង​ការ​ជ្រើស​តាំង​បេក្ខជន​នាយករដ្ឋមន្ត្រី និង​ប្រធានាធិបតី​ចេញពី​គណបក្ស​ដែល​ឈ្នះ​ឆ្នោត​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​សភា។

ប្រទេស​៣ នេះ​រួមមាន រាជាណាចក្រ​ថៃ ប្រទេស​ភូមា និង​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា។ ក្នុង​ចំណោម ១០​ប្រទេស មាន​ប្រទេស​២ ដែល​នៅ​បន្ត​អនុវត្ត​របប​ដឹកនាំ​ប្រទេស​បែប​សង្គម​និយម គឺ​ប្រទេស​វៀតណាម និង​ប្រទេស​ឡាវ។ ចំណែក​ប្រទេស​ប្រ៊ុយណេ នៅតែ​ប្រកាន់​របប​រាជា​និយម​បែប​ផ្ដាច់ការ​សម័យ​ថ្មី។ រាជាណាចក្រ​នេះ​មាន​ប្រជាជន​មិន​ដល់​កន្លះ​លាន​នាក់​ទេ។

បើ​និយាយ​ពី​ប្រទេស​ភូមា ដែល​ធ្លាក់​ក្នុង​របប​សឹក គឺ​គេ​មិន​ចាំបាច់​លើកឡើង​អំពី​ប្រព័ន្ធ​បោះឆ្នោត និង​ស្ថាប័ន​បោះឆ្នោត​របស់​ប្រទេស​មួយ​នេះ​ទេ ព្រោះ​ប្រទេស​នេះ​លែង​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​ប្រកាន់​នូវ​គោលការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទៅ​ហើយ។ វា​មាន​ន័យ​ថា ស្ថាប័ន​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត​របស់​ប្រទេស​នេះ​ពុំ​មាន​លក្ខណៈ​បន្តិច​ណា​សោះ​ដែល​ថា​ជា​ស្ថាប័ន​ឯករាជ្យ ព្រោះ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​ត្រួតត្រា​របស់​ពួក​យោធា​ទាំងស្រុង។

តែ​អ្វី​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​អ្នក​សង្កេតការណ៍​ជាតិ និង​អន្តរជាតិ​បារម្ភ​ខ្លាំង​អំពី​ការ​បន្លំ​សិទ្ធិ​ពលរដ្ឋ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត គឺ​ស្ថាប័ន​ជាតិ​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ហើយ​បើ​ធៀប​នឹង​ប្រទេស​ថៃ គឺ​ខុស​គ្នា​ឆ្ងាយ​ណាស់។

ការ​បោះឆ្នោត​នៅ​ក្នុង​រាជាណាចក្រ​ថៃ មិន​ជា​ក្ដី​បារម្ភ​អ្វី​ទេ​សម្រាប់​បក្ស​នយោបាយ និង​ប្រជាជន​ដែល​ជា​ម្ចាស់​ឆ្នោត ព្រោះ​ស្ថាប័ន​នេះ​មិន​ស្ថិត​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​របស់​បក្ស​កាន់​អំណាច ឬ​ក្រោម​ពួក​កងទ័ព​អ្វី​ឡើយ។ មន្ត្រី​កំពូលៗ​របស់​ស្ថាប័ន​បោះឆ្នោត​របស់​រាជាណាចក្រ​ថៃ មិន​ប្រឡូក​ប្រឡាក់​ជាមួយ​នឹង​បក្ស​នយោបាយ​ណា​ដែរ។ ម្យ៉ាង​ទៀត ច្បាប់​បោះឆ្នោត​របស់​រាជាណាចក្រ​មួយ​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​មើល​ឃើញ​ថា មាន​ភាព​សុក្រឹត​ទៀត​ផង។ ប្រជាជន​បោះឆ្នោត​មិន​ចាំបាច់​ដេក​ចាំ​ហិប​ឆ្នោត ក៏​មិន​ជា​អ្វី​នោះ​ទេ។ ក្រោយពី​ការ​បោះឆ្នោត ពួកគាត់​មក​ផ្ទះ​វិញ គឺ​មិន​បារម្ភ​អ្វី​ទេ​ពី​ការ​លួច​បន្លំ​សន្លឹកឆ្នោត ឬ​កែប្រែ​លទ្ធផល​បោះឆ្នោត។ ជាក់ស្ដែង សូម្បីតែ​ការ​បោះឆ្នោត​កាលពី​ខែ​មីនា ឆ្នាំ​២០១៩ ដែល​ពួក​យោធា​កាន់​អំណាច​រដ្ឋ​ពេញ​ក្នុង​ដៃ ក៏​ពួក​យោធា និង​រដ្ឋាភិបាល​របស់​ពួក​យោធា​ពុំ​មាន​ឥទ្ធិពល​អ្វី​បន្តិច​ទៅ​លើ​ស្ថាប័ន​បោះឆ្នោត​របស់​ប្រទេស​នេះ​ទេ។

ទីបំផុត គណបក្ស​របស់​ពួក​យោធា​បល្ល័ង្គ​ប្រាចារ៉ាត់ មិន​បាន​ឈ្នះ​ឆ្នោត​នោះ​ទេ ដោយ​ជ័យជម្នះ​ទៅ​លើ​បក្ស​ប្រឆាំង គឺ​គណបក្ស​ភឿថៃ តែ​បក្ស​របស់​ពួក​យោធា​បាន​សន្លឹកឆ្នោត​លំដាប់​ទី​២។

តែ​អ្វី​ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​ពួក​យោធា​ថៃ តោង​អំណាច​បាន​ម្ដង​ទៀត​នៅ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​នា​ឆ្នាំ​២០១៩ នោះ ដោយសារតែ​ស្ថាប័ន​ព្រឹទ្ធសភា​ឯណោះ​ទេ​ដែល​ពួក​យោធា​បង្កើត​ឡើង​ដើម្បី​ផ្ដួល​បេក្ខជន​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​មកពី​បក្ស​ឈ្នះ​ឆ្នោត ព្រោះតែ​សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា​ដែល​មាន ២៥០​រូប​មិន​បាន​ជ្រើសរើស​ចេញពី​សន្លឹកឆ្នោត​របស់​ប្រជាជន​ដោយ​ផ្ទាល់​នោះ​ទេ។ សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា​របស់​ស្ថាប័ន​នេះ​ភាគច្រើន​ជា​ក្រុម​របស់​ពួក​យោធា និង​បញ្ញាជន​ដែល​មាន​និន្នាការ​ទៅ​រក​ពួក​យោធា។

ទោះជា​បក្ស​ឈ្នះ​ឆ្នោត​លំដាប់​ទី​១ មាន​អាទិភាព​ច្រើន​ក្នុង​ការ​ចាត់តាំង​បេក្ខភាព​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ម្នាក់​មក​សុំ​សេចក្ដី​ទុកចិត្ត​ពី​សភា​ក៏ដោយ ក៏​ត្រូវការ​សំឡេង​ឆ្នោត​របស់​ព្រឹទ្ធសភា​ដែរ គឺ​ដោយសារតែ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ឆ្នាំ​២០១៧ របស់​ពួក​យោធា​តម្រូវ​ឱ្យ​សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា​មាន​សិទ្ធិ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​គាំទ្រ ឬ​មិន​គាំទ្រ​បេក្ខជន​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​នោះ​ដែរ។

បទពិសោធន៍​នេះ​បាន​ឆ្លងកាត់​រួច​ហើយ​នៅ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​ផ្ដល់​សេចក្ដី​ទុកចិត្ត​ទៅ​លើ​បេក្ខភាព​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​នៃ​ក្រុម​សម្ព័ន្ធ​ប្រជាធិបតេយ្យ​រួបរួម​នៃ​ក្រុម​សម្ព័ន្ធ​បក្ស​ភឿថៃ ដែល​ទីបំផុត​លោក ប្រាយុទ្ធ ចាន់អូចា ជា​បេក្ខភាព​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​មកពី​បក្ស​របស់​ពួក​យោធា បាន​ក្លាយ​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ដោយសារ​សំឡេង​សមាជិក​ព្រឹទ្ធសភា​បាន​បោះឆ្នោត​បង្គ្រប់​ឱ្យ​លោក ប្រាយុទ្ធ បង្កើត​គណៈរដ្ឋមន្ត្រី​ថ្មី។

នេះ​ជា​បញ្ហា​ចោទ​ខ្លាំង​នៅ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​សភា​ថៃ ដែល​នឹង​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៅ​ថ្ងៃទី​១៤ ឧសភា​ខែ​ក្រោយ​នេះ។ ចំពោះ​ស្ថាប័ន​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត មិន​មាន​អ្វី​ត្រូវ​ព្រួយបារម្ភ​ទេ​ចំពោះ​អ្នក​បោះឆ្នោត និង​បក្ស​នយោបាយ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ។

ដោយឡែក​ការ​បោះឆ្នោត​សភា​នៃ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​វិញ ដែល​ឆ្លងកាត់​សឹង​គ្រប់​អាណត្តិ​នៃ​ការ​បោះឆ្នោត តែងតែ​ត្រូវ​បាន​អ្នក​បោះឆ្នោត​រិះគន់ និង​ចោទ​ថា​មាន​ការ​បន្លំ​សន្លឹកឆ្នោត ដែល​បក្ស​ប្រឆាំង ទាំង​បក្ស​ប្រឆាំង​ធំ​ក្ដី​តូច​ក្ដី បាន​ប្ដឹង​ពី​ភាព​មិន​ប្រក្រតី​កើតមាន​នៅ​ក្នុង​មណ្ឌល​បោះឆ្នោត ឬ​ការ​រាប់​សន្លឹកឆ្នោត។

ជា​ឧទាហរណ៍​មួយ គឺ​ការ​បោះឆ្នោត​ថ្នាក់​មូលដ្ឋាន​នៃ​ការ​បោះឆ្នោត​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំ-សង្កាត់ ស្រាប់តែ​ដល់​ពេល​រាប់​សន្លឹកឆ្នោត បែរ​ជា​មន្ត្រី​គ្រប់គ្រង​ការ​បោះឆ្នោត​ក្នុង​មណ្ឌល​បោះឆ្នោត​បញ្ជា​ឱ្យ​បិទ​ទ្វារ​បិទ​បង្អួច​ការិយាល័យ​បោះឆ្នោត ដោយ​បារម្ភ​ខ្យល់​វាយ​ប៉ើង​សន្លឹកឆ្នោត និង​បារម្ភ​អំពី​សន្លឹកឆ្នោត​ត្រូវ​ទឹកភ្លៀង ហើយ​ការិយាល័យ​ខ្លះ​បែរ​ជា​មន្ត្រី​បោះឆ្នោត​ប្រាប់​ទៅ​អ្នក​សង្កេតការណ៍​ឱ្យ​ចេញពី​បន្ទប់​ទៀត​ផង។ នេះ​បើ​យោង​តាម​ការ​ប្រកាស​ព័ត៌មាន​របស់​បក្ស​ប្រឆាំង។

តែ​យ៉ាងនេះ​ក្ដី ស្ថាប័ន​បោះឆ្នោត​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ចេញ​មុខ​បកស្រាយ​ដោយ​អះអាង​ថា គឺជា​ប្រធានសក្ដិ​ដែល​ចាំបាច់​ត្រូវ​អនុវត្ត​ដូចនេះ ហើយ​ចំពោះ​ការ​ចោទ​ថា​មន្ត្រី​បោះឆ្នោត​បង្គាប់​ឱ្យ​អ្នក​សង្កេតការណ៍​ចេញពី​ការិយាល័យ​បោះឆ្នោត ក៏​ត្រូវ​ស្ថាប័ន​នេះ​បដិសេធន៍ ដោយ​ចាត់ទុក​ថា​ជា​រឿង​មិន​ពិត​ឡើយ។

ករណី​នេះ​បាន​នាំ​ឱ្យ​មន្ត្រី​ជាន់ខ្ពស់​ម្នាក់​របស់​បក្ស​ប្រឆាំង​ត្រូវ​បាន​ស្ថាប័ន​បោះឆ្នោត​ប្ដឹង​ទៅ​តុលាការ ពី​បទ​បរិហារ​កេរ្តិ៍។ តែ​អ្នក​សង្កេតការណ៍​ឯករាជ្យ​មួយ​ចំនួន​រិះគន់​ថា រាល់​ការ​ចោទប្រកាន់​របស់​បក្ស​ប្រឆាំង គេ​សង្កេត​ឃើញ​ស្ថាប័ន​បោះឆ្នោត​មិន​បាន​ព្យាយាម​បង្ហាញ​ភស្តុតាង បែរ​ជា​ព្យាយាម​សង្កត់​ទៅ​លើ​អ្នក​រិះគន់​ទៅវិញ ដោយ​ប្រើ​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​មួយ​ដែល​ក្រុម​សិទ្ធិមនុស្ស​ថា​មិន​ឯករាជ្យ​ជា​អ្នក​វិនិច្ឆ័យ។

ការ​មិន​ទុកចិត្ត​អំពី​ភាព​សុក្រឹត​ទៅ​លើ​ស្ថាប័ន​បោះឆ្នោត​នេះ​ហើយ ដែល​នាំ​ឱ្យ​បក្ស​ប្រឆាំង​បារម្ភ​ថា​ការ​បោះឆ្នោត​នៅ​ថ្ងៃទី​២៣ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០២៣ អាច​ដូច​ការ​បោះឆ្នោត​ក្រុមប្រឹក្សា​ឃុំ-សង្កាត់​កាលពី​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​២០២២ ដោយ​បក្ស​ប្រឆាំង​ទទូច​សុំ​ឱ្យ​ស្ថាប័ន​នេះ​ព្យាយាម​ពង្រឹង​ភាព​ឯករាជ្យ​របស់​ខ្លួន ដោយ​អនុវត្ត​តាម​វិជ្ជាជីវៈ និង​តួនាទី​របស់​ខ្លួន​ឱ្យ​បាន​ម៉ត់ចត់​បំផុត ដោយ​មិន​ត្រូវ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​បក្ស​នយោបាយ​ណា​មួយ​ឡើយ។

នេះ​ជា​ចំណោទ​ដ៏​ធំ​របស់​ស្ថាប័ន​បោះឆ្នោត​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​សហគមន៍​អន្តរជាតិ និង​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ធំៗ​នៅតែ​បារម្ភ​អំពី​ឥទ្ធិពល​នយោបាយ​ទៅ​លើ​ស្ថាប័ន​បោះឆ្នោត​នៅ​កម្ពុជា ខណៈ​លំហ​សេរីភាព​នយោបាយ​នៅ​កម្ពុជា​នៅតែ​រួញ​តូច​នៅឡើយ៕

© 2023, ខេមបូឌា ដេលី. All rights reserved. No part of this article may be reproduced in print, electronically, broadcast, rewritten or redistributed without written permission.

អត្ថបទទាក់ទង

អត្ថបទអានច្រើន

សេចក្ដីរាយការណ៍ពិសេស