កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន-ចិន ចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១០ តុលា នេះ នៅក្រោមរូបភាពមើលមុខគ្នាមិនចំរវាងប្រទេសសមាគមអាស៊ាន និងប្រទេសចិន ករណីដណ្ដើមខ្សែទឹកត្រួតស៊ីគ្នានៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង។
តាមទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន Reuters ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន លោក Ferdinand Marcos Jr បានជំរុញឱ្យបណ្តាមេដឹកនាំប្រទេសអាស៊ាន ព្រមទាំងចិន ព្យាយាមពន្លឿនជាបន្ទាន់នូវកិច្ចប្រឹងប្រែងចរចាស្ដីពីក្រមប្រតិបត្តិសម្រាប់សមុទ្រចិនខាងត្បូង។
ថ្លែងក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលរវាងក្រុមមេដឹកនាំអាស៊ាន និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីចិន លោក Li Qiang លោក Marcos បាននិយាយថា វាជារឿងចាំបាច់ និងបន្ទាន់ក្នុងការសម្រេចឱ្យបាននូវវឌ្ឍនភាពច្បាស់លាស់ក្នុងកិច្ចចរចាក្រមប្រតិបត្តិសមុទ្រចិនខាងត្បូង ហើយភាគីទាំងអស់ត្រូវតែបើកទូលាយប្រកបដោយជំហរស្ថាបនា និងទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ ចំពោះបញ្ហាខ្វែងគំនិតគ្នា ហើយគួរស្វែងរកការបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹង ជាជាងដំឡើងកម្ដៅប្រឈមមុខដាក់គ្នា។
សមុទ្រចិនខាងត្បូង មានផ្ទៃក្រឡា ៣លាន ៥សែនគីឡូម៉ែត្រក្រឡា តែក្រុងប៉េកាំង អះអាងថាខ្លួនមានកម្មសិទ្ធិយ៉ាងតិច ៩០%។ ជម្លោះដែនទឹកនេះមានជាង ២០ឆ្នាំមកហើយ។
សមាគមអាស៊ាន មាន ១០ប្រទេស តែយ៉ាងតិច ៥ប្រទេស កំពុងមានជម្លោះដែនសមុទ្រចិនខាងត្បូងជាមួយប្រទេសចិន។ ប្រទេសចំនួនប្រាំនោះ រួមមានហ្វីលីពីន វៀតណាម ម៉ាឡេស៊ី ប្រ៊ុយណេ និងចុងក្រោយប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលក្រុងប៉េកាំង ទើបតែអះអាងថាមានខ្សែទឹករបស់ខ្លួនកំពុងត្រួតស៊ីគ្នានឹងខ្សែទឹកប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។
ហ្វីលីពីន និងចិន បានជួបហេតុការណ៍ប្រឈមមុខដាក់គ្នាយ៉ាងញឹកញាប់ក្នុងតំបន់មានបញ្ហាវិវាទនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងជាមួយចិន។
ទីក្រុងម៉ានីល ចោទចិន ជាអ្នកបង្កហេតុ ដោយសារតែនាវាល្បាតរបស់ចិន តែងតែបង្ករឿងដាក់លើនាវានេសាទហ្វីលីពីន តែទីក្រុងប៉េកាំង អះអាងថា សកម្មភាពរបស់ខ្លួនគឺជាការការពារអធិបតេយ្យរបស់ចិន។
នាវាល្បាតប្រទេសទាំងពីរបានប៉ះទង្គិចគ្នាជាញឹកញាប់មកហើយ រហូតប្រុងប្រៀបប៉ះគ្នាដោយប្រដាប់អាវុធទៀតផង។
ចំពោះប្រទេសវៀតណាម វិញ ក៏តែងតែថ្កោលទោសចិន ផងដែរ ព្រោះតែក្រុងហាណូយ ចោទថានាវាល្បាតចិន បានដេញនាវានេសាទវៀតណាម មិនឱ្យចូលនេសាទដែនទឹករបស់វៀតណាម នៅប្រជុំកោះប៉ារ៉ាហ្សែល នាសមុទ្រចិនខាងត្បូង។
ប្រជាជនវៀតណាម និងហ្វីលីពីន បានធ្វើការតវ៉ាដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៅខាងមុខស្ថានទូតវៀតណាម នៅក្រុងហាណូយ និងនៅខាងមុខស្ថានទូតចិន នៅក្រុងម៉ានីល។ ពួកគេបានថ្កោលទោសចិន ហើយទាមទារឱ្យចិន គោរពច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិ។
ទីក្រុងហាណូយ បានគំរាមថានឹងប្ដឹងចិន ទៅតុលាការរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ក្រោមចោទថាបានរំលោភអធិបតេយ្យ បូរណភាពដែនទឹករបស់វៀតណាម។ ចំណែកក្រុងម៉ានីល វិញ បើទោះជាបានឈ្នះក្ដីតាមសេចក្ដីសម្រេចរបស់តុលាការមជ្ឈិត្តការអន្តរជាតិរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏ចិន មិនគោរពអនុវត្តឡើយ។
កាលពីឆ្នាំ២០១៦ តុលាការមជ្ឈិត្តការអន្តរជាតិ បានបង្គាប់ថា តំបន់ទឹកដែលជាប់នឹងសមុទ្រហ្វីលីពីនខាងលិចនៅក្នុងតំបន់ប្រជុំកោះស្ព្រាតលី គឺជាតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសរបស់ហ្វីលីពីន ដែលហ្វីលីពីន មានសិទ្ធិក្នុងការចាប់យកធ្វើអាជីវកម្មរបស់ខ្លួនតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។
តុលាការមជ្ឈិត្តការអន្តរជាតិដែលសម្រេចដូចនេះ ដោយផ្អែកលើច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិឆ្នាំ១៩៨២ ដែលថាខ្សែទឹកប្រទេសណាកៀកខ្លាំងនឹងដែនកោះ ឬដែនទឹកប្រទេសនោះ វាជាកម្មសិទ្ធិរបស់ប្រទេសនោះ។
បើរាប់ពីកោះរបស់ប្រទេសហ្វីលីពីន ដល់ចំណុចប្រទាញប្រទង់ជាមួយចិន គឺមានរយៈចម្ងាយជាង ២០០គីឡូម៉ែត្រ តែបើរាប់ពីខ្សែទឹកនៃសមុទ្រលឿងប្រទេសចិន វាមានរយៈចម្ងាយដល់ទៅ ៦០០គីឡូម៉ែត្រ។
តែបែបនេះក្ដី ចិនលើកឡើងថា ខ្សែទឹកដែលត្រួតស៊ីគ្នានោះ វាកៀកនឹងប្រជុំកោះស្ព្រាតលី ដែលក្រុងប៉េកាំង អះអាងថា កោះនិងតំបន់ទឹកទាំងមូលជារបស់ចិន។
ចិន មិនបានចូលខ្លួនទៅការពារក្ដីនោះទេ ខណៈតុលាការមជ្ឈិត្តការអន្តរជាតិបើកសំណុំរឿងក្ដីនេះ ដែលតុលាការនេះមានដែនយុត្តាធិការករណីវិវាទដែនសមុទ្រ។ តុលាការមជ្ឈិត្តការអន្តរជាតិនៅក្រោមឆត្ររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ មានទីស្នាក់ការកណ្ដាលរបស់ខ្លួននៅក្រុងឡាអេ ប្រទេសហុឡង់ដ៍។
សេចក្ដីព្រាងក្រមប្រតិបត្តិដែនទឹកសម្រាប់តំបន់សមុទ្រដែលមានបញ្ហាជម្លោះមួយនេះ ត្រូវបានព្រមព្រៀងគ្នាដំបូងរវាងចិន និងអាស៊ាន ចាប់តាំងតែពីឆ្នាំ២០០២។ វាជាប់គាំងតាំងពីត្រូវចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍រួមអាស៊ាននៅឆ្នាំ២០១២ នៅពេលកម្ពុជាជាប្រធានអាស៊ានប្រចាំឆ្នាំ។ ប៉ុន្តែនីតិវិធីផ្លូវការនៃការបង្កើតក្រមប្រតិបត្តិនោះឡើង ទើបតែបានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ២០១៧។ មកទល់ពេលនេះ វាមានវឌ្ឍនភាពយឺតបំផុត។
អ្វីដែលមិនចុះសម្រុងគ្នា ដោយសារតែចិន ទាមទារថាខ្លួនគេមានកម្មសិទ្ធិគ្រប់គ្រងដែនទឹកនៃសមុទ្រចិនខាងត្បូងដល់ទៅ ៩០ភាគរយ ខណៈហ្វីលីពីន និងវៀតណាម ទាត់ចោលការអះអាងរបស់ចិន។
ក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកដែលនៅក្រៅតំបន់ ក៏ហក់មកប្រជែងផងដែរ គឺមកការពារប្រទេសក្នុងសមាគមអាស៊ាន ជាពិសេសប្រទេសហ្វីលីពីន ជាសម្ព័ន្ធភាពរបស់ខ្លួន ហើយក៏អាចរាប់ទាំងវៀតណាម ព្រោះតែប្រទេសពីរនេះហ៊ានប្រជែងនឹងចិន។
សហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធភាពលោកខាងលិច បានទាមទារថា ចិនត្រូវទុកផ្លូវទឹកសម្រាប់នាវាចរអន្តរជាតិ ដោយមិនត្រូវវាតទីបំពានច្បាប់អន្តរជាតិឡើយ។ សហរដ្ឋអាមេរិក រួមទាំងឥណ្ឌា ជប៉ុន អូស្ត្រាលី អាល្លឺម៉ង់ កាណាដា បារាំង អង់គ្លេស តែងតែបញ្ជូននាវាចម្បាំងរបស់ពួកគេបើកឆ្លងកាត់តំបន់ទឹកដែលចិនអះអាងជាដែនទឹករបស់ខ្លួន។
មិនតែប៉ុណ្ណោះ ប្រទេសទាំងនេះបានបញ្ជូននាវាចម្បាំងមកធ្វើសមយុទ្ធយោធាជាមួយនឹងកងនាវាប្រទេសហ្វីលីពីន ទៀត។
ក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន គំរាមចិន កុំបង្កសង្គ្រាមវាយលើប្រទេសក្នុងតំបន់ ជាពិសេសប្រទេសហ្វីលីពីន បើពុំនោះទេ សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងលើកទ័ពជួយកងទ័ពហ្វីលីពីន ដែលក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន និងក្រុងម៉ានីល មានសន្ធិសញ្ញាការពាររួមគ្នាតាំងពីឆ្នាំ១៩៥១ មកនោះ៕
© 2024, ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី. All rights reserved.