អាជ្ញាធរអ៊ីរ៉ង់ ចាប់ខ្លួនមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ជាមួយនឹងការកាត់ទោសប្រហារជីវិត ដែលក្រុមសិទ្ធិមនុស្សថាភាគច្រើនមនុស្សទាំងនោះត្រូវរបបផ្ដាច់ការនៅទីក្រុងតេហេរ៉ង់ ដាក់ឱ្យមានទោសប្រហារជីវិត។
បន្ទាប់ពីអ៊ីរ៉ង់ ផ្ទុះសង្គ្រាមរយៈពេល ១២ថ្ងៃជាមួយអ៊ីស្រាអែល អាជ្ញាធរនៃរបបផ្ដាច់ការនៅអ៊ីរ៉ង់ បានបើកយុទ្ធនាការបោសសម្អាត និងបង្ក្រាបទៅលើក្រុមប្រឆាំង ដែលសង្ស័យថាជាកម្លាំងចារកម្មសម្ងាត់របស់អ៊ីស្រាអែល និងសហរដ្ឋអាមេរិក ធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណងគ្រប់គ្រងស្ថានការណ៍នៅអ៊ីរ៉ង់។
ការបើកយុទ្ធនាការបង្ក្រាបក្រុមប្រឆាំងដែលនាំឱ្យមានការចាប់ខ្លួនមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ ក៏ធ្វើឡើងស្របពេលរដ្ឋសភានៃរបបផ្ដាច់ការឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់ បានអនុម័តច្បាប់ថ្មីតម្រូវឱ្យមានទោសប្រហារជីវិតជនទាំងឡាយណាដែលរកឃើញថាជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងការផ្ដល់ព័ត៌មានសម្ងាត់ទៅឱ្យអ៊ីស្រាអែល ក្នុងអំឡុង ១២ថ្ងៃនៃសង្គ្រាមដែលបានបិទបញ្ចប់កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែមិថុនា កន្លងទៅនេះ។
ប៉ុន្តែក្រុមអង្គការសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ មើលឃើញច្បាប់ថ្មីរបស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលដាក់ទណ្ឌកម្មលើប្រជាជនខ្លួនឯងរហូតមានទោសប្រហារជីវិត គឺជាការទប់ស្កាត់ការងើបបះបោរប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលទីក្រុងតេហេរ៉ង់ សព្វថ្ងៃនេះ។
ក្រោយសង្គ្រាម ១២ថ្ងៃ ចាប់តាំងពីបទឈប់បាញ់ត្រូវបានប្រកាស កងកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់ បានដំឡើងប៉ុស្តិ៍ត្រួតពិនិត្យនៅក្នុងទីក្រុង Tehran និងទីក្រុងផ្សេងៗទៀតនៅទូទាំងប្រទេស ដោយបានបង្ខំឱ្យពលរដ្ឋរាយការណ៍ពីអ្វីដែលគួរឱ្យសង្ស័យជាមួយនឹងអ៊ីស្រាអែល។
សភាអ៊ីរ៉ង់ ក៏បានប្រកាសនូវគោលការណ៍អាសន្ន ដែលរួមបញ្ចូលនូវការដាក់ទណ្ឌកម្មដ៏តឹងរ៉ឹងទៅលើចារកម្ម រួមទាំងទោសប្រហារជីវិត ហើយក្រសួងយុត្តិធម៌អ៊ីរ៉ង់ ក៏បានបញ្ជាក់ថា ខ្លួនបានបញ្ជាឱ្យមានការបង្កើតនូវតុលាការពិសេសដើម្បីជម្រះក្ដីករណីជនក្បត់ និងទាហានស៊ីឈ្នួលលាក់ខ្លួនប្រឆាំងរបបនៅអ៊ីរ៉ង់។
នៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានមួយកាលពីថ្ងៃអាទិត្យ ចុងសប្ដាហ៍កន្លងទៅនេះ អ្នកនាំពាក្យឱ្យក្រសួងយុត្តិធម៌នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ លោក Asghar Jahangir បានលើកឡើងថា លោកនឹងផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិតអំពីចំនួនមនុស្សដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងចោទប្រកាន់ពីបទធ្វើចារកម្មឱ្យអ៊ីស្រាអែល។
លោកបន្តថា មនុស្សមួយចំនួនដែលត្រូវបានសង្ស័យថាពួកគេបានធ្វើចារកម្មសម្រាប់របប Zionist អ៊ីស្រាអែល ត្រូវបានគេកំណត់អត្តសញ្ញាណរួចហើយ។ ចំណែកសំណុំរឿងក៏ត្រូវបានប្តឹងទៅតុលាការរួចហើយដែរ។
បើតាមរបាយការណ៍ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងស្រុក និងក្រុមសិទ្ធិមនុស្ស បានឱ្យដឹងថា មនុស្សជិត ១ពាន់នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅទូទាំងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាមរយៈពេល ១២ថ្ងៃរវាងអ៊ីស្រាអែល និងអ៊ីរ៉ង់។
មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សអ៊ីរ៉ង់ ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងញូវយ៉ក បានបញ្ជាក់ថា ខ្លួនបានទទួលរបាយការណ៍ដ៏គួរឱ្យទុកចិត្តទាក់ទងទៅនឹងការចាប់ខ្លួនមនុស្សរាប់រយនាក់ទៀតនៅក្នុងទីក្រុងតេហេរ៉ង់។
ប្រភពដដែលបានឲ្យដឹងទៀតថា ភ្លាមៗក្រោយពីសង្គ្រាម ១២ថ្ងៃ ត្រូវបានរាយការណ៍យ៉ាងហោចណាស់មនុស្ស ៦នាក់ត្រូវបានប្រហារជីវិតពីបទធ្វើចារកម្មឱ្យអ៊ីស្រាអែល ក្នុងនោះមាន ៣នាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងទីក្រុង Oroumieh ភាគខាងលិចប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ កាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា។ ក្រុមសិទ្ធិមនុស្សបានថ្កោលទោសទង្វើនេះ។
អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ ព្រមានប្រឆាំងនឹងការប្រហារជីវិតតាមអំពើចិត្ត និងការកាត់ក្តីឆាប់រហ័សរបស់តុលាការអ៊ីរ៉ង់។
ការចាប់ខ្លួននេះ ក៏បានបង្កើនការភ័យខ្លាចក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ថាជារលកថ្មីនៃការគាបសង្កត់កំពុងកើតមានឡើង ខណៈរដ្ឋាភិបាលកំពុងស្វែងរកការកម្ទេចបណ្ដាញចារកម្ម និងទប់ស្កាត់ការប្រឆាំងណាមួយក្នុងចំណោមប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់។
កងកម្លាំងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់ បានធ្វើទណ្ឌកម្មដោយការវាយដំ ចាប់ខ្លួន ធ្វើទារុណកម្ម និងប្រហារជីវិតមនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់ ចាប់តាំងពីសាធារណរដ្ឋឥស្លាម ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩។
កាលពីពេលថ្មីៗនេះ របបនេះក៏បានបង្ក្រាបទៅលើការតវ៉ាទូទាំងប្រទេសដែលបានផ្ទុះឡើងដោយសារស្ត្រីម្នាក់ឈ្មោះ Mahsa Amini បានស្លាប់ ខណៈដែលស្ត្រីរូបនោះត្រូវបានដាក់ឱ្យស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់កងសន្តិសុខអ៊ីរ៉ង់ នៅក្នុងមន្ទីរឃុំឃាំងកាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២។
ការស្លាប់របស់ស្ត្រីនោះ ត្រូវបានគេជឿជាក់ថាដោយសារនាងបានល្មើសទៅនឹងការបញ្ជាដែលតម្រូវឱ្យមានការស្លៀកពាក់ស្របទៅតាមសាសនាអ៊ីស្លាម ហើយស្ត្រីនោះទំនងជាត្រូវបានប៉ូលិសធ្វើទារុណកម្មយ៉ាងឃោរឃៅ។
ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានខែដែលឈានទៅដល់ការវាយលុករបស់អ៊ីស្រាអែល មកលើអ៊ីរ៉ង់ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានគេមើលឃើញថាហាក់ដូចជាបន្ធូរបន្ថយការរឹតត្បិតសង្គមមួយចំនួនទៅលើទំនៀមទម្លាប់របស់ស្ត្រី។
ការតឹងរ៉ឹងទៅលើការអនុវត្តកូដសម្លៀកបំពាក់ស្ត្រីមានការថយចុះនៅក្នុងទីក្រុងមួយចំនួន ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលបានបង្កើនការឃ្លាំមើលតាមអ៊ីនធឺណិតទៅលើប្រព័ន្ធទូរសព្ទ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះ ពន្ធនាគារអ៊ីរ៉ង់ ក៏បានបង្កើនការប្រហារជីវិតផងដែរ ហើយយ៉ាងហោចណាស់មនុស្ស ៩៧៥នាក់ត្រូវបានប្រហារជីវិតនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ កាលពីឆ្នាំ២០២៤ មកនេះ។
វាជាតួលេខខ្ពស់បំផុតនៃការប្រហារជីវិតអ្នកទោសនៅអ៊ីរ៉ង់ ដែលបានកត់ត្រាក្នុងរយៈពេលជិតមួយទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ។ នេះបើយោងតាមរបាយការណ៍របស់ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ។
របបសាធារណរដ្ឋឥស្លាមសព្វថ្ងៃនៅអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយសារការផ្ដួលរលំរបបរាជានិយមដែលមាននិន្នាការពួកលោកខាងលិចក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩។
ក្នុងសង្គ្រាម ១២ថ្ងៃរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ គិតថារបបដ៏ឃោរឃៅនេះអាចនឹងមកជំនួសវិញដោយរបបរាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ គឺដូចទៅនឹងរបបរាជានិយមរបស់ពួកលោកខាងលិចដែរ ក្នុងនោះហើយដែលមតិខ្លះថា បើសង្គ្រាមនៅបន្តទៀត គឺរបបឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់ សព្វថ្ងៃ អាចនឹងត្រូវបានផ្ដួលរំលំដោយការងើបឡើងបះបោររបស់ប្រជាជនទៅតាមការអំពាវនាវរបស់រាជទាយាទអ៊ីរ៉ង់ ព្រះអង្គម្ចាស់ Reza Pahlavi។
ព្រះអង្គម្ចាស់ Reza Pahlavi ជារាជទាយាទនិរទេសខ្លួននៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ នៅក្នុងសន្និសីទអន្តរជាតិមួយនៅទីក្រុងប៉ារីស អំឡុងសង្គ្រាម ១២ថ្ងៃដែលអ៊ីស្រាអែល មានប្រៀបខ្លាំងក្នុងការវាយប្រហារកម្ទេចមេទ័ពអ៊ីរ៉ង់ ព្រះអង្គម្ចាស់ Reza Pahlavi មានបន្ទូលអំពាវនាវឱ្យរាស្ត្ររបស់ព្រះអង្គងើបឡើងបះបោរផ្ដួលរលំរបប អាយ៉ាតូឡា។
ព្រះអង្គមានបន្ទូលថា៖ «ឥឡូវនេះ គឺជាពេលវេលាដែលប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវក្រោកឡើងហើយ។ វាដល់ពេលហើយត្រូវដណ្តើមយកប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ មកវិញពីកណ្ដាប់ដៃជនផ្ដាច់ការនៃរបបឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ អាយ៉ាតូឡា។ ចូរយើងទាំងអស់គ្នាឆ្ពោះទៅមុខ ហើយនាំមកនូវការបញ្ចប់នៃរបបឃោរឃៅមួយនេះ។»
សេចក្ដីអំពាវនាវរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ Reza Pahlavi ត្រូវគេមើលឃើញថាស្ថិតក្នុងបរិបទនៃគំនិតឆ្ពោះទៅរកការស្ដារឡើងវិញនូវរបបរាជានិយមអ៊ីរ៉ង់ ដែលនៅតែជាប្រធានបទមួយនៃការជជែកពិភាក្សាបើកចំហរបស់ពួកលោកខាងលិច។ គំនិតនៃការវិលត្រឡប់ទៅរករបបរាជាធិបតេយ្យ បានក្លាយជាសុភាសិតមួយនៅក្នុងស្រទាប់នៃនយោបាយអ៊ីរ៉ង់ ដែលវាជាកម្លាំងនយោបាយមិនអាចប្រកែកបាន ប៉ុន្តែក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់ ហាក់មិនមានការអើពើនោះទេ។
ទោះបីជាចលនានេះទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងក្នុងចំណោមប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ ក៏ដោយ ប៉ុន្តែជារឿយៗ គំនិតនៃការវិលត្រឡប់ទៅរករបបរាជាធិបតេយ្យ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាវាគ្រាន់តែជាការចង់ត្រឡប់ទៅរកអតីតកាលគួរឱ្យអស់សំណើចប៉ុណ្ណោះ ដែលវាមិនអាចកើតឡើងបានទេ ខណៈដែលទិដ្ឋភាពនយោបាយនៅអ៊ីរ៉ង់ សព្វថ្ងៃនេះ កំពុងមានភាពស្មុគស្មាញជាខ្លាំង។
Henry Kissinger អតីតប្រមុខការទូតអាមេរិក និងជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយដ៏ល្បីល្បាញ បានពណ៌នាថា ដូចករណីការស្មានមួយថា នៅឆ្នាំ១៩៣៦ គ្មាននរណាម្នាក់អាចដឹងថាតើហ៊ីត្លែរជាអ្នកជាតិនិយម ឬជាមនុស្សឆ្កួតនោះទេ ទម្រាំតែគ្រប់គ្នាបានដឹង គឺជីវិតមនុស្សរាប់លានត្រូវបាត់បង់អស់ទៅហើយ។
ដូចគ្នានេះដែរ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ នៅពេលដែលភាពក្លៀវក្លានៃបដិវត្តន៍ឥស្លាមបានឈានដល់កម្រិតកំពូល ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ភាគច្រើនយល់ថា បដិវត្តន៍គឺជាអ្វីដ៏ចម្បងសម្រាប់ការប្រែប្រួលនយោបាយ និងជាអ្វីដែលពួកគេចង់ផ្លាស់ប្ដូររបបចាស់ ហើយប្រសិនបើនរណាម្នាក់និយាយថាបដិវត្តន៍អាចនាំទៅរកអំណាចផ្ដាច់ការ គេនឹងចោទអ្នកនោះថាជាសត្រូវរបស់បដិវត្តន៍ដែលត្រូវទទួលពិន័យ ឬការសម្លាប់ទៀតផង។
បើទោះបីជាក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្តេច Shah នៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ បាននាំឱ្យប្រជាជនរស់នៅដោយជីវភាពល្អយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ប្រជាជននៅតែយល់ថាពួកគេមិនទាន់សុខសាន្តនៅឡើយទេ ព្រោះជាពេលវេលាដែលពួកគេត្រូវតែធ្វើបដិវត្តន៍ដើម្បីឱ្យមានភាពប្រសើរជាងរបបចាស់មួយនេះ។
បន្ទាប់ពីព្រះអង្គម្ចាស់ Reza Pahlavi បានយាងចេញពីប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ មុនឆ្នាំ១៩៧៩ ព្រះអង្គបានឆ្លុះបញ្ចាំងការគិតមកវិញថា ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់ បានធ្វើបដិវត្តន៍របបបិតារបស់ព្រះអង្គដែលផ្តល់ឱ្យពួកគេនូវភាពសុខដុមនោះ គឺការពិតពួកគេកំពុងតែគិតខុសហើយ ព្រោះជាការបំផ្លាញអនាគតអ៊ីរ៉ង់ ទាំងមូលទៅវិញទេ។
ក្នុងរជ្ជកាលរបស់បិតានៃព្រះអង្គម្ចាស់ Reza Pahlavi រាស្ត្រអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើនមិនបានដឹងគុណចំពោះវឌ្ឍនភាពដែលអ៊ីរ៉ង់ សម្រេចបានក្រោមការដឹកនាំរបស់បិតាព្រះអង្គឡើយ។ តែប្រវត្តិសាស្ត្របានលាតត្រដាងក្រោយមកថា ការពិត របបរាជានិយមនៃព្រះបិតាព្រះអង្គម្ចាស់ Reza Pahlavi កំពុងឈានឆ្ពោះទៅរកសេរីភាវូបនីយកម្មបែបលោកខាងលិច ព្រោះស្តេច Shah អ៊ីរ៉ង់ បានប្ដេជ្ញាចិត្តយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ចំពោះចក្ខុវិស័យរបស់ទ្រង់ចំពោះអ៊ីរ៉ង់ នូវសេរីភាវូបនីយកម្ម។
ទីបំផុត នៅពេលពិភពលោកធ្លាក់ក្នុងបរិបទលុបបំបាត់របបរាជានិយមបែបសក្ដិភូមិ ហើយរបបរាជានិយមនៃស្តេច Shah អ៊ីរ៉ង់ ក៏ត្រូវបានផ្ដួលរលំដោយបដិវត្តន៍ឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់ ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ ដែលនាំមកនូវរបបផ្ដាច់ការដ៏ឃោរឃៅមកទល់នឹងសព្វថ្ងៃ ដែលប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់រាប់ពាន់នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងប្រឈមមុខនឹងការកាត់ទោសប្រហារជីវិត ដែលគេថាចង់បានរបបថ្មីប៉ះចំរបបផ្ដាច់ការនៃក្រុមបដិវត្តន៍ឥស្លាម គ្មានទេសេរីភាពនយោបាយ គ្មានទេសិទ្ធិមនុស្ស ហើយសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើសមាគ៌ាសាសនា ក៏ត្រូវបានរឹតបន្តឹងជាខ្លាំងដែរ៕
© 2025, ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី. All rights reserved.