រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ លោក សួន សេរីរដ្ឋា និងជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិភាពកម្ពុជា ប្រមាថអ្នកស្រាវជ្រាវអំពីការអភិវឌ្ឍសង្គម បណ្ឌិត មាស នី ថាជាបណ្ឌិតកញ្ជើធ្លុះ បន្ទាប់ពីបញ្ញវ័ន្តខ្មែររូបនេះឆ្លើយសំណួរបញ្ញវ័ន្តថៃ មិនរួច ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាឈ្លានពានទឹកដីរវាងកម្ពុជា-ថៃ។
លោក សួន សេរីរដ្ឋា ដែលធ្លាប់ជាប់ទោសពីបទ «ជេរប្រមាថធ្ងន់ធ្ងរដល់កងទ័ពកម្ពុជា» កាលពីឆ្នាំ២០១៧ នោះ បានសរសេរលើគណនីហ្វេសប៊ុករបស់ខ្លួនកាលពីយប់ថ្ងៃទី១៩ ខែមីនា នេះថា សំណួររបស់បញ្ញវ័ន្តថៃ គឺសួរចំបណ្ឌិតកញ្ជើធ្លុះប៉ុណ្ណោះ ព្រោះគេតាំងខ្លួនជាអ្នកវិភាគ និងជាអ្នកស្រាវជ្រាវ តែបែរជាមិនចេះសន្សំ ឬប្រមូលទុកឯកសារ។
ការប្រមាថនេះ ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីបណ្ឌិត មាស នី សារភាពថាខ្លួនគ្មានសមត្ថភាពឆ្លើយសំណួរបញ្ញវ័ន្តថៃ ពាក់ព័ន្ធនឹងសង្គ្រាមឈ្លានពានរវាងកម្ពុជា-ថៃ នាពេលនេះ។
អ្នកស្រាវជ្រាវអំពីការអភិវឌ្ឍសង្គម បណ្ឌិត មាស នី បានសរសេរលើគណនីហ្វេសប៊ុករបស់ខ្លួនកាលពីថ្ងៃទី១៨ មីនា ថា លោកបានជជែកជាមួយបញ្ញវ័ន្តឯករាជ្យថៃ ម្នាក់ តាមប្រព័ន្ធអនឡាញ ស្ដីពីរដ្ឋាភិបាលលោក អាភីស៊ីត វេចាជីវ៉ា និងលោក ឈួន លីគផៃ ដែលបានយកសន្ធិសញ្ញាព្រមព្រៀងបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧ ទៅតម្កល់ទុកនៅឯអង្គការសហប្រជាជាតិនោះ។
បណ្ឌិត មាស នី លើកឡើងថា ក្នុងការពិភាក្សានេះ បញ្ញវ័ន្តថៃ រូបនោះ បានសួរមកកាន់រូបលោកចំនួនពីរសំណួរ ប៉ុន្តែសំណួរទាំងពីរនេះ លោកមិនអាចឆ្លើយបានទាំងអស់។
សំណួរទី១ បញ្ញវ័ន្តថៃ រូបនោះសួរថា តើកម្ពុជា មានកំណត់ត្រាអនុស្សរណៈយោគយល់ (MoU) រវាងកម្ពុជា–ថៃ ជាភាសាខ្មែរដែរឬទេ?
បញ្ញវ័ន្តថៃ ដដែលនេះបន្តថា បើមាន តើរក្សាទុកនៅឯណា ប៉ុន្តែបើមិនមានជាអក្សរខ្មែរ តើមកពីមូលហេតុអ្វី? ចំណែកខាងថៃ គឺមានអនុស្សរណៈយោគយល់នោះជាភាសាថៃ ព្រមទាំងត្រូវបានបោះពុម្ពជាសាធារណៈថែមទៀត។
ចំណែកសំណួរទី២ គេសួរថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ចោទថាថៃបានឈ្លានពានចូលទឹកដីខ្មែរ ចុះហេតុអ្វីបានជាកម្ពុជាមិនបង្ហោះទីតាំងដីខ្មែរដែលថៃ កំពុងកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់ទាំងនោះលើបណ្ដាញសង្គម ឬវេបសាយ ឬដាក់បង្ហាញនៅតាមតំបន់ចំណុចព្រំដែននីមួយៗឱ្យសាធារណជនបានដឹង?
ជាងនេះទៀត តើកម្ពុជាបានដាក់ពាក្យប្តឹងទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិហើយឬនៅ បើខ្លួនចោទថាថៃឈ្លានពានទឹកដីរបស់ខ្លួននោះ?
អ្នកឃ្លាំមើលស្ថានការណ៍កម្ពុជារូបនេះបញ្ជាក់ថា លោកពិតជាឆ្លើយសំណួររបស់បញ្ញវ័ន្តថៃ ទាំងពីរសំណួរនេះមិនចេញទេ ព្រោះលោកក៏មិនដឹងច្បាស់ពីបញ្ហានេះដែរ។
យ៉ាងណាក៏ដោយ បន្ទាប់ពីមានការរិះគន់ពីលោក សួន សេរីរដ្ឋា បណ្ឌិត មាស នី បានឆ្លើយតបត្រឡប់ទៅវិញនៅថ្ងៃសុក្រសប្ដាហ៍មុននេះថា កញ្ជើធ្លុះអាចនៅតែជាជម្រកដ៏កក់ក្តៅសម្រាប់កូនមាន់ដែលទើបញាស់ដែរ ដែលវាប្រសើរជាងកញ្ជើដែលពុកផុយ។
បណ្ឌិត មាស នី បញ្ជាក់ថា ការជជែកគ្នារវាងរូបលោកជាមួយបញ្ញវ័ន្តថៃ គឺជាការសំណេះសំណាលរវាងមិត្តភក្ដិដែលធ្លាប់ស្គាល់គ្នាជាយូរមកហើយតែប៉ុណ្ណោះ ដូច្នេះមិនគួរយកទៅប្រើដើម្បីកេងចំណេញមុខមាត់នយោបាយឡើយ។
លោកបញ្ជាក់ថា ចំណុចខ្លះបើមិនច្បាស់ កុំនិយាយប្រសើរជាង ព្រោះលោកមិនអាចឆ្លើយឱ្យខុសពីការពិតបានទេ ឬទោះបីដឹងហើយ ឬមានហើយ ក៏មិនត្រូវឆ្លើយដែរ បើខុសកាលៈទេសៈនោះ។
គួររំឭកថា៖ លោក សួន សេរីរដ្ឋា អតីតប្រធានគណបក្សអំណាចខ្មែរ ត្រូវបានសមត្ថកិច្ចកម្ពុជាចាប់ខ្លួនកាលពីរសៀលថ្ងៃទី១៣ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៧ ពាក់ព័ន្ធនឹងការបង្ហោះសារប្រមាថលើមេយោធាកម្ពុជា ថាជាចោរ។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ គឺរសៀលថ្ងៃទី១៤ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៧ ព្រះរាជអាជ្ញារងអមតុលាការក្រុងភ្នំពេញ លោក សៀង សុខ សម្រេចចោទប្រកាន់ចំនួនលោក សួន សេរីរដ្ឋា ចំនួន ៣បទល្មើស គឺទី១ បទញុះញង់កុំឲ្យយោធិនស្តាប់បង្គាប់ តាមមាត្រា ៤៧១ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌកម្ពុជា ចំណែកទី២ បទល្មើសធ្វើឲ្យខូចទឹកចិត្តកងទ័ព តាមមាត្រា ៤៧២ និងទី៣ គឺបទញុះញង់ឲ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋជាអាទិ៍ តាមមាត្រា ៤៩៤ និងមាត្រា ៤៩៥ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌកម្ពុជា។
រហូតដល់ថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៧ លោក សួន សេរីរដ្ឋា ត្រូវបានតុលាការសម្រេចផ្ដន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគាររយៈពេល ៥ឆ្នាំ និងពិន័យជាប្រាក់ចំនួន ១០លានរៀល ពីបទ «ជេរប្រមាថធ្ងន់ធ្ងរដល់កងទ័ពកម្ពុជា» និងត្រូវបានដោះលែងមកវិញនៅថ្ងៃទី២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៨ បន្ទាប់ពីលោក ហ៊ុន សែន បានស្នើព្រះរាជទានលើកលែងទោសពីព្រះមហាក្សត្រ នរោត្តម សីហមុនី។
ជុំវិញបញ្ហានេះ អ្នកលេងបណ្ដាញទំនាក់ទំនងសង្គមខ្លះលើកឡើងថា សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧ គឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងរវាងអាណាព្យាបាលបារាំង និងព្រះរាជាណាចក្រសៀម ដែលជាឯកសារច្បាប់ដើម (Original Version) មានតម្លៃជាអន្តរជាតិ គឺត្រូវបានសរសេរជាភាសាបារាំង ទាំងស្រុង។
ចុះហេតុអ្វីមិនមានភាសាខ្មែរ? ចម្លើយគឺថា ចំពោះច្បាប់អន្តរជាតិ គេប្រើភាសាច្បាប់ដើម (បារាំង) ជាមូលដ្ឋានដើម្បីបង្ការការបកប្រែខុសន័យដើម ប៉ុន្តែការដែលកិច្ចព្រមព្រៀងនោះមានជាភាសាថៃ គឺជាការបកប្រែផ្ទៃក្នុងរបស់ពួកគេប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាឯកសារគោលសម្រាប់ប្រើនៅតុលាការអន្តរជាតិឡើយ។
ចំណែកទីតាំងដែលត្រូវបានរក្សាទុក គឺមាននៅបណ្ណសារដ្ឋានជាតិរក្សាទុកច្បាប់ចម្លងដែលទទួលពីបារាំង ចំណែកក្រសួងការបរទេស មានឯកសារយោងសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងកិច្ចការព្រំដែន។
ជាងនេះទៀត ក៏មានរក្សាទុកនៅឯអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ផងដែរ ព្រោះកម្ពុជាបានយកឯកសារទាំងនេះទៅតម្កល់នៅ UN តាំងពីសម័យចូលជាសមាជិករបស់អង្គការនេះមកម្ល៉េះ។
ដោយឡែកការចោទសួរថា តើហេតុអ្វីមិនបង្ហោះទីតាំងដែលថៃ បានឈ្លានពាន? ចម្លើយគឺនៅត្រង់ថា យុទ្ធសាស្ត្រសន្តិសុខជាតិ ការបង្ហោះទីតាំងយោធា ឬចំណុចជម្លោះលម្អិតលើបណ្ដាញសង្គម អាចបង្កជាគ្រោះថ្នាក់ដល់យុទ្ធសាស្ត្រការពារជាតិ។
ប្រភពដដែលបញ្ជាក់ថា គេមិនប្រើ Google Maps ឬបណ្ដាញសង្គមដើម្បីវាស់វែងព្រំដែនឡើយ ព្រោះវាមិនមានតម្លៃតាមច្បាប់ ប៉ុន្តែកម្ពុជាត្រូវប្រើប្រាស់ផែនទីខ្នាត ១/២០០០០០ (មួយលើពីររយពាន់) ដែលជាផែនទីផ្លូវការទទួលស្គាល់ដោយតុលាការអន្តរជាតិទីក្រុងឡាអេ វិញ សម្រាប់តវ៉ាតាមផ្លូវច្បាប់នោះ៕
© 2026, ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី. All rights reserved.