27 C
Phnom Penh

អាថ៌កំបាំងសម័យ​​​​​​បុរាណ

ដោយ ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី

បទវិភាគ

បរិវេណ​​​ប្រាសាទ​​​ក្នុង​​​​​​ខេត្ត​​​​​​ព្រះ​​​វិហារ ​​​​​​គឺ​​​​​​​​​ជា​​​រចនា​​​សម្ព័ន្ធ​​​​​​មួយ​​​ធំ​​​បំផុត​​​ក្នុង​​​បណ្តា​​​រចនា​​​សម្ព័ន្ធ​​​ធំ​​​បំផុត​​​ជាច្រើន​​​ ប៉ុន្តែ​​​​​​អ្នក​​​ជំនាញ​​​​​​គ្រាន់​​​តែ​​​ចាប់​​​ផ្តើម​​​​​​​​​​​​​​​​​​ពិចារណា​​​​​​ថា​​​ហតុ​​​អ្វី​​​វា​​​កើត​​​ឡើង តើ​​​វា​​​​​​រសាត់​​​​​​ចូល​​​ទៅ​​​ក្នុង​​​​​​ព្រៃ​​​យ៉ាង​​​ដូច​​​ម៉្តេច​​​ ហើយ​​​​​​ថា​​​ត្រូវ​​​ធ្វើ​​​ដូច​​​ម៉េ្តច​​​​​​នៅ​​​ពេល​​​នេះ​​​​​​

បរិវេណ​​​​​​ប្រាសាទ​​​ព្រះខ័ន​​​កំពង់​​​​​​ស្វាយ ខេត្ត​​​ព្រះ​​​វិហារ -​​​ ​​​មុន​​​នឹង​​​​​​មាន​​​ការ​​​លួច​​​​​​វត្ថុ​​​បុរាណ​​​​​​គគ្រឹក​​​​​​គ្រេង​​​​​​កាល​​​ពី​​​ចុង​​​ទសវត្សរ៍​​​ឆ្នាំ​​​១៩៨០​​​ដែល​​​​​​បាន​​​បញ្ចប់​​​​​​​​​​​​​ទៅ​​​រយៈ​​​​​​ពេល​​​១០​​​ឆ្នាំ​​​ក្រោយ​​​មក ដោយ​​​មាន​​​​​​ទាហាន​​​ប្រដាប់​​​អាវុធ​​​​​​និង​​​ឯកសណ្ឋាន​​​​​​ដែល​​​ដឹក​​​​​​តាម​​​ឡាន​​​នូវ​​​​​​រូប​​​ចម្លាក់​​​​​​ដែល​​​អាច​​​គាស់​​​យក​​​បាន​​​ចុង​​​ក្រោយ​​​នោះ កំណប់​​​​​​វត្ថុបុរាណ​​​​​​ដ៏​​​ច្រើន​​​ក្រាស់​​​ក្រែល​​​ត្រូវ​​​បាន​​​​​​ទុក​​​​​​ចោល​​​ក្នុង​​​​​​ទីតាំង​​​សម័យ​​​​​​អង្គរ​​​ដាច់​​​ស្រយាល​​​នេះ។​​​​​​​​​

អ្នក​​​ភូមិ​​​នៅ​​​តែ​​​​​​នឹក​​​ឃើញ​​​ថា​​​​​​​​​គេ​​​រើស​​​បាន​​​ចិញ្ចៀន​​​និង​​​ខ្សែ​​​ដៃ​​​មាស ដោយ​​​គ្រាន់​​​តែ​​​​​​ជីក​​​កកាយ​​​ដី​​​​​​​​​ជម្រៅ​​​ពីរ​​​បី​​​សង្ទី​​​ម៉ែត្រ​​​​​​ប៉ុណ្ណោះ​​​នៅ​​​ក្នុង​​​បរិវេណ​​​ក្នុង​​​ឃុំ​​​រណសិរ្ស ស្រុក​​​សង្គម​​​ថ្មី។

ប៉ុន្តែ​​​​​​ហេតុ​​​ដែល​​​ទីតាំង​​​​​​​​​ធ្លាប់​​​តែ​​​មាន​​​កំណប់​​សម្បូ​​​រ​​​​ហៀរ​​​ហូរ​​​ត្រូវ​​​ទុក​​​ចោល​​​​​​ឲ្យ​​​រសាត់​​​​​​​​​ចូល​​​ទៅ​​​ក្នុង​​​ព្រៃ​​​​​​រាប់​​​សត​​​វត្សរ៍​​​កន្លង​​​មក​​​នេះ​​​ គឺ​​​នៅ​​​តែ​​​​​​ជា​​​អាថ៌កំបាំង។​ លោក ប្រាក់ សុណ្ណារ៉ា ប្រធាន​​​នាយក​​​ដ្ឋាន​​​​​​បេតិកភណ្ឌ​​​នៃ​​​ក្រសួង​​​វប្បធម៌​​​ហៅ​​​ទី​​​តាំង​​​នេះ​​​ថា “​​​ជា​​​ទីរួម​​​ខេត្ត​​​ដ៏​​​អាថ៌កំបាំង​​​បំផុត​​​មួយ​​​​​​នៃ​​​​​​អាណាចក្រ​​​ខ្មែរ”។​​​​​​​​​​​​

លោក មិត ហិនឌ្រិកសុន បុរាណវត្ថុវិទូចុះសិក្សាប្រាសាទព្រះខ័នកំពង់ស្វាយក្នុងខេត្តព្រះវិហារកាលពីខែមុន។ រូបថតដោយ  Enric Catala
លោក មិត ហិនឌ្រិកសុន បុរាណវត្ថុវិទូចុះសិក្សាប្រាសាទព្រះខ័នកំពង់ស្វាយក្នុងខេត្តព្រះវិហារកាលពីខែមុន។ រូបថតដោយ Enric Catala

លោក មិត ហិនឌ្រិកសុន បុរាណវត្ថុ​​​​​​វិទូ​​​ជន​​​ជាតិ​​​កាណាដា​​​បាន​​​កត់​​​ចំណាំ​​​ថា ​​​វា​​​ក៏​​​មាន​​​ទំហំ​​​មហិមា​​​ដែរ។ បុរាណវត្ថុ​​​​​​វិទូ​​​រូប​​​នេះ​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា “​​​ប្រាសាទ​​​នេះ​​​គួរ​​​ឲ្យ​​​ចាប់​​​អារម្មណ៍​​​ណាស់​​​ ព្រោះ​​​វា​​​មាន​​​ដំណាក់​​​ការ​​​ច្រើន ហើយ​​​ទំនង​​​ជា​​​​​​ដុះ​​​ចេញ​​​មក​​​ក្រៅ​​​ មក​​​ក្រៅ និង​​​មក​​​ក្រៅ​​​​​​ទៅ​​​ដល់​​​ជញ្ជាំង​​​ទី​​​បួន​​​​​​ដែល​​​ជា​​​ដី ហើយ​​​មិន​​​មែន​​​ថ្ម​​​ទេ”។​​​

បុរាណវត្ថុ​​​​​​វិទូ​​​រូប​​​នេះ​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​សំដៅ​​​លើ​​​​​​ទីក្រុង​​​មាន​​​កំពែង​​​​​​ជុំ​​​វិញ​​​ក្នុង​​​ឧទ្យាន​​​​​​បុរាណ​​​វិទ្យា​​​អង្គរ​​​ថា “​​​លោក​​​អ្នក​​​ក្រឡេក​​​មើល​​​​​​តំបន់​​​ដែល​​​​​​ព័ទ្ធ​​​ជុំ​​​វិញ គឺ​​​​​​វា​​​​​​មាន​​​ទំហំ​​​ប្រហែល​​​ជា​​​២២​​​គីឡូ​​​ម៉ែត្រ​​​ការ៉េ។ គ្រាន់​​​តែ​​​​​​មើល​​​ឃើញ​​​ អង្គរ​​​ធំ​​​​​​គឺ​​​១២​​​គីឡូម៉ែត្រ​​​ការ៉េ”។​​​​​​​​​​​​

លោក​​​ ហិនឌ្រិកសុន បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា ​​​បរិវេណ​​​ព្រះ​​​ខ័ន​​​ ជា​​​បរិវេណ​​​​​​ប្រាសាទ​​​តែមួយគត់​​​​​​ដ៏​​​ធំ​​​បំផុត​​​​​​សង់​​​​​​​​​ក្នុង​​​សម័យ​​​​​​អាណាចក្រ​​​អង្គរ គឺ​​​ត្រូវ​​​បាន​​​កសាង​​​ឡើង​​​​​​អស់​​​រយៈ​​​ពេល​​​ជា​​​ច្រើន​​​សតវត្សរ៍​​​ ពោលគឺ​​​ពី​​​ចុង​​​សតវត្សរ៍​​​​​​ទី​​​១០​​​​​​រហូត​​​ដល់​​​​​​ចុង​​​សតវត្សរ៍​​​ទី​​​១២​​​។​​​ បុរាណវត្ថុ​​​​​​វិទូ​​​រូប​​​នេះ​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​​ថា “​​​ដូច្នេះ [ស្តេច] សូរ្យ​​​វរ្ម័នទី​​​មួយ​​​ សូរ្យ​​​​​​វរ្ម័ន​​​ទី​​​ពីរ និង​​​ជ័យ​​​វរ្ម័ន​​​ទី​​​៧​​​​​​មាន​​​ស្នាម​​​ជើង​​​នៅ​​​ទី​​​នេះ។​​​ ហើយ​​​ស្តេច​​​នៅ​​​ចន្លោះ​​​​​​នោះ​​​ទំនង​​​ជា​​​មាន​​​ការ​​​កែ​​​ប្រែ​​​ខ្លះៗ​​​នៅត្រង់នេះ និង​​​​​​នៅ​​​ត្រង់​​​​​​នោះ”។

ចាប់​​​តាំង​​​ពី​​​ដំណើរ​​​លើក​​​ដំបូង​​​របស់​​​លោក​​​ទៅ​​​កាន់​​​​​​ប្រាសាទ​​​ព្រះ​​​ខ័ន​​​កំពង់​​​ស្វាយ​​​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​២០០៧ ដែល​​​អ្នក​​​ស្រុក​​​ហៅ​​​ថា​​​បាកាន លោក ហិនឌ្រិកសុន​​​ចាប់​​​អារម្មណ៍​​​យ៉ាង​​​ខ្លាំង​​​​​​នឹង​​​​​​ទី​​​តាំង​​​នេះ ដោយ​​​ជា​​​យថា​​​ហេតុ​​​ជំរុញ​​​ឲ្យ​​​លោក​​​​​​​ចុះ​​​ឈ្មោះ​​​សហសេវិក​​​​​​ពី​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា​​​និង​​​​​​ប្រទេស​​​ជា​​​ច្រើន​​​ទៀត​​​​​​ឲ្យ​​​ចូល​​​រួម​​​​​​ជាមួយ​​​លោក ហើយ​​​​​​មាន​​​បំណង​​​​​​ជជីក​​​រក​​​ឲ្យ​​​ឃើញ​​​​​​​​​​​​ចំណុចគួរ​​​ឲ្យ​​​ងឿង​​​ឆ្ងល់​​​មួយ​​​ចំនួន​​​​​​ទាក់​​​ទង​​​នឹង​​​ប្រវត្តិ​​​អាថ៌កំបាំង​​​​​​របស់​​​ប្រាសាទ​​​នេះ។​​​​​​​​​​​​​​​​​​

បុរាណវត្ថុវិទូមួយក្រុមកត់ត្រាទិន្នន័យសំណាកកម្ទេចដែកនៅបរិវេណប្រាសាទ។ រូបថតដោយ  Enric Catala
បុរាណវត្ថុវិទូមួយក្រុមកត់ត្រាទិន្នន័យសំណាកកម្ទេចដែកនៅបរិវេណប្រាសាទ។ រូបថតដោយ Enric Catala

ក្នុង​​​ពេល​​​​​​ស្រាវ​​​ជ្រាវ​​​​​​ថ្នាក់​​​បណ្ឌិត​​​របស់​​​លោក​​​ស្តី​​​ពី​​​បណ្តាញ​​​​​​ផ្លូវ​​​ថ្នល់​​​​​​សម័យ​​​អង្គរ​​​ លោក ហិនឌ្រិក​​​សុន​​​បាន​​​រក​​​ឃើញ​​​ថា ព្រះ​​​មហាក្សត្រ​​​ពីរ​​​អង្គ​​​​​​បាន​​​យក​​​ព្រះ​​​ទ័យ​​​ទុក​​​ដាក់​​​យ៉ាង​​​ខ្លាំង​​​​​​ចំពោះ​​​​​​ផ្លូវ​​​ថ្នល់​​​ចម្ងាយ​​​១០០​​​គីឡូម៉ែត្រ​​​ដែល​​​តភ្ជាប់​​​​​​​​​ពី​​​ប្រាសាទ​​​ព្រះ​​​ខ័ន​​​​​​​​​ទៅ​​​​​ដល់​​​​​​​​​​​​​​​​​​រាជ​​​ធានី​​​​​​អាណាចក្រ​​​អង្គរ​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ខេត្ត​​​​​​សៀម​​​រាប​​​សព្វថ្ងៃ​​​នេះ។ សាលា​​​សំណាក់​​​បាន​​​សាង​​​សង់​​​ឡើង​​​​​​នៅ​​​ម្ខាង​​​​​​ផ្លូវ​​​​​​ដោយ​​​ព្រះ​​​បាទ​​​សូរ្យ​​​វរ្ម័ន​​​​​​ទី​​​២​​​ក្នុង​​​ដើម​​​សតវត្សរ៍​​​​​​ទី​​​១២ និង​​​​​​នៅ​​​ម្ខាង​​​ទៀត​​​​​​ដោយ​​​ព្រះ​​​បាទ​​​ជ័យ​​​វរ្ម័ន​​​​​​ទី​​​៧​​​​​​ក្នុង​​​ចុង​​​សតវត្សរ៍​​​​​​ទី​​​១២​​​ដល់​​​ដើម​​​សតវត្សរ៍​​​​​​​ទី​​​១៣​​​។​​​ បុរាណវត្ថុ​​​វិទូ​​​រូប​​​នេះ​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា “​​​​​​បើ​​​និយាយ​​​ទៅ វា​​​គ្មាន​​​​​​ផ្លូវ [​​​សម័យ​​​អង្គរ]​​​​ ដទៃ​​​ទៀត​​​ដែល​​​មានចំណាប់​​​អារម្មណ៍​​​ជា​​​រាជាធិរាជ​​​​​​បែប​​​ហ្នឹង​​​ទេ”។

ហេតុ​​​ផល​​​អាច​​​ថា​​​ ព្រះ​​​ខ័ន​​​​​​​​​គឺ​​​មាន​​​ចម្ងាយ​​​​​​២៧​​​គីឡូម៉ែត្រ​​​​​​ពី​​​ភ្នំដែក ជា​​​ប្រភព​​​​​​រ៉ែ​​​ដែក​​​សម្បូរ​​​បំផុត​​​របស់​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា។​​​ លោក ហិនឌ្រីសុន​​​ ឥឡូវ​​​​​​ជា​​​សាស្ត្រាចារ្យ​​​រង​​​នៅ​​​សាកល​​​វិទ្យា​​​ល័យ​​​អិល្លី​​​ណយ​​​នៅ​​​ក្រុង​​​ឆីកាហ្គូ បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា “​​​ទឡ្ហីករណ៍​​​​​​ដែល​​​ខ្ញុំ​​​កំពុង​​​ដាក់​​​ស្នើ​​​សម្រាប់​​​គម្រោង​​​ទាំង​​​ស្រុង​​​របស់​​​​​​​​​ខ្ញុំ​​​​​​គឺ​​​ថា អាណាចក្រ​​​ខ្មែរ​​​​​​មិន​​​អាច​​​​​​ឈាន​​​ដល់​​​អំណាច​​​ថ្វី​​​ដៃ​​​​​​ដែល​​​គេ​​​បាន​​​ធ្វើ​​​​​​បាន​​​ទេ បើ​​​​​​​​​មិន​​​​​​​​​បង្កើន​​​​​​ផលិតកម្ម​​​ដែក​​​​​​​​​​​​ទេ​​​នោះ”។​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​

បុរាណ​​​វត្ថុ​​​​​​វិទូ​​​រូប​​​នេះ​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា ដើម្បី​​​សាង​​​ប្រាសាទ​​​​​​នានា​​​នៅ​​​អង្គរ គេ​​​ត្រូវ​​​​​​ការ​​​សម្ភារ​​​​​​ធ្វី​​​អំពី​​​ដែក ហើយ​​​ប្រហែល​​​ជា​​​ចន្ទល់​​​ដែក​​​រាប់​​​ពាន់​ ដើម្បី​​​ដាក់​​​ចន្លោះ​​​ថ្ម​​​ និង​​​ដើម្បី​​​​​​​​​បង្កើន​​​អំណាច​​​ដល់​​​​​​​​​អាណាចក្រ​​​ដែល​​​​​​កំពុង​​​ពង្រីក​​​នេះ​​​ គេ​​​ក៏​​​ត្រូវ​​​ការ​​​ឧបករណ៍​​​​​​​​​កសិកម្ម​​​​​​ដែរ។​​​ លោក​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​​ថា “អ្នក​​​មិន​​​អាច​​​មាន​​​ជ័យ​​​ជម្នះ​​​លើ​​​​​​ក្រុម​​​​​​ជិត​​​ខាង​​​ផ្សេងៗ​​​គ្នា​​​ ដោយ​​​គ្មាន​​​​​​​​​ប្រភព​​​​​​សព្វាវុធ​​​ល្អៗ​​​បាន​​​ទេ”។​​​​​​​​​

លោក​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា “អ៊ីចឹង​​​ វា​​​អាច​​​ថា​​​កន្លែង​​​នេះ​​​​​​គឺ​​​ជា​​​​​​ផ្លូវ​​​សេដ្ឋកិច្ច​​​​​​សំខាន់ គឺ​​​មិន​​​មែន​​​ត្រឹម​​​តែ​​​​​​ផលិត​​​កម្ម​​​ប៉ុណ្ណោះ​​​ទេ ​​​ប៉ុន្តែ​​​​​​ជា​​​យន្ត​​​ការ​​​ដោះ​​​ដូរ​​​​​​​​​ដែក ពោល​​​គឺ​​​ នេះ​​​ជា​​​ប៉ុស្តិ៍​​​មុខ​​​ដែល​​​​សម្រួល​​​ដែក​​​ឲ្យ​​​នាំ​​​ចូល​​​មក”។​​​​​​​​​​​​

ផ្នែកបាក់បែកនៃប្រាសាទព្រះខ័ន។ រូបថតដោយ  Enric Catala
ផ្នែកបាក់បែកនៃប្រាសាទព្រះខ័ន។ រូបថតដោយ Enric Catala

លោក ដូមីនិក ស៊ូទិហ្វ​​​ ជា​​​បុរាណវត្ថុ​​​វិទូ​​​និង​​​ជាអក្សរ​​​ចារឹក​​​វិទូ​​​ ដែល​​​ជា​​​ប្រធាន​​​ការិយាល័យ​​​​​​នៃ​​​វិទ្យាស្ថាន​​​សាលា​​​បារាំង​​​ចុង​​​បូព៌ា​​​​​​​​​ប្រចាំ​​​ក្រុង​​​សៀម​​​រាប​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា “នេះ​​​ពិត​​​ជា​​​​​​ទីក្រុង​​​ឧស្សាហកម្ម​​​​​​មួយមែន គឺ​​​ជា​​​​​​ទីតាំង​​​​​​ឧស្សាហកម្ម​​​ពិត​​​ប្រាកដ។​​​ ផលិតកម្ម​​​សំខាន់​​​និង​​​ផលិតកម្ម​​​​​​ទូលំ​ទូលាយ​​​​​​មាន​​​ន័យ​​​ថា​​​​​​វា​​​ជា​​​ទី​​​ក្រុងមួយ​​​​​​ដ៏ធំ​​​​​​ ហើយ​​​ទីក្រុង​​​ធំ​​​​​​មួយ​​​នេះ​​​មានជាប់​​​ទាក់​​​ទង​​​នឹង​​​ប្រាសាទមួយ​​​ដ៏​​​ធំ”។​​​​​​

លោក ស៊ូទិហ្វ​​​ បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍ថា ការ​​​រក្សា​​​កម្លាំង​​​ការងារ​​​ឧស្សាហកម្ម​​​​​​​នឹង​​​តម្រូវ​​​ឲ្យ​​​មានការ​​​​​​​​​ផ្តល់​​​ការ​​​ហូប​​​ចុក ការ​​​ផ្តល់​​​កន្លែង​​​ស្នាក់​​​នៅ និង​​​ការ​​​គាំ​​​ពារ​​​ប្រជា​​​ជនដ៏​​​ច្រើន​​​ គឺ​​​មាន​​​ន័យ​​​ថា ​​​ប្រជា​​​ជន​​​​​​​​​​​​ដែល​​​មាន​​​មុខ​​​ជំនួញ​​​និង​​​មុខ​​​របរ​​​ផ្សេងៗ​​​គ្នា​​​ធ្វើ​​​ការ​​​នៅ​​​ក្នុង​​​តំបន់​​​នោះ។

លោក​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា “ទីក្រុង​​​រីក​​​ធំ​​​​​​​​​បាន​​​ទទួល​​​ផល​​​ប្រយោជន៍​​​ពី​​​ថាមភាព​​​សេដ្ឋកិច្ច​​​និង​​​ឧស្សាហកម្ម ហើយ​​​ប្រាសាទ​​​ក៏​​​ដូច្នេះ​​​ដែរ”។ លោក​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា រឿង​​​នេះ​​​ទំនង​​​​​​ជា​​​បន្ត​​​​​​ទៅ​​​ដល់​​​​​​សតវត្សរ៍​​​ទី​​​១៦​​​ គឺ​​​ក្រោយ​​​ពី​​​​​​ព្រះមហា​​​ក្សត្រ​​​​​​បាន​​​បោះ​​​បង់​​​ចោល​​​​​​អង្គរ​​​ ហើយ​​​​​​ផ្លាស់​​​ប្តូរ​​​រាជ​​​ធានី។​​​​​​​​​​​​​​​

ប្រាសាទព្រះខ័នពេលថ្ងៃទើបរះ។ រូបថតដោយ  Enric Catala
ប្រាសាទព្រះខ័នពេលថ្ងៃទើបរះ។ រូបថតដោយ Enric Catala

លោក ស៊ូទីហ្វ ​​​ដែល​​​​​​កំពុង​​​ធ្វើ​​​​​​កំណាយ​​​នៅ​​​​​ហ្នឹង​​​កន្លែង​​​​​​​​​ជា​​​មួយ​​​លោក​ ហិនឌ្រិក​​​សុន​​​ បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​បន្ថែម​​​ថា ទោះ​​​ជា​​​យ៉ាង​​​នេះ​​​ក្តី មាន​​​កិច្ច​​​កា​រ​​​ដ៏​​​​ច្រើន​​​ដែល​​​ត្រូវ​​​ធ្វើ​​​ ដើម្បី​​​​​​ធ្វើ​​​​​​ឲ្យ​​​​​​សម្មតិកម្ម​​​​​​ទាំង​​​នេះ​​​ក្លាយ​​​ជា​​​ហេតុ​ការណ៍​​​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​​។​​​ កំណាយ​​​ចុង​​​ក្រោយ​​​បំផុត​​​ គឺ​​​ក្នុង​​​ខែ​​​មករា ហើយ​​​ក្រុម​​​​ស្រាវ​​​ជ្រាវ​​​​​​របស់​​​ពួកគេ​​​​​​មាន​​​សមាសភាព​​​ពី​​​អ្នក​​​ស្រាវ​​​ជ្រាវ​​​មក​​​ពី​​​សាកល​​​​វិទ្យាល័យ​​​​​​ស៊ីដនី​​​និង​​​បុរាណវត្ថុ​​​វិទូ​​​កម្ពុជា រួម​​​ទាំង​​​​​​លោក ផុន ​កសិការ​​​​ ប្រធាន​​​ផ្នែក​​​​​​បុរាណ​​​​​​​​​វិទ្យា​​​នៃ​​​រាជ​​​បណ្ឌិត្យ​​​សភា​​​​​​កម្ពុជា។

លោក កសិការ បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា ចំណុច​​​មួយ​​​ទៀត​​​នៃ​​​ការ​​​ស្រាវ​​​ជ្រាវ​​​​​​ដែល​​​ធ្វើ​​​ឡើង​​​​​​នៅ​​​ឯ​​​ប្រាសាទ​​​ព្រះ​​​ខ័ន​​​​​​​​​​​​ គឺ​​​ត្រូវ​​​សិក្សា​​​ពី​​​ការ​​​ផ្លាស់​​​ប្តូរ​​​ពីរ​​​​​​ពុទ្ធសាសនា​​​មហាយាន​​​ដែល​​​មានការ​​​ប្រតិបត្តិ​​​​​​នៅ​​​អង្គរ​​​ ទៅ​​​ជា​​​​​​ពុទ្ធ​​​សាសនា​ថេរវាទ​​​ដែល​​​គេ​​​ប្រតិបត្តិ​​​ក្រោយ​​​មក​​​ទៀត​​​ ហើយ​​​ក៏​​​​​​បន្ត​​​ក្លាយ​​​ជា​​​​​​ប្រពៃ​​​ណី​​​លើស​​​លុប​​​​​​នៃ​​​ប្រទេស​​​នេះ។​​​ លោក កសិការ បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​​ថា “ទីតាំង​​​នេះ​​​គឺ​​​ជា​​​កន្លែង​​​​​​ដែល​​​មាន​​​ការ​​​ប្រតិបត្តិ​​​ពុទ្ធសាសនា​​​ត្រូវ​​​ផ្លាស់​​​ប្តូរ”។​​​ ក្នុង​​​បណ្តា​​​កម្ម​​​វត្ថុ​​​ស្រាវ​​​ជ្រាវ​​​​​​គឺ​​​​​​ប៉ម​​​ពីរ​​​ដែល​​​គេ​​​ជឿ​​​ថា​​​មាន​​​អាយុកាល​​​​​​ពី​​​ដំណាក់​​​ការ​​​​​​ពីរ​​​ផ្សេង​​​គ្នា​​​នៃ​​​ព្រះ​​​ពុទ្ធសាសនា។​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​

កំណាយ​​​ដំបូង​​​និង​​​ការ​​​សិក្សា​​​ក៏​​​​​​បាន​​​ផ្តល់​​​នូវ​​​យោបល់​​​ថា ទីធ្លា​​​ធំធេង​​​​​​នៅ​​​ឯ​​​ព្រះ​​​ខ័ន​​​​​​​​​​​​​​​ត្រូវ​​​​​​បាន​​​ប្រើ​​​​​​សម្រាប់​​​ផលិត​​​​​​វត្ថុ​​​ធ្វើ​​​អំពី​​​ដែក​​​​​​និង​​​​​​ថែម​​​ទាំង​​​រូប​​​ចម្លាក់​​​​​​ថ្ម​​​ដែរ។​​​ លោក ហិនឌ្រិកសុន បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា ថ្ម​​​អនុវត្តដែល​​​ប្រើ​​​ដោយ​​​សិប្បករ​​​ ដើម្បី​​​សាក​​​ល្បង​​​គូរ គឺ​​​ត្រូវ​​​បាន​​​គេ​​​រក​​​ឃើញ​​​នៅ​​​ទី​​​កន្លែង​​​នោះ។

ទី​​​នេះ​​​អាច​​​បង្កើត​​​​​​ជំនួញ​​​​​​ជា​​​មួយ​​​តំបន់​​​ផ្សេង​​​ទៀត​​​​​​នៃ​​​ប្រទេស​​​​​​និង​​​តំបន់​​​នេះ។​​​ លោក ហិន​​​ឌ្រិក​​​សុន​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា “​​​​​​យើង​​​បាន​​​រក​​​ឃើញ​​​ក្អម​​​ឆ្នាំង​​​​ពី​​​បំណែក​​​នីមួយៗ​​​នៃ​​​ពិភព​​​ខ្មែរ”។​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​

សៀវភៅកត់ត្រាការចុះសិក្សារបស់បុរាណវត្ថុវិទូ។ រូបថតដោយ  Enric Catala
សៀវភៅកត់ត្រាការចុះសិក្សារបស់បុរាណវត្ថុវិទូ។ រូបថតដោយ Enric Catala

ដើម្បី​​​ស្វែង​​​រក​​​​​​ចម្លើយ​​​​​​ទាក់​​​ទង​​​នឹង​​​​​​​​​ការ​​​ស្ល​​​និង​​​ចាក់​​​ពុម្ព​​​ដែក​​​ បុរាណវត្ថុ​​​វិទូ​​​រូប​​​នេះ​​​បាន​​​អំពាវ​​​នាវ​​​​​​ដល់​​​មន្ទីរ​​​ពិសោធ​​​ស្រាវ​​​ជ្រាវ​​​បារាំង​​​ដែល​​​មាន​​​ឯកទេស​​​​​​​​​ឲ្យ​​​សិក្សា​​​អំពី​​​លោហៈ​​​នេះ​​​។ ​​​មន្ទីរ​​​ពិសោធ​​​​​​បុរាណ​​​សម្ភារ​​​និង​​​​​​ព្យាករណ៍​​​ការ​​​ផ្លាស់​​​ប្តូរ​​​ (​​​LAPA)គឺ​​​បាន​​​ពង្រីក​​​​​​បច្ចេក​​​វិទ្យា​​​ថ្មី​​​ ដើម្បី​​​សិក្សា​​​វត្ថុ​​​​​​ធ្វើ​​​ពី​​​ដែក​​​​​​ដែល​​​បាន​​​រក​​​ឃើញ​​​​​​នៅ​​​ឯ​​​ទីតាំង​​​បុរាណ​​​វត្ថុ​​​វិទ្យា​​​ទាំង​​​ឡាយ។​​​​​​​​​​​​​​​

កាល​​​ពី​​​ខែ​​​មីនា ​​​មាន​​​អ្នក​​​ស្រាវ​​​ជ្រាវ ​​​LAPA បី​​​នាក់​​​​​​ជួយ​​​ដោយ​​​លោក​ ហិនឌ្រិក​​​​សុន​​​ លោក កសិការ និង​​​​​​ក្រុម​​​​​​បុរាណ​​​វត្ថុ​​​វិទូ​​​មួយ​​​ក្រុម​​​​​​មក​​​ពី​​​ក្រសួង​​​​​​វប្បធម៌​​​ក្នុង​​​ពេល​​​​​​ចុះ​​​​​​សិក្សា​​​ទៅ​​​ដល់​​​ភ្នំ​​​ដែក​​​​​​និង​​​​​​ព្រះខ័ន​​​។​​​​​​

លោក ហ្វីលិព ឌិល្លម៉ាន់ ជា​​​បុរាណ​​​វត្ថុលោហស្សាហករ បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​​ថា ​​​​​​នេះ​​​ជា​​​លើក​​​ទី​​​មួយ​​​​​​ដែល​​​បច្ចេក​​​វិទ្យា​​​ថ្មី​​​​​​ទាំង​​​នេះ​​​​​​បង្កើត​​​ឡើង​​​​​​សម្រាប់​​​​​​ប្រាសាទ​​​មាន​​​អាយុកាល​​​រាប់​​​ពាន់​​​ឆ្នាំ​​​​​​នៅ​​​ក្នុង​​​អ៊ឺរ៉ុប​​​ គឺ​​​ត្រូវ​​​បាន​​​គេ​​​ប្រើ​​​​​​​​​យ៉ាង​​​ទូលំទូលាយ​​​​​​នៅ​​​ក្នុង​​​អាស៊ី។ លោក​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​​​ថា “ការ​​​កំណត់​​​បរិមាណ​​​​​​នៃ​​​លោហធាតុ​​​​​​ដែល​​​ត្រូវ​​​ការ​​​ដើម្បី​​​​​​​​​កសាង​​​​​​​​​ប្រាសាទ [នៅ​​​អង្គរ​​​] គឺ​​​ជា​​​រឿង​​​ដែល​​​ធ្វើ​​​ឲ្យ​​​យើង​​​ចាប់អារម្មណ៍​​​យ៉ាង​​​ខ្លាំង”។

​អ្នក​​​ស្រី ស្ទេផានី ឡឺរ៉យ ​​​ជា​​​បុរាណ​​​វត្ថុលោហស្សាហករ​​​បាន​​​និយាយ​​​ថា ​​​​​ក្នុង​​​រយៈ​​​ពេល​​​​​​​​១០​​​ថ្ងៃ​​​​​​នៃ​​​​ដំណើរ​​​ចុះ​​​សិក្សា​​​ ក្រុម​​​​​​បាន​​​ធ្វើ​​​ការ​​​វិភាគ​​​ជា​​​បឋម​​​​​​ចំនួន​​​៩០០​​​ទៅ​​​លើ​​​​​​​​​សំណាក​​​​​​យ៉ាង​​​ច្រើន។

ដំបូលក្បឿងដែលរកឃើញកាលពីខែមុន ដែល​បុរាណ​វត្ថុវិទូជឿថាមានវរជនរស់នៅក្នុងទីធ្លាប្រាសាទ។ រូបថត​ដោយ  Enric Catala
ដំបូលក្បឿងដែលរកឃើញកាលពីខែមុន ដែល​បុរាណ​វត្ថុវិទូជឿថាមានវរជនរស់នៅក្នុងទីធ្លាប្រាសាទ។ រូបថត​ដោយ Enric Catala

អ្នកស្រី​​​បាន​​​​​​​​​​​​និយាយ​​​ថា ការ​​​វិភាគ​​​បន្ត​​​ទៀត​​​កំពុង​​​តែ​​​ធ្វើ​​​​​​នៅ​​​​​​មន្ទីរ​​​ពិសោធ​​​​​​ក្នុង​​​ប្រទេស​​​បារាំង​​​ ដើម្បី​​​​​​ឆ្លើយ​​​សំណួរ​​​ ដូច​​​ជា​​​​​​ថា​​​តើ​​​​​​វិធី​​​ស្ល​​​ដែក​​​​​​បាន​​​វិវត្ត​​​​​​អស់​​​រយៈ​​​ពេល​​​រាប់​​​សតវត្សរ៍​​​ និង​​​ថា​​​តើ​​​​​​ចន្ទល់​​​ដែក​​​ដែល​​​​​​​​​ប្រើ​​​​​​សម្រាប់​​​ប្រាសាទ​​​នានា​​​​​​នៅ​​​អង្គរ​​​​​​មក​​​ពី​​​​​​ដែក​​​ដែល​​​គេ​​​ស្ល​​​​​​នៅ​​​ឯ​​​ភ្នំដែក ឬ​​​ត្រូវ​​​គេ​​​ធ្វើ​​​នៅ​​​ព្រះ​​​ខ័ន​​​ឬ​​​យ៉ាង​​​ណា​​​។ ការវិភាគ​​​រូប​​​គីមី​​​​​​បាន​​​លាត​​​ត្រ​​​ដាង​​​ថា​​​ ដែក​​​នៅ​​​​​​​​​​​​ប្រាសាទ​​​ព្រះ​​​ខ័នគឺ​​​ពិត​​​ជា​​​ដែក​​​ថែប ដែល​​​ជា​​​ដែក​​​មាន​​​គុណភាព​​​ខ្ពស់​​​បំផុត។​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​

​​​លោក ហិនឌ្រិកសុន បាន​​​កត់​​​សម្គាល់​​​ថា រឿង​​​នេះ​​​គូស​​​បញ្ជាក់​​​ជា​​​លើក​​​ដំបូង​​​​​​ថា ដែក​​​ដែល​​​ប្រើ​​​​​​សម្រាប់​​​សាង​​​សង់​​​​​​ប្រាសាទ​​​សម័យ​​​អង្គរ​​​​​​ គឺ​​​ត្រូវ​​​បាន​​​វិភាគ។ លោក​​​បាន​​​និយាយ​​​ថា ការ​​​កំណត់​​​​​​ប្រភព​​​ដើម​​​​​​នៃ​​​ដែក​​​នោះ​​​​​​​​​អាច​​​ជួយ​​​គូស​​​រូប​​​ភាព​​​​​​នៃ​​​ប្រព័ន្ធ​​​​​​ឧស្សាហកម្ម​​​​​​និង​​​ជំនួញ​​​​​​ក្នុង​​​សម័យ​​​​​​​​​​​​អាណាចក្រ​​​។​​​ទោះ​​​បី​​​​​​​​​មាន​​​ការ​​​ស្រាវ​​​ជ្រាវ​​​​​​ទូលំទូលាយ​​​រាប់​​​ទសវត្សរ៍​​​ទៅ​​​លើ​​​ប្រាសាទ​​​នានា​​​ដែល​​​កសាង​​​ក្នុង​​​អំឡុង​​​ពេល​​​​​​អង្គរ​​​ក៏​​​ដោយ ក៏​​​​​​ស្ទើរ​​​តែ​​​​​​មិន​​​មាន​​​គេ​​​ដឹង​​​​​​អំពី​​​​​​ជីវិត​​​ប្រចាំ​​​ថ្ងៃ​​​​​​ក្នុង​​​អំឡុង​​​ពេល​​​នោះ​​​ដែរ។

នៅ​​​ឯ​​​ប្រាសាទ​​​ព្រះ​​​​​​ខ័ន​​​ អាថ៌កំបាំង​​​​​​ក៏​​​កាន់​​​តែ​​​​​​កប់​​​ជ្រៅ​​​ទៅ​​​ទៀត។ ​​​ដោយ​​​សារ​​​តែ​​​​​​​​​​​​មិន​​​មាន​​​ការ​​​ដ្ឋាន​​​ដីក​​​​​​ថ្ម​​​​​​សម្រាប់​​​​​​​​​យក​​​ថ្ម​​​ភក់​​​នៅ​​​ក្បែរ​​​ទេ អ្នក​​​ស្រាវ​​​ជ្រាវ​​​​​​​​​មិន​​​ដឹង​​​​​​ថា​​​​​​គេ​​​រក​​​​​​ថ្ម​​​​​​បាន​​​ពី​​​ទី​​​ណា ដើម្បី​​​កសាង​​​​​​កំពែង​​​​​​ប្រវែង​​​​​​៨០០​​​ម៉ែត្រ​​​របស់​​​ប្រាសាទ​​​​​​នេះ​​​ទេ ដែល​​​​​មាន​​​កម្ពស់​​​​​​៣,៥​​​ម៉ែត្រ​​​ គឺ​​​មិន​​​បាច់​​​និយាយ​​​ដល់​​​​​​រចនា​​​សម្ពន្ធ​​​​​​ផ្សេង​​​ទៀត​​​​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ទីធ្លា​​​ដ៏​​​ធំ​​​ល្វឹង​​​ល្វើយ​​​ឡើយ​​​។

លោក គ្រិស្ទាន ហ្វិស៊ឺ ជា​​​ភូគព្ភ​​​វិទូ​​​នៅ​​​​​​វិទ្យាស្ថាន​​​​​​បុរាណវត្ថុ​​​វិទ្យា​​​កូតសិន​​​នៅ​​​សាកល​​​វិទ្យាល័យ​​​​​​កាលីហ្វ័រញ៉ា ក្រុង​​​ឡូស អាន​​​ជេលលេស បាន​​​មានប្រសាសន៍​​​ថា “​​​យើង​​​កំពុង​​​និយាយ​​​ពី​​​​​​ផ្ទាំង​​​​​​​​​ទំហំ​​​៤​​​ម៉ែត្រ​​​ការ៉េ​​​ដែល​​​មាន​​​ទម្ងន់​​​​​​​​​រវាង​​​៥​​​និង​​​១០​​​តោន”។

បុរាណវត្ថុវិទូម្នាក់ប្រមូលសំណាកកម្ទេចដែក។ រូបថតដោយ  Enric Catala
បុរាណវត្ថុវិទូម្នាក់ប្រមូលសំណាកកម្ទេចដែក។ រូបថតដោយ Enric Catala

ថ្មភក់​​​នៅឯប្រាសាទ​​​នោះបានមកពី​​​កម្រិត​​​ភូគព្ភសាស្ត្រ​​​ ដែលមាន​​​ឈ្មោះ​ថា ស្រទាប់​​​ក្រហម​​​ ហើយ​​​មិនមាន​​​ប្រភព​​​ច្បាស់លាស់​​​នៅក្នុង​​​តំបន់នេះ​ទេ។​ លោក​​​ ហ្វីស៊ឺ បាន​​​និយាយថា ទាក់ទង​​​នឹង​​​ទម្ងន់​​​និង​​​ចំនួន​​​នៃ​​​ថ្មភក់​​​ដែលត្រូវការ​​​ដើម្បី​​​កសាង​​​នៅឯ​​​ប្រាសាទព្រះខ័ន​​​នោះ ខ្មែរ​​​នឹង​​​ស្វែងរក​​​ប្រភព​​​ណា​​​ដែល​​​នៅ​​​​​​​​​ជិត​​​បំផុត​​​។ លោកជឿថា ថ្មបាន​​​មកពី​​​បាតនៃ​​​អាងស្តុក​​​ទឹក​​​ប្រវែង​​​៣គីឡូម៉ែត្រ​​​ ឬក៏បារាយណ៍​​​ដែល​​​តភ្ជាប់ទៅនឹងទីធ្លា​​​ ដោយមាន​​​កម្មករ​​​ទាញផ្ទាំង​​​ថ្មភក់​​​ក្នុងពេល​​​ដែល​​​ពួកគេ​​​ជីក​​​។ លោកបាន​​​និយាយថា “បញ្ហា​​​គឺ​​​ត្រង់ថា យើង​​​មិនមាន​​​ភ័ស្តុតាង​​​នៅត្រង់​​​ចំណុច​​​នេះទេ​​​”។ លោកបាន​​​និយាយបន្ថែមថា កំណាយ​​​នឹង​​​ប្រាប់​​​ការពិត​​​។

រឿងទាំងនេះ​​​គឺ​​​គ្រាន់តែជា​​​ប្រវត្តិ​​​អាថ៌កំបាំង​​​មួយចំនួន​​​ប៉ុណ្ណោះ​​​ទាក់ទង​​​នឹង​​​ប្រាសាទ​​​ព្រះខ័ន​​​​​​កំពង់ស្វាយ​​​ ដែល​​​ក្រុមអ្នក​​​ស្រាវជ្រាវ​​​សង្ឃឹម​​​ថា​​​នឹង​​​លាត​​​ត្រដាង​​​ ឬ​​​បញ្ជាក់​​​ការ​​​ពិត​​​។ ដាន​​​​​​នៃ​​​ការ​​​លាប​​​ពណ៌​​​ដែល​​​គេរកឃើញ​​​នៅឯ​​​ទីតាំង​​​នោះ​​​អាច​​​ចង្អុល​​​បង្ហាញ​​​ថា រចនាសម្ព័ន្ធ​​​ប្រាសាទ​​​ទាំង​​​មូល​​​ គឺ​​​គ្រប​​​ដណ្តប់​​​ទៅដោយ​​​ថ្នាំលាបពណ៌ និង​​​បន្ទះដែក។

លោក ហ្វីស៊ឺ បាននិយាយថា “ទីតាំង​​​នោះ​​​គឺមាន​​​ទ្រព្យធន​​​មិនគួរ​​​ឲ្យ​​​ជឿ​​​យ៉ាង​​​ពិត​​​ប្រាកដ​​​។ នៅពេល​​​លោកអ្នក​​​ជ្រើសរើស​​​យក​​​តំបន់​​​កំណាយ​​​មួយ​​​​កន្លែង​​​ ជីករណ្តៅ​​​ពីរ​​​ឬបី​​​ដែលមាន​​​ទំហំ​​​ពីរបីម៉ែត្រ​​​ការ៉េ បន្ទាប់​​​មក​​​ជីកជម្រៅ​​​១ម៉ែត្រ​​​ ហើយ​​​ក៏ឃើញ​​​កាក់ចិន។ វាអស្ចារ្យ​​​ណាស់​​​”។ កាក់ទាំង​​​នេះ​​​ផលិត​​​នៅ​​សតវត្សរ៍​​​ទី១០​​​និង​​​១១ គឺ​​​ត្រូវ​​​គេរកឃើញ​​​ក្នុង​​​ពេល​​​ធ្វើ​​​កំណាយ​​​​កាលពី​​​​​​ខែ​​​មករា ដោយចង្អុលបង្ហាញ​​​ទៅលើ​​​ជំនួញ​​​ ឬ​​​ទេសចរ​បរទេស​​​​​​ ឬ​​​ជំនួញ​​​ផង​​​ ទេសចរផង​​​ គឺ​​​មាន​​​អាយុ​​​ប្រហែល​​​៥០០​​​ ឬ​​​៦០០​​​ឆ្នាំមុន​​​។

ដូច្នេះ​​​សម្បីតែ​​​ពេល​​​មាន​​​ការ​​​លួច​​​ក៏ដោយ​​​ ក៏វត្ថុបុរាណ​​​​​​នៅតែអាច​​​រក​​​ឃើញ​ដែរ។ ដើរកាត់តាម​​​ទីធ្លា​​​ដ៏ធំ​​​ល្វឹងល្វើយ​​​ លោក ហិនឌ្រិកសុន បាន​​​និយាយថា លោកបាន​​​រកឃើញ​​​រណ្តៅ​​​ជីក​​​ខ្វះកកាយ​​​៩០០​​​កន្លែង​​​ ហើយ​​​បន្ទាប់​​​មក​​​ក៏ឈប់​​​រាប់​​​ចំនួន​​​។ ចំពោះកំណាយ​​​នៅឆ្នាំនេះ លោកបែរ​​​ទៅ​ប្រើ​​​ឧបករណ៍​​​លីដារ ជា​​​បច្ចេកវិទ្យា​​​​​​ប្រើ​​​​​​​​​រស្មី​​​ឡេស៊ែរ​​​ ដើម្បី​​​កំណត់​​​តំបន់​​​កំណាយ​​​ដែលមិន​​​ទទួលរង​​​ការ​​​លួច​​​កាលពី​​​មុន។

ក្រុមបុរាណវត្ថុវិទូប្រមូលសំណាកកម្ទេចដែក។ រូបថត​ដោយ  Enric Catala
ក្រុមបុរាណវត្ថុវិទូប្រមូលសំណាកកម្ទេចដែក។ រូបថត​ដោយ Enric Catala

លោក ជា វណ្ណា ប្រធាន​​​ឆ្មាំ​​​ប្រាសាទ​​​បាន​​​និយាយថា “រហូត​​​ដល់​​​ចុង​​​ទសវត្សរ៍​​​​ឆ្នាំ​​​១៩៨០​​​ ប្រាសាទនេះ​​​ស្អាតណាស់ បន្ទាប់​​​មក​​​អ្នកស្រុក​​​និង​​​អ្នកក្រៅ​​​មក​​​ជីកកកាយ​​​រក​​​មាស…. ជួនកាល​​​គេ​​​ឃើញមាស​​​នៅជិត​​​ប្រាង្គ​​​​​​ប្រាសាទ ហើយ​​​គេ​​​នៅតែជីក​​​រហូត​​​ដល់​​​ក្រោម​​​។ នេះ​​​ជាហេតុ​​​ចម្បង​​​មួយ​​​ដែលធ្វើ​​​ឲ្យ​​​រចនា​​​សម្ព័ន្ធ​​​ប្រាសាទ​​​ទ្រុឌទ្រោម​​​”។

លោក វណ្ណា បាននិយាយថា ក្នុងចុង​​​ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ​​​១៩៩០​​​ ការ​​​លួចវត្ថុ​​​បុរាណ​​​​​​​កើត​​​ឡើង​​​យ៉ាង​​​អនាធិ​​​បតេយ្យ។ ​​​ប្រុសៗ​​​ស្លៀកពាក់​​​ឯកសណ្ឋាន​​​យោធា​​​ដឹក​​​រូប​​​ចម្លាក់​​​តាមឡាន​​​ដើម្បី​​​យកលុយ​​​ពី​​​ឈ្មួញ​​​ថៃ​​​។លោកបាន​​​និយាយថា ការ​​​ជួញដូរ​​​បែបនេះ​​​ត្រូវ​​​បាន​​​ទប់ស្កាត់​​​ នៅពេល​​​ដែល​​​ក្រសួង​​​វប្បធម៌​​​បាន​​​ជួល​​​ឆ្មាំ​​​ការពារ​​​ទីកន្លែងនេះ​​​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​២០០០​​​ ហើយ​​​ក៏​​​បញ្ឈប់​ទាំង​​​​ស្រុង​​​​​​នៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍​​​ឆ្នាំ​​​២០០០ ក្រោយពី​​​អាជ្ញាធរ​​​និង​​​អង្គការ​​​ក្រៅ​​​រដ្ឋាភិបាល​​​បាន​​​ធ្វើ​​​យុទ្ធនាការ​​​អប់រំ​​​តាម​​​មូលដ្ឋាន​​​។

លោកបាន​​​និយាយថា សព្វថ្ងៃនេះ បញ្ហា​​​បន្ទាន់បំផុត​​​សម្រាប់​​​ឆ្មាំ​​​២៤នាក់​​​គឺ​​​ប្រឈម​​​នឹង​​​ការ​​​កាប់ឈើ​​​អនាធិបតេយ្យ​​​ ក្នុងពេល​​​ដែល​​​ឈើ​​​ធំៗមួយ​​​ចំនួន​​​នៅលើ​​​ទីតាំងនោះ​​​គឺជាប្រភេទ​​​ឈើ​​​ដ៏មាន​​​តម្លៃ​​​។ ការការពារ​​​ទីតាំង​​​ដ៏ធំ​ល្វឹងល្វើយ​​​នេះ ​​​គឺ​​​មិនមែនជា​​​បញ្ហា​​​កំប៉ិកកំប៉ុកទេ។ អស់រយៈ​​​ពេល​​​រាប់​​​សតវត្សរ៍មក​​​ហើយ ទីតាំងនេះ​​​មាន​​​ព្រៃក្រាស់​​​ ដោយ​​​គ្របដណ្តប់​​​ទៅលើ​​​ដី​​ដោយ​​​រុក្ខជាតិ​​​ខៀវ​​​ស្រងាត់​​​​​​ ក្នុងពេល​​​ដែល​​​ដើម​​​ឈើ​​​​​លូត​​​លាស់​កាត់​តាម​​​​រចនា​​​សម្ព័ន្ធ​​​ប្រាសាទ​​​ ហើយ​​​ឡោមព័ទ្ធ​​​ជុំវិញទីធ្លា ដែល​​​ញ៉ាំង​​​​​​​​​ទីតាំង​​​នេះ​​​ឲ្យ​​​​​​មាន​​​សោភ័ណភាព​​​ស្រស់​​​ត្រកាល និង​​​គួរ​​​ឲ្យ​​​ព្រឺក្បាល ដោយ​​​សារ​​​វា​​​ពិបាក​​​នឹង​​​ការពារ​​​។

លោក វិត វណ្ណៈ មន្ត្រី​​​បច្ចេកទេស​​​ជាន់ខ្ពស់​​​នៃ​​​នាយកដ្ឋាន​​​បុរាណ​​​វិទ្យានៃ​ក្រសួង​​​វប្បធម៌​​​បាន​​​និយាយថា ដើម្បីជួយ​​​ស្ថានការណ៍នេះ​​​ឲ្យល្អប្រសើរ​​​ ក្រសួង​​​វប្បធម៌​​​ ដែលទទួល​​​មើល​​​ការ​​​ខុសត្រូវ​​​លើ​​​ទីតាំង​​​ គឺ​​​បាន​​​បង្កើន​​​ចំនួន​ឆ្មាំ​​​ការពារ​​​។ លោកបាន​​​និយាយបន្តថា “ក្រសួង​​​កំពុង​​​មាន​​​គម្រោង​​​ចុះបញ្ជី​​​សារពើភណ្ឌនូវ​​​ដើម​​​ឈើ​​​ អ៊ីចឹង​​​យើង​​​នឹង​​​មាន​​​កំណត់ត្រា​​​។ ទីតាំង​​​នេះ​​​មានសក្តានុពល​​​ទេសចរណ៍ដោយមាន​​​សោភ័ណភាពធម្មជាតិ​​​ស្រស់ត្រកាល”។

ផ្នែកនៃប្រាសាទដែលត្រូវចោរលួចគាស់ទៅបាត់។ រូបថតដោយ  Enric Catala
ផ្នែកនៃប្រាសាទដែលត្រូវចោរលួចគាស់ទៅបាត់។ រូបថតដោយ Enric Catala

លោក ក្រូច បណ្តូល មេឃុំ​​​រណសិរ្ស បាន​​​ចងចាំ​​​នូវ​​​បញ្ហា​​​ផ្សេងៗនៅក្នុង​​​ទសវត្សរ៍​​​ឆ្នាំ​​​១៩៩០​​​ នៅពេល​​​ដែលអ្នកស្រុក​​​រស់នៅ​​​ដោយ​​​ភ័យ​​​ខ្លាច​​​​​​ពី​​​​​​ការវាយ​​​ប្រហារ​​​ប្រដាប់អាវុធ​​​រវាង​​​យោធា​​​កម្ពុជា​​​និង​​​ទាហាន​​​ខ្មែរ​​​ក្រហម​​​ ដែលបាន​​​បោះទីតាំង​​​នៅក្នុង​​​តំបន់នោះ។ មេឃុំរូបនោះ​​​បាន​​​និយាយ​ថា ឥឡូវនេះ មានការ​​​ផ្តោត​​​​​​ទៅលើ​​​ការ​​​បញ្ចុះ​​​បញ្ចូល​​​ពលរដ្ឋ​​​ឲ្យ​​​ជឿថា​ មាន​​​តែ​​​ការ​​​ថែរក្សា​​​តំបន់នេះ​​​ឲ្យ​​​ល្អ​​​ទេ ទើប​​​មាន​​​ធម្មជាតិ​​​​​​ស្រស់​​​ត្រកាល​​​​​​ដែល​​​ជា​​​ផល​​​ប្រយោជន៍​​​សំខាន់​​​ដល់​​​ពួក​​​គេ​​​​​​។

មេឃុំរូបនេះបាន​​​និយាយថា “សារសំខាន់បំផុត​​​មួយ​​​ដែលយើង​​​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​​​​ក្នុង​​​ចំណោម​​​អ្នកស្រុក​​​គឺថា ពលរដ្ឋ​​​អាច​​​រកប្រាក់កាស់បាន​​​ពី​​​ប្រាសាទ​នេះ​​​ អ៊ីចឹង​​​គេគួរ​​​រួម​​​ដៃជាមួយ​​​អាជ្ញាធរ ​​​ដើម្បី​​​ការពារ​​​ប្រាសាទ​​​និង​​​ដើមឈើ​​​នៅជុំវិញ​​​​​​និង​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ទីធ្លា”។

ប្រាសាទនេះ​​​គឺស្ថិត​​​នៅ​​​ជនបទ​​​ដែល​​​ត្រូវ​​​ធ្វើ​​​ដំណើរ​​​រយៈពេល​​​បួន​​​ម៉ោង​​​ពីក្រុង​​​​សៀមរាប​​​ នៅក្នុង​​​ឃុំមួយ​​​ដែលមាន​​​ភូមិ​​​ប្រាំបី​​​ មាន​​​អ្នកស្រុក​​​ប្រហែល​​​៤០០​​​គ្រួសារ​​​រស់នៅទីនោះ។ អ្នកភូមិ​​​បាន​​​និយាយថា នាពេល​​​បច្ចុប្បន្ន​​​ ទីតាំង​​​នេះ​​​ទាក់ទាញ​​​ទេសច​​រ​​​ប្រហែល​​​១០នាក់​​​ក្នុងមួយថ្ងៃ​​​នៅរដូវមាន​​​ទេសចរ​​​ច្រើន​​​។ ទោះបីជាមាន​​​ភោជនីយដ្ឋាន​​​មួយកន្លែង​​​សម្រាប់​​​ទេសចរ​​​ និង​​​ផ្ទះសំណាក់ពីរបី​​​ក៏លក់​​​អាហារ​​​បរិភោគដែរក៏ដោយ​​​ ក៏ទេសចរចង់នៅ​​​តែ​​​ពេល​​​ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។

ប៉ុន្តែ ក្តីសង្ឃឹម​​​នាពេល​​​អនាគត​​​សម្រាប់ប្រាសាទនេះ​​​ គឺ​​​​​​នឹង​​​មាន​​​ជោគ​ជ័យ​​​។​​​​ ប្រាសាទ​​​ព្រះខ័ន​​​កំពង់ស្វាយ ដែលមាន​​​ឈ្មោះខុសគ្នា​​​ពី​​​ប្រាសាទ​​​ព្រះ​ខ័ន​​​​​​​នៅអង្គរ​​​ ដោយសារតែប្រាសាទនេះ​​​ស្ថិត​​​នៅក្នុង​​​ស្រុកកំពង់​ស្វាយ​ គឺ​​​វា​​​ស្ថិត​​​នៅក្នុង​​​បញ្ជី​​​​​​ដាក់​​​ស្នើ​​​​​​របស់​​​អង្គការ​​​យូណេស្កូ​​​​​​នៃ​​​ទីតាំង​​​បេតិកភណ្ឌ​​​ពិភពលោក។

ទេសចរដើរទស្សនាប្រាសាទ។ រូបថតដោយ  Enric Catala
ទេសចរដើរទស្សនាប្រាសាទ។ រូបថតដោយ Enric Catala

លោក សុវណ្ណារ៉ា ប្រធា​​​ន​​​នាយកដ្ឋាន​​​បេតិកភណ្ឌ​​​ បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​ថា “ក្រសួង​​​វប្បធម៌​​​និង​​​វិចិត្រសិល្បៈ បាន​​​ធ្វើការ​​​ការ​​​ពារ​​​ប្រាសាទ​​​នា​សម័យ​​​អង្គរ​​​ដ៏អស្ចារ្យ​​​ដែល​​​គេស្គាល់​​​តិចតួច​​​បំផុត​​​នេះជាអាទិភាព”​​​។

ក្តីសង្ឃឹមរបស់​​​លោក ហិនឌ្រិកសុន គឺថា​​​និស្សិត​​​បុរាណវត្ថុវិទ្យា​​​មកពី​​​សាកលវិទ្យាល័យ​​​ភូមិន្ទ​​​វិចិត្រសិល្បៈ​​​នឹង​​​ចូលរួម​​​ ហើយ​​​ជ្រើសរើស​​​ប្រាសាទ​​​​នេះ​​​ដើម្បី​​​ធ្វើ​​​និក្ខេបបទ​​​របស់ពួកគេ​​​ ហើយ​​​ទីតាំង​​​នេះ​​​អាច​​​ក្លាយជា​​​​​​ថ្នាល​​​សិក្សា​​​សម្រាប់​​​ទាំង​​​និស្សិត​​​ខ្មែរ​​​ ទាំង​​​​​​និស្សិត​​​​​​បរទេស​​​។

លោកបាន​​​និយាយថា “មានកំណាយ​​​ច្រើនណាស់​​​ដែលត្រូវ​​​ធ្វើ​​​ ហើយ​​​ក៏ជា​​​ឱកាស​​​បណ្តុះបណ្តាល​​​មនុស្ស​​​ជំនាន់ក្រោយ​​​ដែរ”៕ រើន​​​

 

© 2024, ខេមបូឌា ដេលី. All rights reserved. No part of this article may be reproduced in print, electronically, broadcast, rewritten or redistributed without written permission.

អត្ថបទទាក់ទង

អត្ថបទអានច្រើន

សេចក្ដីរាយការណ៍ពិសេស