31 C
Phnom Penh

‘ជួនកាលគេ​​​ដុតភូមិទាំងមូល’

ដោយ ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី

បទវិភាគ

នគរបាលនិងកងរាជអាវុធហត្ថឈរយាមអ្នកភូមិស្ពានជេស ក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ បន្ទាប់ពីដុតផ្ទះពួកគេឲ្យឆេះនៅថ្ងៃទី២០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០៧។ រូបថតដោយ អង្គការលីកាដូ

ដោយរំលោភ​​​យ៉ាង​​​ជាក់ស្តែង​​​លើ​​​ច្បាប់​​​​​​ស្តី​​​ពី​​​សិទ្ធិ​​​​​​មនុស្ស​​​ សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​ផ្តល់​​​ការ​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​​ដល់​​​អ្នកជាប់ចោទ​​​ថារំលោភ​​​សិទ្ធិមនុស្ស​​​នៅ​​​កម្ពុជា

ដោយ​​​ Douglas Gillison 100reporters

ខេត្ត​​​ព្រះសីហនុ-វា​​​​​​​​​ជារូបភាពហិង្សា​​​ដោយ​​​ដុតភ្លើង​​​ដែល​​​កើតចេញ​​​ពី​​​ទំនាស់​​​​​​​​​ដីធ្លី​​​ ដែល​​​បាន​​​កើត​​​ឡើង​​​ទូទាំង​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា​​​អស់រយៈពេល​​​ជាង​​​មួយ​​​ទសវត្សរ៍​​​កន្លងមក​​​។ ក្រោម​​​កម្តៅថ្ងៃ​​​ក្តៅ​​​ចែស​​​ហួត​​​ហែង​​​នារដូវ​​​ប្រាំង​​​ យោធា​​​បាន​​​បាញ់​​​សំដៅ​​​អ្នកភូមិ និង​​​ដុត​​​ផ្ទះសំបែង​​​របស់​​​ពួកគេ​​​នៅក្នុង​​​ខេត្ត​​​ជាប់​​​មាត់​​​សមុទ្រ​​​មួយនេះ។

សាក្សី​​​ទាំង​​​ឡាយ​​​បាន​​​និយាយថា ការ​​​បណ្តេញ​​​ចេញ​​​ពី​​​ដីធ្លីមួយក្នុងខែ​​​មេសា​​​​ ឆ្នាំ​​​២០០៧​​​ នៅ​​​ក្នុង​​​ភូមិ​​​មួយ​​​ដែល​​​មាន​​​ឈ្មោះ​​​ថា ស្ពានជេស​ គឺ​ឃោរឃៅ​​​ណាស់។ កម្លាំង​​​សន្តិសុខ​​​បាន​​​បាញ់​​​ក្នុង​​​ចម្ងាយ​​​ជិតៗ​​​ដោយ​​​បង្ក​​​ជារបួសស្នាម​​​ ប្រើ​​​គ្រាប់ពិត​​​ដើម្បី​​​បំបែក​​​ហ្វូង​​​មនុស្ស​​​ និង​​​វាយ​​​តប់​​​អ្នកភូមិ​​​ដែល​​​ជួនកាល​​​ដោយប្រើ​​​ដំបង​​​ឆក់។

កម្លាំង​​​ចម្រុះ​​​ដែល​​​មាន​​​សមាជិក​​​ប្រហែល​​​១៥០​​​នាក់​​​មក​​​ពី​​​ក្រុម​​​នគរបាល​​​ កងទ័ព​​​ កងរាជ​​​អាវុធហត្ថ​​​ បាន​​​ដុត​​​​​​​​​ផ្ទះ​​​ចំនួន​​​៨០​​​ខ្នង​​​ ហើយ​​​កម្ទេច​​​ចោល​​​២៦​​​ខ្នង​​​ផ្សេងទៀត​​​។

លោក យាង រ៉េន អាយុ​​​៣២ឆ្នាំ បាន​​​និយាយថា “គេប្រើ​​​កាំភ្លើង​​​បាញ់​​​មួយ​​​ប្រភេទ​​​បាញ់ចេញ​​​ភ្លើង​​​ដើម្បី​​​ដុត​​​កម្ទេច​​​ផ្ទះ​​​សំបែង​​​”។

លោក រ៉េន បាន​​​និយាយថា កងរាជអាវុធហត្ថ​​​បាន​​​ចាប់ខ្លួន​​​អ្នកភូមិ​​​ ច្រាន​​​ពួកគេ​​​ឲ្យដេក​​​ផ្កាប់មុខ ហើយធាក់​​​ច្រំចំក្បាល​​​ពួកគេ​​​។ “យើង​​​តក់ស្លុត​​​ពន់ពេក​​​​​​ នៅពេល​​​យើង​​​ឮថា ផ្ទះយើង​​​ត្រូវ​​​គេ​​​កម្ទេច​​​ចោល​​​ដោយ​​​ម៉ាស៊ីនចូកដី​​​”។

នៅខែនោះ កងនាវា​​​ជើង​​​ទឹក​​​មួយកង​​​បាន​​​សម្រុក​​​ចូល​​​សហគមន៍​​​មួយ​​​ទៀត​​​ចម្ងាយ​​​ប្រហែល​​​២០​​​គីឡូម៉ែត្រ​​​ពី​​​ទីនោះ​​​ ដោយ​​​វាយ​​​អ្នកភូមិ​​​ម្នាក់​​​ឲ្យ​​​សន្លប់​​​ដេក​​​​​​ស្តូកស្តឹង​​​ ហើយ​​​ដុត​​​បំផ្លាញ​​​ផ្ទះ​​​ប្រាំខ្នង​​​ដើម្បី​​​ដណ្តើម​​​យក​​​ដីធ្លី​​​ ដែលអ្នកភូមិ​​​ឥឡូវ​​​នេះ​​​និយាយថា គឺជា​​​ផ្នែក​​​នៃ​​​ទីលាន​​​សម្រាប់​​​សាលា​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​​ទ័ព​​​ជើងទឹក​​​។

ក្នុងខណៈដែល​​​តម្លៃ​​​អចលនទ្រព្យហក់​​​ឡើង​​​កាលពី​​​មួយទស​​​វត្សរ៍​​​កន្លង​​​មកនេះ​​​ សហគមន៍​​​តំបន់​​​ជនបទ​​​និង​​​ទីក្រុង​​​​​​ដែល​​​ក្រីក្រ​​​របស់​​​ប្រទេស​​​នេះ​​​​​​បាន​​​​​​​​​ជាប់​​​ផុង​​​ខ្លួន​​​ក្នុង​​​សមរ​​​ភូមិ​​​​​​ដីធ្លី​​​ជាមួយ​​​នឹង​​​ពួក​​​អ្នក​​​មាន​​​អំណាច​​​ដែល​​​មាន​​​សិទ្ធិ​​​ទាមទារ​​​អចនទ្រព្យ​​​ដ៏មាន​​​តម្លៃ​​​។ យោងតាម​​​អង្គការ​​​លីកាដូ​ ឲ្យដឹងថា នៅឆ្នាំ​​​២០១៤​​​មាន​​​ពលរដ្ឋជាង​​​កន្លះលាននាក់​​​ទទួលរង​​​ផល​​​ប៉ះពាល់​​​ដោយ​​​ការ​​​បណ្តេញចេញ​​​ពី​​​ដីធ្លី​​​។

ទំហំ​​​និងការ​​​បណ្តេញចេញ​​​ដោយ​​​​​​ហិង្សានៅឯ​​​ភូមិ​​​ស្ពានជេស​​​បាន​​​ក្លាយជា​​​និមិត្ត​​​រូប​​​យ៉ាង​​​ឆាប់​​​រហ័ស​​​នៃ​​​វិបត្តិ​​​នេះ​​​ ដោយ​​​ទាក់ទាញ​​​​​​ការ​​​ចាប់​​​អារម្មណ៍​​​ពីសំណាក់​​​ស្ថានទូត​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​នៅក្នុង​​​របាយការណ៍​​​ប្រចាំ​​​ឆ្នាំ​​​២០០៧​​​​របស់ខ្លួន​​​ ស្តីពី​​​សិទ្ធិមនុស្ស​​​។ នៅក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​២០១៤​​​ ការ​​​បណ្តេញ​​​ចេញ​​​​​ពីភូមិ​​​ស្ពានជេស​​​បាន​​​ជួយ​​​បង្កើត​​​ឲ្យមាន​​​មូលដ្ឋាន​​​នៃ​​​វិធានការ​ផ្លូវ​ច្បាប់​​​ជា​​​ឯកជន ដែល​​​ចោទ​​​ប្រកាន់​​​ថាជា​​​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​​​ប្រឆាំង​​​មនុស្សជាតិ​​​ ដែល​​​ត្រូវ​​​ប្តឹង​​​ទៅ​​​តុលាការ​​​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​​​អន្តរជាតិ​​​។

ប៉ុន្តែ ក្នុងពេល​​​ដែល​​​វិបត្តិ​​​នោះ​​​បាន​​​លាត​​​ត្រដាង​​​ ក៏​​​ស្រាប់​​​តែ​​​រដ្ឋាភិបាល​​​ក្រុង​​​វ៉ាស៊ីនតោន​​​​​​បាន​​​បង្កើន​​​ទំនាក់ទំនង​​​របស់ខ្លួន​​​ជាមួយ​​​កង​​​យោធពល​​​ខេមរភូមិន្ទ​​​និង​​​នគរបាល​​​។

ក្នុងឆ្នាំ​​​១៩៩៧ សភា​​​អាមេរិក​​​បាន​​​ចាត់ទុកថា​​​ខុសច្បាប់​​​នូវ​​​ជំនួយ​​​ចំពោះ​​​កងកម្លាំង​​​សន្តិសុខ​​​បរទេស​​​ដែល​​​គេដឹងថា បាន​​​​​​រំលោភ​​​សិទ្ធិមនុស្ស​​​ទាំង​​​ស្រុង​​​។ ប៉ុន្តែ ឯកសារ​​​ការ​​​ទូត​​​​​​ដែល​​​ចេញផ្សាយ​​​ដោយ​​​វីគីលីក ហើយ​​​ចង​ក្រងដោយ​​​ក្រុម​​​វិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មាន​​​ស៊ើប​​​អង្កេតដែល​​​មិន​​​រក​​​ផល​​​កម្រៃ​​​ឈ្មោះថា 100Reporters បង្ហាញ​​​ថា មន្ត្រី​​​អាមេរិកាំង​​​បាន​​​មើល​​​រំលង​​​ការ​​​រំលោភ​​​​​​សិទ្ធ​​​ិ​​​មនុស្ស​​​បែបហ្នឹង​​​ ដោយ​​​ជ្រើសរើស​​​នគរបាល​​​និង​​​យោធា​​​កម្ពុជាឲ្យ​​​មាន​​​សិទ្ធិ​​​ទទួល​​​បាន​​​ការ​​​បណ្តុះបណ្តាល​​​ដែល​​​ផ្តល់​​​មូលនិធិ​​​ដោយ​​​សហរដ្ឋអាមេរិក​​​ ពោលគឺ​​​ក្នុង​​​ករណី​​​ខ្លះ​​​មាន​​​ការ​​​រំលោភ​​​ច្បាប់​​​តែម្តង។

រយៈពេល​​​ពីរឆ្នាំ​​​បន្ទាប់ពី​​​មាន​​​អំពើហិង្សា​​​នៅឯ​​​ភូមិ​​​ស្ពានជេស ស្ថានទូត​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​ប្រចាំ​​​ក្រុង​​​ភ្នំពេញ​​​បានឲ្យសេចក្តី​​​យល់ព្រម​​​ជ្រើសរើស​​​លោកវរសេនីយ៍ឯក សេង ភោគ មេបញ្ជាការ​​​រង​​​កងរាជអាវុធហត្ថ​​​ឲ្យ​ទទួល​​​បាន​​​ការ​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​​ពី​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​ ដែល​​​រូបលោក​​​ត្រូវ​​​បុគ្គលិក​​​សិទ្ធិមនុស្ស​​​ម្នាក់​​​និយាយថា បាន​​​ស្ថិត​​​ក្នុង​​​បណ្តា​​​មេបញ្ជាការ​​​ដែលឈរ​​​បញ្ជា​​​ពេល​​​មាន​​​ការ​​​បណ្តេញ​​​ចេញ​​​ពី​​​ដីធ្លី​​​នោះ​​​។

100Reporters ក៏បាន​​​រក​​​ឃើញថា សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​បាន​​​ផ្តល់​​​ការ​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​​ផ្នែក​​​ប​​​ច្ចេក​​​ទេស​​​ស៊ើប​​​អង្កេត​​​ដល់​​​សមាជិក​​​ជាន់ខ្ពស់នៃ​​​ស្នងការ​ដ្ឋាន​​​នគរបាល​​​ជាតិ​​​កម្ពុជា​​​ នៅពេល​​​នោះ​​​គឺជា​​​ប្រធានបទ​​​នៃ​​​ការ​​​ចោទ​​​ប្រកាន់​​​ថា មាន​​​ឃាតកម្ម​​​និង​​​ការ​​​ចាប់​​​ជម្រិត​​​ជាហូរហែ។

ការ​​​ចោទ​​​ប្រកាន់ទាំង​​​នោះ​​​មាន​​​កត់ត្រា​​​ទុក​​​ក្នុង​​​កំណត់ហេតុ​​​តុលាការ​​​និង​​​ឯកសារ​​​អង្គការ​​​សហប្រជាជាតិ​​​ដែល​​​នឹង​​​អាចរក​​​បាន​​​យ៉ាង​​​ងាយ​​​ដោយ​​​ស្ថានទូត​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​ ដែល​​​បាន​​​បញ្ជូន​​​ឈ្មោះ​​​របស់​​​ពួកគេ​​​ទៅ​​​ក្រុង​​​វ៉ាស៊ីនតោន​​​ដើម្បី​​​​​​សុំ​​​ការ​​​យល់ព្រម​​​។

នៅក្នុង​​​ការ​​​ស៊ើបអង្កេត​​​មួយ​​​ដែល​​​បណ្តាល​​​មក​​​ពី​​​ទិន្នន័យនេះ​​​​​​ដោយ​​​បាន​​​ធ្វើឡើង​​​អស់​​​រយៈពេល​​​ជាង​​​មួយឆ្នាំដោយប្រើ​​​បណ្តុំ​​​កំណត់ហេតុ​​​ផ្នែក​​​ការទូត​​​អាមេរិកាំង​​​នោះ​​​ 100Reporters បាន​​​ពង្រីក​​​ទិន្នន័យ​​​តម្រង់ទិស​​​លើ​​​​​​បុគ្គល​​​ប្រហែល​​​៦០.០០០​​​នាក់ពី​​​ប្រទេស​​​ចំនួន​​​១២៩​​​ដែល​​​ជ្រើសរើស​​​សម្រាប់​​​ហ្វឹកហាត់​​​ដោយ​​​ទីភ្នាក់ងារ​​​សហព័ន្ធ​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​​​​ប្រហែល​​​១៤០​​​ទីភ្នាក់ងារ។

ជន​​​សង្ស័យ​​​រត់​​​ពន្ធ​​​គ្រឿង​​​ញៀន​​​ ឃាតករ អ្នក​​​ធ្វើ​​​ទារុណកម្ម និង​​​អង្គ​​​ភាព​​​បរទេស​​​ដែល​​​ជាប់​​​ពាក់​​​ព័ន្ធ​​​នឹង​​​​​​ការ​​​សម្លាប់​​​ក្រៅ​​​ច្បាប់​​​​​​ជា​​​លក្ខណៈ​​​ប្រព័ន្ធ​​​ គឺ​​​​​​​​​ត្រូវ​​​បាន​​​រក​​​ឃើញ​​​នៅ​​​ក្នុង​​​មូល​​​ដ្ឋាន​​​ទិន្នន័យ​​​។​​​ពួកគេ​​​ភាគ​​​ច្រើន​​​​​​អាច​​​ឆ្លង​​​ផុត​​​ការ​​​ពិនិត្យ​​​​​​​​​​​​របស់​​​អាមេរិកាំង ហើយ​​​ទទួល​​​បាន​​​ការ​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល។

​​​​​​​​​​​​​​​លោក នី ចរិយា ប្រធាន​​​ស៊ើប​​​អង្កេត​​​​​​នៅ​​​សមាគម​​​ការ​​​ពារ​​​សិទ្ធិ​​​មនុស្ស​​​និង​​​អភិវឌ្ឍ​​​​​​ន៍​​​កម្ពុជា​​​​​​​​​(អាដហុក​​​) ដែល​​​ផ្តល់​​​មូល​​​និធិ​​​ដោយ​​​សហ​​​រដ្ឋ​​​អាមេ​​​រិក​​​ ដែល​​​ចាប់​​​ផ្តើម​​​​​​ជួយ​​​ស្ថាន​​​ទូត​​​​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​​​​ក្នុង​​​ការ​​​ពិនិត្យ​​​ជ្រើស​​​រើស​​​​​​​​​មន្ត្រី​​​កម្ពុជា​​​​​​បួន​​​ប្រាំ​​​ឆ្នាំ​​​មុន បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា ​​​លោក​​ព្រួយ​​​បារម្ភ​​​ចំពោះ​​​​ការ​​​ខក​​​ខាន​​​មិន​​​បាន​​​ដក​​​ចេញ​​​នូវ​​​​​​បេក្ខជន​​​គួរ​​​ឲ្យ​​​សង្ស័យ​​​។ លោក​​​​​​បាន​​​និយាយ​​​​​​ថា “​​​​​​នៅ​​​ពេល​​​អ្នក​​​ឃើញ​​​​​​ថា មនុស្ស​​​ម្នាក់​​​​​​ដែល​​​​​​រំលោភ​​​សិទ្ធិ​​​មនុស្ស​​​​​​​​​ទទួល​​​បាន​​​ការ​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​​ គឺ​​​វាហាក់​​​ដូច​​​ជា​​​​​​គេ​​​​​​ទទួល​​​បាន​​​ការ​​​លើក​​​ទឹក​​​ចិត្តអ៊ីចឹង​​​ ហើយ​​​នេះ​​​មិន​​​មែន​​​ជា​​​រឿង​​​ល្អ​​​ទេ។ ​​​វា​​​បណ្តាល​​​ឲ្យ​​​គេ​​​​​​កាន់​​​តែ​​​រំលោភ​​​សិទ្ធិ​​​​​​មនុស្ស​​​”។​​​​​​​​​​​​

មន្ត្រីកងរាជអាវុធហត្ថ (ស្តាំ) យារជើងនឹងទាត់អ្នកភូមិម្នាក់។ រូបថតដោយ អង្គកាលីកាដូ
មន្ត្រីកងរាជអាវុធហត្ថ (ស្តាំ) យារជើងនឹងទាត់អ្នកភូមិម្នាក់។ រូបថតដោយ អង្គកាលីកាដូ

នៅ​​​ពេល​​​មាន​​​ការ​​​បណ្តេញ​​​ចេញ​​​ពី​​​ដី​​​ធ្លី​​​​​​កាល​​​ពី​​​ឆ្នាំ​​​២០០៧​​​នៅ​​​ខេត្ត​​​​​​ជាប់​​​ឆ្នេរ​​​សមុទ្រ​​​នេះ មន្ត្រី​​​សហរដ្ឋ​​​អា​​​មេរិក​​​​​​បាន​​​សង្ស័យ​​​ថា ​​​ការ​​​ពិនិត្យ​​​ដោយ​​​ផ្ចិត​​​ផ្ចង់​​​ផ្នែក​​​សិទ្ធិ​​​មនុស្ស​​​​​​​​​ទៅ​​​លើ​​​​​​កង​​​កម្លាំង​​​សន្តិសុខ​​​​​​ក្នុង​​​ស្រុក​​​​​​ គឺ​​​មាន​​​បញ្ហា។​​​ ក្នុង​​​ខែ​​​មករា​​​ ឆ្នាំ​​​នោះ​​​ មាន​​​មន្ត្រី​​​មួយ​​​ក្រុម​​​ពី​​​​​​ការិយាល័យ​​​​​​អគ្គ​​​អធិការ​​​​​​ក្រសួង​​​​​​ការ​​​បរទេស​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​​​​បាន​​​​​​​​​មក​​​​​​ស្ថាន​​​ទូត​​​​​​ក្នុង​​​ក្រុង​​​ភ្នំពេញ​​​ ហើយ​​​បន្ទាប់​​​មក​​​​​​បាន​​​រាយ​​​ការណ៍​​​​​​ថា ដំណើរ​​​ការ​​​ពិនិត្យ​​​ជ្រើស​​​រើស ​​​គឺ​​​”ប្រញាប់​​​ប្រញាល់ ហើយ​​​​​​​​​មិន​​​ស្មើ​​​គ្នា”។​​​​​​​​​​​​

ក្នុង​​​ការ​​​អនុវត្ត ការ​​​​​​តម្រូវ​​​ឲ្យ​​​ជ្រើស​​​រើស​​​ដោយ​​​ផ្ចិត​​​ផ្ចង់​​​​​​របស់​​​សភា​​​សហ​​​រដ្ឋ​​​អាមេរិក ដែល​​​មាន​​​ឈ្មោះ​​​ថា ច្បាប់​​​​​​ស្តី​​​ពី​​​សិទ្ធិ​​​មនុស្សលាហី  ដែល​​​ដាក់​​​​​​ឈ្មោះ​​​តាម​​​​​​អ្នក​​​គាំទ្រ​​​សំខាន់​​​របស់​​​​​​​​​ច្បាប់​​​នេះ​​​​​​គឺ​​​​​​សមាជិក​​​ព្រឹទ្ធ​​​សភា​​​រដ្ឋ​​​វើ​​​ម៉ុន​​​ លោក ប៉ាទ្រិក លាហី គឺ​​​មាន​​​បំណង​​​ថា ការ​​​ពិនិត្យ​​​លើ​​​ជីវ​​​ប្រវត្តិ​​​​​​ត្រូវ​​​ការ​​​ជា​​​ចាំបាច់​​​​​​សម្រាប់​​​អ្នក​​​ទទួលការ​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​​ទាំង​​​អស់។​​​ ប៉ុន្តែ​​​របាយការណ៍​​​​​​​ក្រសួង​​​ការ​​​បរទេស​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​​​​​​​បាន​​​រក​​​ឃើញ​​​ថា ​​​ស្ថាន​​​ទូត​​​​​​មិន​​​បាន​​​រក្សាទុក​​​​​​កំណត់​​​ហេតុ​​​នៃ​​​ការ​​​ពិនិត្យ​​​ថ្នាក់​​​មូល​​​ដ្ឋាន​​​​​​របស់​​​ខ្លួន​​​ ហើយ​​​បាន​​​ប្រើ​​​ការ​​​ណែនាំ​​​ហួស​​​សម័យ​​​។ របាយការណ៍​​​នោះ​​​និយាយ​​​ថា ទី​​​ភ្នាក់​​​ងារ​​​ដទៃ​​​ទៀត​​​​​​ដែល​​​​​​ពាក់​​​ព័ន្ធ​​​នឹង​​​​​​ការ​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​​នេះ​​​ មិន​​​​​​បាន​​​យល់​​​អំពី​​​​​​ដំណើរការ​​​ និង​​​មិន​​​បាន​​​​​​បញ្ជូន​​​​​​ឈ្មោះ​​​​​​កម្ម​​​សិក្សា​​​ការី​​​​​​​​​សម្រាប់​​​ស៊ើប​​​អង្កេត​​​ទេ។

ក្រសួង​​​ការ​​​បរទេស​​​សហរដ្ឋ​​​អា​​​មេរិក​​​បាន​​​និយាយ​​​ថា ​​​ខ្លួន​​​មិន​​​អាច​​​​​​អត្ថាធិប្បាយ​​​​លើ​​​​​​ករណី​​​បុគ្គល​​​​​​នីមួយៗ​​​បាន​​​ទេ។​​​ អ្នកស្រី ​ជូលៀ ​ស្ត្រកឃឺ ​អ្នក​​​នាំពាក្យ​​​ បាន​​​សរសេរ​​​ក្នុង​​​សារ​​​អ៊ីម៉េល​​​ថា “​​​យើង​​​មាន​​​កាតព្វកិច្ច​​​​​​របស់​​​យើង​​​​​​ស្ថិត​​​ក្រោម​​​​​​ដំណើរ​​​ការ​​​​​​ពិនិត្យ​​​ជ្រើ​​​សរើស​​​​​​នៃ​​​ច្បាប់​​​សិទ្ធិ​​​មនុស្ស​​​លាហី ​យ៉ាង​​​ហ្មត់​​​ចត់​​​។ ស្រប​​​តាម​​​ច្បាប់​​​​​​និង​​​គោលនយោបាយ​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​ ក្រសួង​​​ការ​​​បរទេស​​​​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​​​​​​​​​​ពិនិត្យ​​​​​​ដោយ​​​ផ្ចិត​​​ផ្ចង់​​​​​​លើ​​​ជំនួយ​​​របស់​​​ខ្លួន​​​​​​ទៅ​​​ឲ្យ​​​កង​​​កម្លាំង​​​សន្តិសុខ​​​បរទេស ក៏​​​ដូច​​​ជា​​​​​​កម្ម​​​វិធី​​​ជំនួយ​​​សន្តិសុខនៃ​​​​​​ក្រសួង​​​ការ​​​ពារ​​​ជាតិ​​​មួយ​​​ចំនួន​​​”។​​​​​​​​​​​​​​​

មន្ត្រី​​​កម្ពុជា​​​​​​មិន​​​ពិភាក្សា​​​​​​អំពី​​​កំណត់​​​ហេតុ​​​សិទ្ធិ​​​មនុស្ស​​​​​​នៃ​​​អ្នក​​​ដែល​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​​​​​ដោយ​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​ទេ។​​​ ការប៉ុន​​​ប៉ង​​​ជួប​​​និយាយ​​​ជាមួយ​​​​​​អ្នក​​​នាំពាក្យ​​​​​​ក្រសួង​​​មហា​​​ផ្ទៃ​​​និង​​​ក្រសួង​​​​​​ការ​​​ពារ​​​ជាតិ​​​​​​មិនសម្រេច​​​ទេ។​​​ មន្ត្រី​​​យោធា​​​ជាន់​​​ខ្ពស់​​​​​​​​​បាន​​​បង្វែរ​​​សំណួរ​​​ទៅ​​​​​​នាយ​​​ឧត្តម​​​សេនីយ៍ មាស​​​ សុភា​ មេបញ្ជា​​​ការ​​​កង​​​ទ័ព​​​ជើង​​​គោក។ តាម​​​រយៈ​​​លេខា​​​របស់​​​លោក នាយឧត្តម​​​សេនីយ៍​​​ សុភា​​​បដិសេធ​​​មិន​​​ធ្វើ​​​អត្ថាធិប្បាយ​​​ទេ។​​​

អ្នក​​​ស្រី ឡោក ខេង សមាជិក​​​គណបក្ស​​​ប្រជា​​​ជន​​​កម្ពុជា​​​កំពុង​​​កាន់​​​អំណាច​ និង​​​ជា​​​សមាជិក​​​នៃ​​​គណៈ​​​កម្មការ​​​​​​សិទ្ធិ​​​មនុស្ស​​​រដ្ឋ​​​សភា​​​ បាន​​​ការ​​​ពារ​​​កងកម្លាំង​​​សន្តិសុខ​​​​​​ប្រទេស​​​របស់​​​អ្នក​​​ស្រី។អ្នកស្រី​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​​ក្នុង​​​បទ​​​សម្ភាស​​​មួួ​​​យ​​​ថា “​​​និយាយ​​​ជា​​​​​​រួម​​​ ខ្ញុំ​​​ជឿ​​​ថា រាល់​​​មេ​​​បញ្ជា​​​ការ​​​ទាំង​​​អស់​​​​​​អនុវត្ត​​​​​​ភារកិច្ច​​​របស់​​​ខ្លួន​​​ស្រប​​​តាម​​​ច្បាប់”។

លោក ផៃ ស៊ីផាន អ្នក​​​នាំ​​​ពាក្យ​​​​​​ទី​​​ស្តី​​​ការ​​​គណៈ​​​រដ្ឋ​​​មន្ត្រី ជា​​​ស្ថាប័ន​​​បង្កើត​​​គោលនយោបាយ​​​​​​ស៊ីវិល បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​​​​ថា នៅ​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា​​​​​ នរណា​​​ដែល​​​ត្អូញ​​​ត្អែរ​​​អំពី​​​​​​ការ​​​ធ្វើ​​​បាប​​​ដោយ​​​យោធា​​​ អាច​​​ស្វែង​​​រក​​​​​​​​​ដំណោះ​​​ស្រាយ​​​តាម​​​​​​ផ្លូវ​​​ច្បាប់។​​​

អ្នកនាំ​​​ពាក្យ​​​រូប​​​នេះ​​​​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា “យើង​​​ជា​​​សមាជិក​​​​​​នៃ​​​អង្គការ​​​សហប្រជាជាតិ ហើយ​​​​​​​ជា​​​នីតិ​​​រដ្ឋ។ យើង​​​ពិត​​​ជា​​​មាន​​​មេធាវី។ យើង​​​ពិត​​​ជា​​​មាន​​​ប្រព័ន្ធ​​​តុលាការ។​​​ ​​​នរណា​​​ដែល​​​គេ​​​ធ្វើ​​​បាប​​​អាច​​​​​​ប្តឹង​​​ទៅ​​​តុលាការ​​​។ នោះ​​​ជា​​​​​​​​​ក្បួន​​​ច្បាប់​​​របស់​​​​នីតិរដ្ឋ”។

លោក បួន ណារិទ្ធ អ្នក​​​ឃ្លាំ​​​មើល​​​សិទ្ធិ​​​មនុស្ស​​​របស់​​​អង្គការ​​​លីកាដូ​​​បាន​​​បង្ហាញ​​​ឈ្មោះ​​​មេបញ្ជា​​​ការ​​​​​​មួយ​​​​​​រូប​​​​​​ដែល​​​លោក​​​និយាយ​​​ថា​​​បាន​​​ជាប់​​​ពាក់​​​ព័ន្ធ​​​​​​ក្នុង​​​ការ​​​បណ្តេញ​​​ចេញ​​​ទាំង​​​បង្ខំ​​​ ដែល​​​ឈ្មោះ​​​​​​​​​នោះ​​​ក្រោយ​​​មក​​​មាន​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ទូរលេខ​​​ស្ថាន​​​ទូត​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក ដែល​​​​​​បាន​​​ផ្តល់​​​​​​​​​ការ​​​បញ្ជាក់​​​ថា​​​ស្អាត​​​ស្អំ​​​ជា​​​បឋម ដើម្បី​​​បាន​​​ចូល​​​រួម​​​​​​ក្នុង​​​វគ្គ​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​​​​​​​​​​​ប្រឆាំង​​​ភេរវកម្ម និង​​​សន្តិសុខ​​​ផែ​​​សមុទ្រ។​​​​​​​​​​​​​​​​​​

លោក ណារិទ្ធ​​​ បាន​​​និយាយ​​​ថា វរសេនីយ៍ឯក សេង ភោគ គឺ​​​ជា​​​មេបញ្ជាការ​​​​រង​​​នៃ​​​​​​​​​ប្រតិ​​​បត្តិ​​​ការ​​​​​​សឹក​​​រង​​​​​​ខេត្ត​​​​​​​​​នៃ​​​កងយោធពល​​​ខេមរភូមិន្ទ ​ហើយ​​​ស្ថិត​​​ក្នុង​​​ចំណោម​​​​​​មេបញ្ជាការ​​​ដែល​​​​​​ឈរ​​​បញ្ជា ដែល​​​លោក​​​ ណារិទ្ធ​​​បាន​​​ឃើញ​​​​​​ចុះ​​​មក​​​ដល់​​​​​​ភូមិ​​​ស្ពាន​​​ជេស​​​ដែល​​​ត្រូវ​​​បាន​​​ភ្លើង​​​ឆេះ​​​អស់​​​​​​ក្នុង​​​ពេល​​​​បណ្តេញ​​​ចេញ​​​ពី​​​ដី​​​ធ្លី។​​​​​​​​​

លោក ណារិទ្ធ បាន​​​និយាយ​​​ថា “​​​​​​មាន​​​បី​​​នាក់​​​ដែល​​​ស្គាល់​​​ឈ្មោះ​​​ច្បាស់គឺ ​សេង ភោគ ផូ ម៉ុងសាន និង​​​វង្ស ប៊ុនថន​​​”​​​ ដែល​​​ពួកគេ​​​សុទ្ធ​​​តែ​​​ជា​​​​​​មេបញ្ជាការ​​​​កងរាជ​​​អាវុធ​​​ហត្ថ​​​ខេត្ត។ កងរាជ​​​អាវុធ​​​ហត្ថ​​​​​​គឺ​​​ជា​​​អង្គភាព​​​​​​អនុវត្ត​​​ច្បាប់​​​យោធា​​​ដែល​​​តែង​​​តែ​​​មាន​​​តួនាទី​​​​​​​​​ត្រួត​​​គ្នា​​​នឹង​​​នគរ​​​បាល។​​​

រយៈ​​​ពេល​​​ពីរ​​​ឆ្នាំ​​​បន្ទាប់​​​ពី​​​​​​​​​ការ​​​បំផ្លាញ​​​ភូមិ​​​ស្ពានជេស ស្ថានទូត​​​អាមេរិក​​​បាន​​​ប្រាប់​​​ក្រុង​​​វ៉ាស៊ីង​​​តោន​​​ថា ​​​ខ្លួន​​​​​​មិន​​​អាច​​​រក​​​ឃើញ”ព័ត៌មាន​​​គួរ​​​ឲ្យ​​​ជឿ​​​ទុក​​​ចិត្ត​​​”​​​ដែល​​​ភ្ជាប់​​​​​​វរសេនីយ៍​​​ឯក​​​ ភោគ​​​ ទៅ​​​នឹង​​​ការ​​​រំលោភ​​​សិទ្ធិ​​​មនុស្ស​​​ទាំង​​​ស្រុង​​​​​​ទេ ហើយ​​​ក៏​​​បាន​​​ផ្តល់​​​​​​ការ​​​យល់​​​ព្រម​​​​​​ជា​​​បឋម​​​​​​ឲ្យ​​​លោក​​​​​​ចូល​​​រួម​​​​​​ក្នុង​​​វគ្គ​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​​​​​ប្រឆាំង​​​ភេរវកម្ម​​​។​​​​​​​​​​​​

ការ​​​សម្រេច​​​ចិត្ត​​​ចុង​​​ក្រោយ​​​របស់​​​ក្រុង​​​វ៉ាស៊ីង​​​តោន​​​ក្នុង​​​ការ​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​​វរសេនីយ៍​​​ឯក ភោគ គឺ​​​​​​មិន​​​បាន​​​បញ្ចូល​​​​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ទូរ​​​លេខ​​​ដែល​​​បែក​​​ធ្លាយ​​​ទេ។ ការ​​​ប៉ុន​​​ប៉ង​​​​​​សុំ​​​ការ​​​ធ្វើ​​​អត្ថា​​​ធិប្បាយ​​​​​​ពី​​​​​​សំណាក់​​​មន្ត្រី​​​កង​​​រាជ​​​អាវុធ​​​ហត្ថ​​​មិន​​​បាន​​​សម្រេច​​​ទេ។​​​​​​

​​​ប៉ុន្តែ​​​ក្នុង​​​បណ្តាមន្ត្រី​​​រាប់​​​រយ​​​រាប់​​​ពាន់​​​នាក់​​​​​​នៃ​​​បុគ្គលិក និង​​​អង្គ​​​ភាព​​​បរទេស​​​ដែល​​​ពិនិត្យ​​​​​​​​​​​​រាល់​​​ឆ្នាំ​​​ដោយ​​​​​​ក្រសួង​​​ការ​​​បរទេស​​​សហ​​​រដ្ឋ​​​អាមេ​​​រិក​​​នោះ ​មានត្រឹម​​​តែ​​​មួយ​​​ភាគ​​​តូច​​​ប៉ុណ្ណោះ​​​ដែល​​​ត្រូវ​​​ច្រាន​​​ចោល​​​ក្នុង​​​ពេល​​​ការ​​​ពិនិត្យ​​​​លើក​​​ទី​​​ពីរ​​​​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ក្រុង​​​វ៉ាស៊ីង​​​តោន ដែល​​​នៅ​​​ទី​​​នោះ​​​​​​មានអ្នក​​​ពិនិត្យ​​​ជ្រើស​​​រើស​​​មួយ​​​ក្រុម​​​​​​ដែល​​​មាន​​​ពេល​​​តែ​​​ពីរ​​​បី​​​នាទី​​​ប៉ុណ្ណោះ​​​ដើម្បី​​​ពិនិត្យ​​​ករណី​​​នីមួយៗ។​​​​​​​​​

នៅ​​​ពេល​​​ដែល​​​ 100Reporters ចុះ​​​ទៅ​​​ដល់​​​​​​​​​បញ្ជាការ​​​ដ្ឋាន​​​កងរាជ​​​អាវុធ​​​ហត្ថ​​​ខេត្ត​​​​​​​​​ក្នុង​​​ខែ​​​មីនា ឆ្នាំ​​​២០១៥ មន្ត្រី​​​នៅ​​​ទី​​​នោះ​​​បាន​​​និយាយ​​​ថា​​​វរសេនីយ៍​ ភោគ កំពុង​​​តែ​​​ធ្វើ​​​ដំណើរ។​​​ ​​​មិន​​​អាច​​​រក​​​បាន​​​ព័ត៌មាន​​​ទាក់​​​ទង​​​​​វរសេនីយ៍ឯក​​​​​​រូប​​​នេះ​​​ទេ។ ឧត្តម​​​សេនីយ៍​​​ត្រី លោក ខេង ទីតូ អ្នក​​​នាំ​​​ពាក្យ​​​​​​​​​កងរាជ​​​អាវុុធ​​​ហត្ថ​​​លើ​​​ផ្ទៃ​​​ប្រទេស​​​​​​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា លោក​​​មិន​​​បាន​​​ដឹង​​​​​​អំពី​​​​​​ការ​​​បណ្តេញ​​​ចេញ​​​ពី​​​ដី​​​ធ្លី​​​នោះ​​​ទេ ហើយ​​​មិន​​​អាច​​​ធ្វើ​​​អត្ថា​​​ធិប្បាយ​​​បាន​​​ឡើយ​​​។ អ្នក​​​នាំ​​​ពាក្យ​​​រូប​​​នេះ​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា “ខ្ញុំ​​​មិន​​​ដឹង​​​អំពី​​​ករណី​​​ទាំង​​​នេះ​​​​​​ថា វា​​​បាន​​​កើត​​​ឡើង​​​យ៉ាង​​​ម៉េច​​​ទេ​​​ពីដំបូង​​”។

នៅព្រឹក​​​នៃថ្ងៃ​​​​​​ដែល​​​មានការ​​​បណ្តេញចេញនោះ​​​ ដំបូង​​​ អ្នកភូមិបាន​​​ព្យាយាម​​​ឃាត់​​​កម្លាំង​​​សន្តិសុខ​​​មិន​​​ឲ្យ​​​ចូលជិត​​​។ យោងតាម​​​អតីត​​​អ្នកភូមិ​​​ឲ្យដឹងថា ការ​​​ប្រវាយប្រតប់​​​និងការ​​​ចោល​​​ដំុថ្មបាន​​​កើត​​​ឡើង។

លោក រ៉េន​​​ បាន​​​និយាយថា “គេបាន​​​បាញ់​​​តម្រង់​​​មក​​​លើ​​​ប្រជាពលរដ្ឋ​​​​​​​​​ប្រផិតៗ​​​​​​នឹង​​​ដី​​​ ដើម្បី​​​បើកផ្លូវ​​​ព្រោះមនុស្ស​​​ច្រើន​​​ពេក​​​”។

អ្នកភូមិរូបនេះបាន​​​និយាយថា “គេវាយ​​​យើង​​​ពេល​​​យើង​​​កំពុងដេក​​​ផ្កាប់​​​មុខ គេច្រំ​​​យើង​​​ ហើយ​​​គេយក​​​ជើង​​​ជាន់ក្បាល​​​យើង​​​។ បន្ទាប់មក​​​ គេចង​​​យើង​​​នឹង​​​ខ្សែ​​​ មុននឹង​​​រុញចូលឡានធំ។ ពូកគេ​​​មាន​​​ឯកសណ្ឋាន​​​ជាកង​​​រាជអាវុធហត្ថ”។

A man stands outside his shack in the village of Spean Ches.
A man stands outside his shack in the village of Spean Ches.

រយៈពេល​​​ជិត​​​១០ឆ្នាំ​​​បន្ទាប់​​​ពីការ​​​បណ្តេញចេញ​​​នោះ ដីដែល​​​គេរឹបអូស​​​នោះនៅទទេស្អាត​​​នៅពេលដែល​​​ 100Reporters បាន​​​ចុះទៅដល់​​​ទីនោះ​​​កាលពី​​​ឆ្នាំ​​​​​​មុន​​​។ យោង​​​​​​តាម​​​លោក ឯក វិធាន ដែលគេ​​​ជ្រើសរើស​​​ឲ្យ​​​ធ្វើ​​​ជា​​​តំណាង​​​សហគមន៍​​​កាលពី​​​ឆ្នាំ​​​២០១០​​​ ឲ្យដឹងថា ក្នុងបណ្តា​​​គ្រួសារ​​​ជាង​​​១០០​​​គ្រួសារ​​​ ដែល​​​ដើម​​​ឡើយស្ថិត​​​នៅទីតាំង​​​បណ្តេញចេញ​​​ គឺ​​​មាន​​​៧៥គ្រួសារ​​​បាន​​​បដិសេធ​​​មិន​​​ទទួល​​​ដីជាសំណង​​​នៅក្នុង​​​ស្រុក​​​ដែល​​​នៅក្បែរនោះ​​​ទេ។ ឥឡូវ​​​ពួកគេ​​​រស់នៅ​​​ចម្ងាយ​​​ពីរបីរយ​​​ម៉ែត្រ​​​ពី​​​អតីត​​​ភូមិ​​​របស់​​​គេ​​​នៅក្នុង​​​ជំរំ​​​សង់តាម​​​ចិញ្ចើម​​​ផ្លូវ​​​ដែល​​​មានទទឹង​​​ប្រហែល​​​៣ម៉ែត្រដែលមាន​​​ខ្ទម​​​តូចៗ​​​ប្រជ្រៀតគ្នា​​​ស្អេកស្កះ​​​ដោយ​​​ប្រើ​​​ក្តា​​​របន្ទះ​​​និង​​​ដំបូល​​​សង្ក័សី។

លោក រ៉េន ដែលបាន​​​និយាយថា ថ្មីៗនេះ​​​លោក​​​ត្រូវគេបញ្ឈប់​​​ការងារ​​​​​​ពី​​​អ្នកថែសួន​​​នៅ​​​រង្គសាល​​​ឆ្នេរខ្សាច់​​​ បាន​​​និយាយថា លោក​​​គឺជា​​​មនុស្ស​​​ម្នាក់​​​ក្នុង​​​ចំណោម​​​ប្រាំពីរ​​​ដែល​​​ត្រូវ​​​បាន​​​ជាប់​​​គុក​​​មួយឆ្នាំ​​​ បន្ទាប់ពី​​​ការ​​​បណ្តេញចេញនោះ។​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​

នៅ​​​ខាង​​​ក្នុង​គុក​​​ មនុស្ស​​​ជាង​​​៣០នាក់​​​ជួនកាល​​​ត្រូវជាប់​​​ក្នុង​​​​​​បន្ទប់​​​មាន​​​ទំហំ​​​ប្រហែល​​​២៤ម៉ែត្រការ៉េ​​​។ លោក រ៉េន កើតកន្ទួល​​​ហើយ​​​ពិបាក​​​ដក​​​ដង្ហើម​​​និង​​​ដេក​​​។

ធាតុអាកាស​​​នៅរដូវ​​​ប្រាំង​​​អាច​​​ឡើងដល់៣៨អង្សា។ ម្ហូបអាហារ​​​មាន​​​ត្រឹម​​​តែ​​​បបរ​​​លាយ​​​ត្រកួន​​​ ត្រី និង​​​អង្ករ​​​។ អ្នកភូមិ​​​រូបនេះ​​​បាន​​​និយាយថា “ស្អុយ​​​រលួយ​​​ ជួនកាល​​​អត់ឃើញ​​​ត្រី​​​សាច់ទេ។ ខ្ញុំ​​​ឃើញ​​​តែឆ្អឹង។ ជួនកាលខ្ញុំចង់​​​សម្លាប់​​​ខ្លួនឯង​​​។ អ្នកគុកផ្សេង​​​ទៀត​​​បាន​​​ឃាត់ខ្ញុំ​​​”។

ក្នុងខែ​​​មេសា ឆ្នាំ២០០៧​​​ នៅខែដដែល​​​នោះ​​​ក្នុងពេល​​​ដែល​​​មាន​​​ការ​​​បណ្តេញចេញ​​​ពី​​​​​​ភូមិ​​​ស្ពានជេសនោះ ខ្ទមទាំង​​​ឡាយ​​​​​​ក៏​​​ត្រូវ​​​ឆេះ​​​ឆាប​​​ក្នុង​​​អណ្តាត​​​ភ្លើង​​​នៅទីកន្លែង​​​ផ្សេង​​​ទៀត​​​ក្នុង​​​ខេត្ត​​​ព្រះ​​​សីហនុ​​​​​​ដែរ។ កងទ័ព​​​បាន​​​សម្រុក​​​ចូល​​​ភូមិ​​​ក្បាលហុង​​​ ជាភូមិ​​​ដ៏តូចមួយ​​​ដែល​​​នៅជាប់​​​នឹង​​​មូលដ្ឋាន​​​កងទ័ព​​​ជើង​​​ទឹក​​​រាម​​​ ដែលជា​​​មូលដ្ឋាន​​​នាវា​​​សំខាន់​​​បំផុត​​​នៃ​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា​​​ ដែល​​​ស្ថិតនៅ​​​លើ​​​ឆ្នេរ​​​សមុទ្រ​​​ចម្ងាយ​​​ប្រហែល​​​៣២គីឡូម៉ែត្រ​​​ពីក្រុង​​​។

លោក ណាំ ថេន អតីត​​​អ្នកភូមិ​​​ និង​​​ជា​​​សកម្មជន​​​ដីធ្លី​​​ បាន​​​អាន​​​កំណត់​ហេតុ​​​ដែល​​​លោក​​​បាន​​​រក្សាទុក​​​ពី​​​ហេតុការណ៍​​​នោះ​​​ឲ្យ​​​អ្នក​​​យក​​​ព័ត៌មាន​​​ស្តាប់​​​។ អ្នកភូមិ​​​រូបនេះ​​​បាន​​​និយាយថា “នៅថ្ងៃ​​​ទី​​​២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ​​​២០០៧​​​ នៅម៉ោង​​​៣រសៀល មាន​​​ទាហាន​​​ចម្រុះ​​​មកពី​​​កង​​​វរ​​​សេនា​​​​​​តូច​​​លេខ​​​៨ និង​​​៩។ មាន​​​កម្លាំង​​​ប្រដាប់​​​អាវុធ​​​ប្រហែល​​​៦០នាក់​​​ប្រដាប់​​​ទៅដោយ​​​ដំបង​​​ កាំបិត ពូថៅ និងកាំភ្លើង ដែល​​​ដឹកនាំ​​​ដោយ​​​លោក ហុង មន និង​​​លោក ​ហ៊ីង ពុទ្ធដារ៉ា”។

ទាហាន​​​ទាំងនោះ​​​បាន​​​ដុតផ្ទះ​​​ប្រាំ​​​ខ្នង​​​នៅថ្ងៃនោះ។​​​(អ្នកភូមិ​​​និយាយ​ថា​ ដីខ្លះ​​​ដែលមាន​​​ផ្ទះ​​​កាលពី​​​មុន​​​ គឺឥឡូវនេះ​​​កាន់កាប់ដោយ​​​សាលា​​​កង​​​ទ័ព​​​​​​ជើងទឹក​​​កម្ពុជា​​​។) តាមការ​​​ចោទ​​​ប្រកាន់​​​ពួកគេ​​​បាន​​​វាយ​​​បុរស​​​ម្នាក់​​​ឲ្យ​​​សន្លប់​​​​ស្តូកស្តឹង​​​ គឺលោក សំរិទ្ធ​​​ ឡៃ ដែលគេ​​​ច្រឡំថា មាន​​​បំណង​​​​​​រត់​​​ទៅ​​​ប្រាប់អ្នក​​​ខាង​​​ក្រៅ​​​ឲ្យ​​​ចូលមក​​​មើល​​​បញ្ហា​​​នេះ។ តាម​​​លោក ថេន ឲ្យ​​​ដឹងថា លោក ឡៃ តាមពិត​​​ទៅ​​​កំពុង​​​តែ​​​យក​​​កូន​​​ដែល​​​គ្រុនក្តៅ​​​ដើម្បី​​​ទៅ​​​ចាក់ថ្នាំ​​​។

លោក ថេន បាន​​​និយាយថា លោកបាន​​​ឃើញ​​​បុរសម្នាក់​​​នៅកន្លែងកើត​​​ហេតុ​​​ដែលស្រែក​​​​​​​​​បញ្ជា​​​ ដែលក្រោយ​​​មក​​​លោកដឹងថា ជា​​​ឧត្តមនាវី​ទោ​ ពុទ្ធដារ៉ា នៅពេលនោះ​​​ជា​​​មេបញ្ជា​​​រង​​​មូលដ្ឋាន​​​ទ័ព​​​ជើងទឹក​​​។​ លោក​ ថេន​បាន​​​​និយាយថា “ខ្ញុំ​​​បាន​​​ឃើញ​​​គាត់​​​ឈរ​​​ចង្អុល​​​​​​ចុះឡើង​​ៗ”។

កំណត់ហេតុ​​​ការ​​​ទូត​​​ដែលបែកធ្លាយ​​​បង្ហាញថា ក្នុងឆ្នាំ​​​២០០៩​​​ គឺរយៈពេល​​​ពីរឆ្នាំ​​​បន្ទាប់ពី​​​ការ​​​ដុត​​​ផ្ទះនោះ​​​ ស្ថានទូត​​​អាមេរិក​​​​​​​​​បាន​​​យល់ព្រម​​​ឲ្យ​​​លោក​​​ ពុទ្ធដារ៉ា ដែល​​​ពេល​​​នោះ​​​មាន​​​ឋានន្តរសក្តិ​​​ជា​​​ឧត្តម​​​នាវីត្រី​​​ឲ្យ​​​ទទួល​​​​​​បាន​​​ការ​​​បណ្តោះបណ្តាល​​​ពី​​​កងកម្លាំង​​​ការពារ​​​ឆ្នេរ​​​សមុទ្រ​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​ផ្នែក​​​ប្រតិបត្តិការ​​​ដែន​​​សមុទ្រ។

មូលដ្ឋាន​​​ទ័ពជើងទឹក​​​គឺស្ថិតនៅ​​​ជាយ​​​ឧទ្យានជាតិ​​​រាម​​​​​​ដែលមាន​​​ផ្ទៃដី​​​អភិរក្ស​​​១៥៦គីឡូម៉ែត្រ​​​ការ៉េនៅឈូងសមុទ្រថៃ។ នៅឯភូមិ​​​ជាប់គ្នានោះ​​​ ទាហាន​​​ជើងទឹក​​​កម្ពុជា​​​ដើរ​​​យ៉ាង​​​សង្ហា​​​ក្នុងឯកសណ្ឋាន​​​ពណ៌ស។​ នាវិក​និង​​​កងម៉ារីនអាមេរិកាំង គឺជា​​​ភ្ញៀវ​​​ប្រចាំ​​​ ហើយ​​​ជាទៀងទាត់​​​ធ្វើ​​​សមយុទ្ធ​​​រួមគ្នា​​​ជាផ្នែកនៃ​​​ “កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​​​ ការ​​​ត្រៀមខ្លួន​​​ជាស្រេច​​​ និង​​​ការ​​​ហ្វឹកហាត់​​ ឬហៅថា ខារ៉ាត់ ដែលជាកម្មវិធី​​​របស់​​​កងនាវា​​​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​-​​​ប៉ាស៊ីហ្វិក ដែល​​​មាន​​​បំណង​​​កសាង​​​មិត្តភាព​​​ជាមួយ​​​កងទ័ព​​​ជើងទឹក​​​នៃ​​​ប្រទេស​​​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ក្នុងឆ្នាំ​​​២០០៩ កងទ័ពជើង​​​ទឹក​​​មក​​​ពីរាម​​​ ត្រូវបាន​​​ជ្រើសរើស​​​ឲ្យ​​​ចូលរួម​​​វគ្គសិក្សា​​​ភ្នាក់​​​ងារ​​​​​​ចុះ​​​នាវា​​​​​​​​​ជា​​​មូលដ្ឋាន​​​​​​នៅក្រុង​​​ឆាលស្តុន​​​ រដ្ឋ​​​សាវ​​​ ខារ៉ូលីណា។

អ្នកស្រី ជូលី ជុង អនុប្រធាន​​​បេសកកម្ម​​​ស្ថានទូតអាមេរិក​​​ បានមាន​​​ប្រសាសន៍​​​នៅក្នុង​​​សុន្ទរកថា​​​មួយ​​​នៅឯ​​​មូលដ្ឋាន​​​ទ័ព​​​ជើងទឹក​​​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​២០១៤​​​ថា “នាវា​​​និងទាហាន​​​ជើង​​​ទឹក​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​ ដែល​​​លោកអ្នក​​​ឃើញ​​​មាន​​​វត្តមាន​​​ទីនេះ​​​គឺ​​​បង្ហាញ​​​នូវ​​​​​​សេចក្តី​​​ប្តេជ្ញាចិត្ត​​​របស់​​​ពលរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​ក្នុង​​​ការ​​​រក្សា​​​ទំនាក់ទំនង​​​ការពារ​​​ទ្វេ​​​​​​ភាគី​​​ដ៏រឹងមាំ​​​ជាមួយ​​​កម្ពុជា​​​”។

ប៉ុន្តែ ការ​​​រាប់អានជាមិត្តភាព​​​ដែល​​​បង្ហាញ​​​ចំពោះ​​​ពលរដ្ឋ​​​អាមេរិកាំង​​​មិន​​​មាន​​​នៅ​​​ក្នុង​​​ភូមិ​​​ក្បាលហុង​​​ទេ។ អ្នកភូមិ​​​រៀបរាប់​​​អំពី​​​ការ​​​រស់នៅ​​​ដោយមាន​​​ការ​​​គុំកួន​​​​​​ពី​​​កងទ័ព​​​ជើងទឹក​​​ ដែល​​​បាន​​​បន្ត​​​កើតឡើង​​​ក្នុង​​​រយៈពេល​​​ប៉ុន្មាន​​​ឆ្នាំ​​​មកនេះ​​​ ចាប់តាំង​​​ពីការ​​​បំផុ្លាញ​​​ផ្ទះ​​​សំបែង​​​ចោល​​​។

ស្ត្រីម្នាក់​​​ អាយុ​​​៥៣​​​ឆ្នាំ​​​ ដែល​​​បាន​​​និយាយថា ដីរបស់គាត់​​​នៅក្បែរ​​​កង​វរសេនាតូច​​​ទ័ពជើងទឹក​​​ បាននិយាយថា “គេមិន​​​ឲ្យ​​​ខ្ញុំ​​​ដាំដុះ​​​លើ​​​ដីខ្ញុំទេ។ ​ម្សិលមិញ​​​ឈ្លោះ​​​ប្រកែកគ្នាខ្លាំង​​​ណាស់​​​។ មាន​​​ទាហាន​​​ជើងទឹក​​​ពីរនាក់​​​មកឃាត់​​​ខ្ញុំ​​​មិនឲ្យ​​​​​​កាប់​​​ឆ្ការ​​​កម្ពោត​​​​​​ព្រៃ​​​ដើម្បី​​​ធ្វើផ្ទះខ្ញុំទេ”។

ចំណែក​​​ឯ​​​​​​ភូមិជាច្រើន​​​ផ្សេងទៀត​​​​​​សោត​​​នារដូវ​​​ប្រាំង​​​ មាន​​​ផ្លូ​​វដីហុយ​​​កាត់​តាម​​​ភូមិ​​​ក្បាលហុង​​​ ស្មៅ​​​ដាច់ដោច​​​ក្រៀមស្វិត​​​ ទក់ៗ​​​ដោយ​​​មនុស្ស​​​ដើរ​​​ជាន់​​​និង​​​ម៉ូតូបើកកិន​​​។ កម្តៅថ្ងៃ​​​ក្តៅ​​​ហួតហែង​​​នាពេល​​​ថ្ងៃត្រង់​​​ អ្នកភូមិ​​​ចូលជ្រក​​​ម្លប់​​​ដើម្បី​​​បរិភោគ​​​អាហារ​​​ មើល​​​ទូរទស្សន៍​​​ ហើយ​​​ក៏ជជែក​​​គ្នាលេង។

នៅដើមឆ្នាំ​​​២០០៧​​​ ទាហាន​​​ជើងទឹក​​​បាន​​​ហៅ​​​អ្នក​​ភូមិ​​​មក​​​ជួបជុំគ្នា​​​ ដែល​​​ភ្លាម​​​នោះក៏​​​​​​ក្លាយទៅ​​​ជាប្រទូសរ៉ាយ។ អ្នកភូមិ​​​បាន​​​ត្អូញត្អែរ​​​ថា ផ្លូវ​​​មិនត្រូវ​​​​​​បាន​​​សាងសង់​​​ឲ្យ​​​ទៅដល់​​​ទីតាំង​​​​​​សង់​​​លំនៅ​​​ថ្មី​​​នៅលើ​​​ជើងភ្នំ​​​ដែល​​​មាន​​​ឈ្មោះ​​​ថា អូរកម្ពុជា ​​​ទេ ដែល​​​ទ័ពជើង​​​ទឹក​​​សន្យា​​​ដោះដូរដី​​​ដែល​​​ពួកគេ​​​បាត់បង់​​​ពីការ​​​បណ្តេញចេញ​​​។

យោងតាម​​​លោក​​​ ថេន ទាហាន​​​ជើងទឹក​​​ម្នាក់​​​ក្នុងបណ្តា​​​ទាហាន​​​ទាំងនោះ​​​បាន​​​គ្រវីកាំបិត​​​ ហើយ​​​ប្រាប់​​​អ្នកភូមិ​​​ថា ប្រសិនបើ​​​ពួកគេ​​​ចង់បាន​​​ផ្លូវ​​​គឺ “ប្រើ​​​ក្តិតម៉ែឯង”​​​ ឈូសទៅ​​​។

ទាហាន​​​ម្នាក់ទៀត​​​ដែល​​​លោក ថេន ហៅថា ក្រូច ក្រោយ​​​មក​​​បាន​​​ឃើញ​​​លោក​​​ ថេន ថតរូប ហើយ​​​បន្ទាប់​​​មក​​​​​​ក៏​​​អាមេ​​​កាំភ្លើង​​​ អាកា៤៧ ហាក់​​​ដូចជា​​​ចង់​​​បាញ់​​​លោក ថេន អ៊ីចឹង ប៉ុន្តែ ត្រូវ​​​ឃាត់​​​ដោយ​​​ទាហាន​​​ជើង​​​ទឹក​​​ផ្សេងទៀត​​​។ ការប្រវាយ​​​ប្រតប់គ្នា​​​បាន​​​កើត​​​ឡើង​​​ដែល​​​លោក ថេន បាន​​​និយាយថា ជាប់នៅក្នុង​​​រូបថត​​​​​​ដែល​​​ថត​​​ដោយ​​​អ្នកភូមិ​​​ម្នាក់​​​ទៀត​​​គឺលោក​​​ សុក ទិត។

នៅខែមេសា កងទ័ពជើងទឹក​​​បាន​​​សម្រេច​​​ដោះស្រាយ​​​ទាំង​​​បង្ខិត​​​បង្ខំ​​។ ក្នុង​​​ពេលដែលមាន​​​មនុស្ស​​​៦០​​​នាក់​​​កំពុង​​​ចូលមក​​​កៀកភូមិនៅថ្ងៃទី​​​២៤ ខែមេសា ពួកគេ​​​ពើបប្រទះ​​​នឹង​​​លោក​​​ សំរិទ្ធ ឡៃ ដែលនិយាយថា លោក​​​ត្រូវ​​​គេ​​​វាយ​​​ឲ្យ​​​សន្លប់​​​​​​ ហើយ​​​ក៏ត្រូវ​​​ឃុំខ្លួន​​​មួយ​​​រយៈ​​​ពេល​​​ខ្លី​​​ជាមួយ​​​លោក សុក ទិត។

យោងតាម​​​លោក ថេន មាន​​​មនុស្សដែល​​​ស្លៀកពាក់​​​ឯកសណ្ឋាន​​​បាន​​​ចូល​​​មកក្នុងភូមិ​​​ ហើយ​​​ចាប់ផ្តើម​​​បំផ្លាញ​​​បង្គោល​​​របង​​​ ហើយ​​​ក៏ដុត​​​ផ្ទះ​​​ឲ្យ​​​ឆេះ​​​។ អ្នកភូមិ​​​រូបនេះ​​​បាន​​​និយាយថា គាត់បាន​​​ថតរូបភ្លើងឆេះ​​​ ផ្ទះតូចមួយ​​​ដែល​​​ជាកម្មសិទ្ធិ​​​អ្នកភូមិ​​​ម្នាក់ឈ្មោះ​​​ ឡេង យឿង ដែល​​​គាត់​​​បាន​​​និយាយថា ចាប់តាំង​​​ពីពេល​​​នោះ​​​មក​​​បាន​​​ទៅ​​​រស់នៅ​​​ក្បែរ​​​ព្រលាន​​​យន្ត​​​ហោះ។

ការ​​​ប៉ុនប៉ង​​​​​​ជួប​​​និយាយ​​​ជាមួយ​​​ឧត្តម​​​នាវី​​​ទោ​​​ ពុទ្ធ ដារ៉ា មេបញ្ជាការ​​​រង​​​មូលដ្ឋាន​​​កងទ័ព​​​ជើងទឹកដោយ​​​ផ្ទាល់​​​ និង​​​​​​តាម​​​ទូរស័ព្ទមិនបាន​​​សម្រេច​​​ទេ។

មូលដ្ឋាន​​​ទិន្នន័យ​​​នៃ​​​កំណត់ហេតុ​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​​របស់​​​ 100Reporters​ បង្ហាញថា នៅឆ្នាំ​​​២០០៨ ​​​សហរដ្ឋអាមេរិក​​​​​​បាន​​​ស្វែងរក​​​ការ​​​បញ្ជាក់​​​ភាព​​​ស្អាតស្អំ ដើម្បី​​​បណ្តុះបណ្តាល​​​មន្ត្រី​​​នគរបាល​​​ខ្មែរ​​​រាប់រយ​​​នាក់​​​ ជាពិសេស​​​មន្ត្រី​​​មកពី​​​នាយកដ្ឋាន​​​ព្រហ្មទណ្ឌ​​​ ដែលនៅ​​​ពេលនោះ​​​ដឹកនាំ​​​ដោយ​​​លោក​ ម៉ក់ ជីតូ។

លោក ជីតូ បាន​​​បម្រើការ​​​ពី​​​សក្តិទាប​​​រហូត​​​ដល់​​​សក្តិ​​​ខ្ពស់​​​ក្នុង​​​ជួរ​​​នគរបាល​​​ជាតិ​​​ គឺ​​​ពី​​​នគរបាល​​​ក្រុង​​​ភ្នំពេញ​​​ក្នុង​​​ទសវត្សរ៍​​​ឆ្នាំ​​​១៩៩០ ជាពេល​​​រញ៉ែ​​​រញ៉ៃ ដែលនៅ​​​ពេល​​​នោះ​​​កងកម្លាំង​​​សន្តិសុខដែលពិបាកគ្រប់គ្រង​​​របស់​​​ក្រុងភ្នំពេញ​​​ ត្រូវ​​​គេសង្ស័យ​​​ជាទូទៅថា​​​ជាប់ពាក់​​​ព័ន្ធ​​​នឹង​​​ការ​​​ជំរិត​​​ទារប្រាក់​​​ និង​​​ក្រុម​​​រកស៊ី​​​គ្រឿង​​​ញៀន​​​។ មន្ត្រី​​​ស្និទ្ធ​​​របស់លោក​​​ ជីតូ ក្នុងពេល​​​នោះ​​​គឺ​​​លោក​​​ សុខ ខេមរិន្ទ ដែលក្រោយមក​​​បាន​​​ក្លាយ​​​ជា​​​ប្រធាន​​​នាយកដ្ឋាន​​​ព្រហ្មទណ្ឌ​​​នគរបាល​​​ជាតិ​​​។

នៅឆ្នាំ​​​២០០៨​​​ និង​​​ម្តងទៀត​​​នៅឆ្នាំ​​​២០០៩​​​ កំណត់ហេតុ​​​ដែល​​​បែកធ្លាយ​​​បង្ហាញ​​​ថា លោក ខេមរិន្ទ បញ្ជាក់​​​ថាស្អាតស្អំ​​​ដោយស្ថានទូត​​​អាមេរិក​​​ឲ្យ​​​ទទួល​​​បាន​​​​​​ការ​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​​ក្នុងក្រុង​​​បាងកក​​​ ស្តីពី​​​កោសល្យ​​​វិច័យ​​​គីមី​​​ និង​​​ស៊ើបអង្កេត​​​ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ​​​នៅក្រុង​​​ភ្នំពេញ។ តាមពិត​​​ក្នុង​​​ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ​​​២០០៨​​​ លោក ខេមរិន្ទ បានជាប់​​​លំដាប់ថ្នាក់​​​ទី២នៃ​​​ការ​​​ពិនិត្យ​​​​​​​​​ក្នុង​​​​​​ក្រុង​​​វ៉ាស៊ីនតោន​​​ ដោយ​​​អនុញ្ញាត​​​ឲ្យ​​​លោក​​​ចូលរួម​​​។

ប៉ុន្តែ កំណត់​​​ហេតុ​​​តុលាការ​​​ក្រុង​​​ភ្នំពេញ​​​​​​ដែលទទួល​​​បាន​​​ដោយ​​​ 100Reporters​ បង្ហាញ​​​​​​ថា​​​នៅ​​​ឆ្នាំ​​​​​​២០០៨​​​ ទាំង​​​លោក ជីតូ ទាំង​​​លោក​ ខេមរិន្ទ គឺជា​​​ប្រធានបទ​​​នៃការ​​​ចោទប្រកាន់ទាក់​​​ទង​​​នឹង​​​ការ​​​​​​ធ្វើ​​​ទារុណកម្ម​​​ច្រើនលើក​​​ និង​​​ឃាតកម្ម​​​។ អង្គការ​​​សិទ្ធិមនុស្ស​​​ Human Rights Watch​ ក្នុងឆ្នាំ​​​២០១២​​​បាន​​​ចុះផ្សាយ​​​សម្រង់​​​បទសម្ភាស​​​ ដែល​​​នៅក្នុង​​​នោះ​​​អតីត​​​មន្ត្រី​​​រដ្ឋាភិបាល​​​ម្នាក់​​​ និង​​​អតីត​​​គិញ​​​សម្ងាត់​​​ម្នាក់​​​បាន​​​អះអាង​​​ថា លោក​ជីតូ ​បាន​​​ទទួល​​​ខុសត្រូវ​​​លើ​​​ការ​​​ចាប់​​​ជំរិត​​​ ហើយ “​​​ជាប់​​​ពាក់ព័ន្ធ​​​នៅក្នុង​​​ឃាតកម្ម​ជាច្រើន​​​”។

ការ​​​ចោទ​​​ប្រកាន់​​​ខ្លះ​​​អាច​​​ធ្វើឡើង​​​ដោយ​​​គូបដិបក្ស​​​​​​ក្នុង​​​ជួរ​​​នគរបាល​​​ដែល​បាន​​​ប្រឈម​​​នឹង​​​ការ​​​ចោទ​​​ប្រកាន់​​​ស្រដៀងគ្នា​​​ទាក់ទង​​​នឹង​​​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​​​ ឬ​ដែលមាន​​​ហេតុផល​​​លាក់បាំង​​​ ដែល​​​កើត​​​ចេញ​​​ពី​​​ការ​​​ដណ្តើម​​​អំណាច​​​ផ្ទៃក្នុង​​​។ ប៉ុន្តែ ទោះជាយ៉ាង​​​ណាក៏ដោយ ការ​​​ចោទ​​​ប្រកាន់គឺ​​​ពិស្តារ​​​ ហ្មត់​ចត់​​​ និង​​​បើក​​​ចំហឲ្យ​​​មាន​​​ការ​​​ពិនិត្យ​​​ពិច័យ​​​ពីសំណាក់​​​មន្ត្រី​​​អាមេរិកាំង​​​។

គ្រាន់តែ​​​រយៈពេល​​​ប្រាំខែ​​​មុននឹង​​​លោក​​​ ខេមរិន្ទ ត្រូវបាន​​​បញ្ជាក់ថា​​​​​​ស្អាត​ស្អំដោយ​​​ស្ថាន​​​ទូត​​​អាមេរិក​​​​​​ក្នុងឆ្នាំ​​​២០០៨នោះ​​​ លោក ឱម សំខេង​ អតីត​ប្រធាន​​​ព្រហ្មទណ្ឌ​​​កំរិត​​​ស្រាល​​​ក្នុងជួរ​​​នគរបាល​​​ក្រុងភ្នំពេញ​​​ បាន​​​ដាក់​ពាក្យ​​​បណ្តឹង​​​ពី​​​កន្លែង​​​ឃុំឃាំង​​​នៅ​​​ពន្ធនាគារ​​​ព្រៃស​​​ ដោយ​​​និយាយ​ថា​ លោក​បាន​​​ឃើញ​​​ទាំង​​​លោក ជីតូ ទាំង​​​លោក ខេមរិន្ទ​​​ ប្រព្រឹត្ត​​​​​​អំពើ​​​មនុស្ស​​​ឃាត​​​ ដែល​​​ធ្វើ​​​ឡើង​​​១៣​​​ឆ្នាំមុន​​​ក្នុង​​​ខេត្ត​​​កណ្តាល​​​ គឺ​​​នៅខាង​​​ក្រៅ​​​ក្រុង​​​ភ្នំពេញ​​​។ អតីត​​​នគរបាល​​​រូបនេះ​​​បាន​​​សរសេរ​​​ដោយ​​​ដៃ​​​ថា៖ នៅពេល​​​យើង​​​ជិត​​​ទៅ​​​ដល់​​​សាលា​​​បឹងស្នោ យើង​​​ក៏បាន​​​ឮ​​​សំឡេង​​​ផ្ទុះ​​​កាំភ្លើង​​​ ប្រហែល​​​​ពីរ​​​ទៅ​​​បីគ្រាប់។ បន្ទាប់មក​​​ពួកម៉ាក​​​ខ្ញុំ​​​និង​​​ខ្ញុំ​​​បាន​​​ឈប់​​​ម៉ូតូ​​​​​​ចម្ងាយ​​​ប្រហែល​​​៥០ម៉ែត្រ​​​។ រំពេចនោះ យើង​​​បាន​​​ឃើញ​​​លោក ម៉ក់ ជីតូ កាន់​​​កាំភ្លើង​​​នៅនឹង​​​ដៃ ហើយ​​​ សុខ ខេមរិន្ទ ក៏​​​កាន់កាំភ្លើង​​​នៅនឹង​​​ដៃដែរ​​​ គឺ​​​ខ្ញុំមិនបាន​​​ដឹងថា​​​ម៉ាក​​​អីទេ​​​​​​ ហើយ​​​ក៏បាញ់​​​ទៅលើ​​​មនុស្ស​​​ម្នាក់​​​ដែល​​​ជាប់​​​ខ្នោះ​​​ដៃ​​​បណ្តាល​​​ឲ្យ​​​ស្លាប់​​​នៅលើ​​​ដីជម្រាល​​​មួយ​​​ទៅកាន់​​​សាលាបឹង​​​ស្នោ​​​។

ក្មេងប្រុសជិះកង់កាត់តាមភូមិស្ពានជេសក្នុងខែឧសភា។ រូបថតដោយ Lauren Crothers
ក្មេងប្រុសជិះកង់កាត់តាមភូមិស្ពានជេសក្នុងខែឧសភា។ រូបថតដោយ Lauren Crothers

សំខេង បាន​​​សរសេរ​​​ថា ក្រោយមក​​​គាត់​​​ត្រូវ​​​គេ​​​ចាប់​​​ខ្លួន​​​ ហើយ​​​ធ្វើ​​​ទារុណ​កម្ម​​​ឲ្យ​​​សារភាព​​​ថា​​​បាន​​​ប្រព្រឹត្ត​​​ឃាតកម្ម​​​ធំៗ​​​មួយ​​​ចំនួន​​​ និង​​​ការ​​​ប៉ុន​​​ប៉ង​​​ធ្វើ​​​ឃាតកម្ម​​​តាម​​​បទ​​​បញ្ជា​​​របស់​​​ ហេង ពៅ ជា​​​អតីត​​​ស្នងការ​​​ក្រុង​​​ភ្នំពេញ​​​ដែល​​​ធ្លាក់យស​​​ពេល​​​បច្ចុប្បន្ន​​​ និង​​​ជា​​​​​​សត្រូវយូរអង្វែង​​​របស់​​​ ម៉ក់ ជីតូ។​ ហេង ពៅ កំពុង​​​​​​តែ​​​អនុវត្ត​​​​​​​​​ទោស​​​​​​​​​ជាប់​​​ពន្ធនាគារ​​​រយៈ​​​ពេល​​​ជិត​​​១០០ឆ្នាំ​ (ចំពោះ​​​បទ​​​ឧក្រិដ្ឋ​​​ដដែលៗ​​​​​​ជា​​​ច្រើន​​​​​​ដែល​​​ សំខេង បាន​​​សារភាព​​​ គឺត្រូវ​​​គេ​​​បង្ខំ​​​ឲ្យ​​​ទម្លាក់​​​​​​កំហុស​​​លើ​​​ ហេង ពៅ)។

​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​ក្នុង​​​កិច្ច​​​សម្ភាស​​​​​​នា​​​ឆ្នាំ​​​២០០៤​​​​​​​​​ដែល​​​ធ្វើ​​​ឡើង​​​​​​ខាង​​​ក្រៅ​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា​​​ដោយ​​​​​​មន្ត្រី​​​​​​សិទ្ធ​​​ិ​​​មនុស្ស​​​សហប្រជា​​​ជាតិ ​​​មាន​​​កិច្ច​​​សម្ភាស​​​មួយ​​​ច្បាប់​​​​​​ដែល​​​ទទួល​​​បាន​​​ដោយ​​​​​​100Reporters​​​នោះ អតីត​​​នគរ​​​បាល​​​ខ្មែរ​​​មួយ​​​រូប​​​​​​​​​​​​ដែល​​​មាន​​​​​​ជាប់​​​ទាក់​​​ទង​​​នឹង​​​គណបក្ស​​​នយោបាយ​​​បដិបក្ស​​​មួយ​​​​​​បាន​​​និយាយ​​​ថា ​​​ក្នុង​​​ឆ្នាំ​​​ ១៩៩៦​​​គាត់​​​បាន​​​ឃើញ​​​​​​ទាំង ជីតូ ទាំង ខេមរិន្ទ សម្លាប់​​​បុរស​​​ម្នាក់​​​​​​ឈ្មោះ​​​ ហេង រ៉ា ក្នុង​​​ខណ្ឌ​​​​​​មាន​​​ជ័យ ក្រុង​​​ភ្នំពេញ​​​។​​​

យោង​​​តាម​​​សេចក្តី​​​ថ្លែង​​​ការណ៍​​​ដែល​​​​​​បង្ហាញ​​​​​​ឲ្យ​​​ 100​​​Reporters ឃើញ​​​ដោយ​​​អតីត​​​​​​មន្ត្រី​​​អង្គការ​​​សហ​​​ប្រជា​​​ជាតិ​​​ដែល​​​និយាយ​​​ក្នុង​​​លក្ខខណ្ឌ​​​​​​ថា​​​អត្ត​​​សញ្ញាណ​​​​​​របស់​​​អ្នក​​​និពន្ធ​​​ត្រូវ​​​ការ​​​ពារ ឲ្យ​​​ដឹង​​​ថា “​​​គាត់​​​ត្រូវ​​បាន​​​គេ​​​សម្លាប់​​​​​​នៅ​​​ក្បែរ​​​ច្បារ​​​អំពៅ។ ម៉ក់ ជីតូ​​​ នៅ​​​ក្នុង​​​ឡាន​​​ នៅ​​​ពេល​​​ដែល​​​​​​រ៉ា​​​ត្រូវ​​​រុញ​​​ចេញ​​​ក្រៅ​​​ និង​​​បាញ់​​​ដោយ សុខ ខេមរិន្ទ”។​​​

ឧត្តម​​​សេនីយ៍​​​ឯក ម៉ក់ ជីតូ ទាត់​​​ចោល​​​ការ​​​ចោទ​​​រូប​​​លោក និង​​​សុខ ​ខេមរិន្ទ។​ លោក ជីតូ​​​ ក៏​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា ទាំង​​​រូប​​​លោក ទាំង​​​​​​ខេមរិន្ទ បាន​​​ចូល​​​រួម​​​​​​ក្នុង​​​វគ្គ​​​​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​​​​​របស់​​​អាមេរិក​​​ ជាពិសេស​​​ពី​​​អេហ្វ​​​ប៊ីអាយ។ លោក​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា “​​​ខ្ញុំ​​​បាន​​​ចូល​​​រួម​​​វគ្គ​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​​​​​ជា​​​ច្រើន​​​​​​ទាំង​​​ក្នុង​​​ក្រុង​​​ភ្នំពេញ ទាំង​​​ក្រៅ​​​ប្រទេស ប៉ុន្តែ​​​​​​ខ្ញុំ​​​មិន​​​អាច​​​ចាំ​​​ថ្ងៃ​​​ខែ​​​ទេ”។ លោក​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​បន្ថែម​​​ថា វគ្គ​​​សិក្សា​​​​​​​​​ទាំង​​​នោះ​​​ទាក់​​​ទង​​​នឹង​​​​​​ការ​​​លាង​​​លុយ​​​កខ្វក់​​​ ប្រឆាំង​​​ភេរវកម្ម​​​ ការ​​​ស៊ើប​​​អង្កេត​​​​​​ការ​​​ជួញ​​​ដូរ​​​មនុស្ស និង​​​សិទ្ធិ​​​មនុស្ស។

លោក ជីតូ​​​ បាន​​​​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា តុលាការ​​​​​​បាន​​​ទម្លាក់​​​ចោល​​​​​​​​​​​​ការ​​​ចោទ​​​ប្រកាន់​​​​​​ប្រឆាំង​​​នឹង​​​រូប​​​លោក ដោយ​​​រក​​​ឃើញ​​​ថា ឱម សំខេង គឺ​​​និយាយ​​​ភូត​​​កុហក។ លោក​​​បាន​​​មានប្រសាសន៍​​​ថា “ការ​​​ចោទ​​​ប្រកាន់​​​គឺ​​​គ្មាន​​​​​​មូលដ្ឋាន​​​ទាល់​​​តែ​​​សោះ។ វា​​​កើត​​​ចេញ​​​ពី​​​​​​គំនុំ​​​ផ្ទាល់​​​ខ្លួន​​​របស់​​​ ហេង ពៅ។​​​ ប្រសិន​​​បើ​​​​​​រដ្ឋាភិបាល​​​​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​​​​ជឿ​​​រឿង​​​នេះ ​​​ឆ្កួត​​​ឡប់​​​តែ​​​ម្តង​​​ហើយ។​​​ លោក​​​បាន​​​និយាយ​​​ថា សំខេង​​​​​​ បាន​​​ស្លាប់​​​ក្នុង​​​ពន្ធនាគារ​​​ ប៉ុន្តែ​​​ថា ​​​លោក​​​នឹក​​​មិន​​​ឃើញ​​​​​​ថា​​​គាត់​​​​​​មាន​​​ជំងឺ​​​អ្វី​​​ទេ។​​​ លោក ជីតូ បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា “​​​កុំ​​​ជឿ​​​គាត់។ គាត់​​​កុហក​​​ទេ”។

ក្រសួង​​​ការ​​​បរទេស​​​និង​​​ក្រសួង​​​ការ​​​ពារ​​​ជាតិ​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​ជឿ​​​ថា គេ​​​​​​លើក​​​ទឹក​​​ចិត្ត​​​​​ដល់​​​​​​ប្រទេស​​​ដទៃ​​​ទៀត​​​​​​​​​ឲ្យ​​​ទទួល​​​យក​​​បន្ទុក​​​​​​នៃ​​​​​​ការ​​​រក្សា​​​បទ​​​បញ្ជា​​​​​​អន្តរ​​​ប្រទេស​​​​​​ដោយ​​​​​​កសាង​​​កម្លាំង​​​រក្សា​​​សន្តិភាព​​​ពី​​​ប្រទេស​​​ក្រី​​​ក្រ​​​ ​​​ធ្វើ​​​ឲ្យ​​​ប្រទេស​​​ផ្សេង​​​ទៀត​​​ព្រម​​​អនុវត្ត​​​តាម​​​ លើក​​​កម្ពស់​​​​​​ការ​​​ចែក​​​រំលែក​​​​​​ការ​​​ស៊ើប​​​ការណ៍​​​សម្ងាត់​​​ និង​​​សម្រួល​​​​​​ការ​​​ឆ្លង​​​កាត់​​​​​​នៃ​​​កង​​​កម្លាំង​​​សហរដ្ឋ​​​អា​​​មេរិក​​​​​​​​​តាម​​​ទឹក​​​ដី​​​ប្រទេស​​​ជា​​​មិត្ត​​​​​​នៅ​​​ពេល​​​ចាំ​​​បាច់។​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​

មន្ត្រី​​​ទី​​​ស្តី​​​ការ​​​ក្រសួង​​​ការ​​​ពារ​​​ជាតិ​​​សហរដ្ឋ​​​អា​​​មេរិក​​​​​​ជួន​​​កាល​​​​​​​​​ច្រាស់​​​ច្រាល់​​​នឹង​​​ការ​​​រឹត​​​ត្បិត​​​ស្ថិត​​​ក្រោម​​​​​​ច្បាប់​​​​​​ស្តី​​​ពី​​​សិទ្ធិ​​​មនុស្ស​​​លាហី។ លោក ប៉ា​​​ទ្រិក លាហី សមាជិក​​​ព្រឹទ្ធ​​​សភា​​​បាន​​​ខ្វែង​​​គំនិត​​​គ្នា​​​​​​​​​នឹង​​​​​​ក្រសួង​​​ការ​​​បរទេស​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក។ សមាជិក​​​ព្រឹទ្ធ​​​សភា​​​រូប​​​នេះ​​​​​​បាន​​​ចោទ​​​មន្ត្រី​​​ក្រសួង​​​ការ​​​បរទេស​​​​​​ថា​​​ព្រងើយ​​​កន្តើយ​​​មិនអនុវត្ត​​​កាតព្វកិច្ច​​​ផ្លូវច្បាប់​​​ ដើម្បី​​​ពិនិត្យ​​​ជ្រើសរើស​​​ដោយ​​​ផ្ចិតផ្ចង់​​​នូវ​​​អង្គភាព​​​ទាំងមូល ​​​គឺ​​​មិន​​​ត្រឹម​​​តែ​​​បេក្ខជន​​​ម្នាក់ៗ​​​សម្រាប់ការ​​​បណ្តោះ​​​បណ្តាល​​​ប៉ុណ្ណោះ​​​ទេ។

អ្នកស្រី​​​ មួរ សុខហួរ តំណាងរាស្ត្រ​​​គណបក្ស​​​សង្គ្រោះជាតិ​​​​​​​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍ថា អ្នកស្រី​​​គិតថា ក្តីសង្ឃឹម​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​ទៅលើ​​​ការ​​​កែទម្រង់​​​កងកម្លាំង​​​សន្តិសុខ​​​របស់​​​ប្រទេស​​​កម្ពុជា​​​ ដោយ​​​ទាក់ទង​​​ពួកគេ ​​​ដែល​​​ស្ទើរតែ​​​គ្មាន​​​ការ​​​រឹតបន្តឹង​​​គឺ​​​ “មិន​​​ប្រាកដ​​​និយម​​​” ទេ។ “ជួន​​​កាល​​​គេដុត​​​ភូមិ​​​ទាំង​​​មូល។ ​​​មាន​​​រូបភាព​​​ស្រាប់​​​។ សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​មិនអាច​​​បិទ​​​ភ្នែក​​​របស់ខ្លួន​​​ចំពោះ​​​រឿងនេះ​​​បាន​​​ទេ​​​ ហើយ​​​ទ​​​ន្ទឹម​​​នឹងនេះ​​​ត្រូ​​​វ​​​សាបព្រោះ​​​​​​ប្រជាធិបតេយ្យ​​​និង​​​សិទ្ធិ​​​មនុស្ស​​​”។

អ្នកស្រី សុខហួរ ដែលជា​​​ពលរដ្ឋអាមេរិកាំង​​​ បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​​​ថា “ខ្ញុំ​​​និយាយរឿង​​​នេះ​​​ជាមួយ​​​ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​​​នីមួយៗ​​​របស់​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​ប្រចាំ​​​កម្ពុជា​​​។ ការ​​​បណ្តុះ​​​បណ្តាល​​ សង្ឃឹមថា កម្លាំង​​​ប្រដាប់​​​អាវុធ​​​ទាំង​នេះ​​​នឹង​​​… នៅជា​​​អព្យាក្រិត ការ​​​​​​មិនមាន​​​ទម្រង់នៃ​​​លក្ខខណ្ឌ​​​ចំពោះ​​​ជំនួយ ​​​គឺ​​​មិនប្រាកដ​​​និយមទាល់តែសោះ”។

អ្នកស្រី​​​បានមាន​​​ប្រសាសន៍ថា “អានុភាព​​​នៃ​​​ការទូត​​​នៅខាងក្រោយ​​​ទ្វារ​បិទជិតគឺសូន្យ​​។ អ៊ីចឹង​​​​​​អ្នក​​​ត្រូវ​​​ប្តូរ​​​យុទ្ធ​​​សាស្ត្រ​​​”។

លោក ប៉ាទ្រិក អិម ក្រូនិន នាយក​​​ជាន់ខ្ពស់​​​នៃ​​​កម្មវិធី​​​សន្តិសុខ​​​អាស៊ី​​​ប៉ាស៊ីហ្វិក​​​​​​នៅ​​​មជ្ឈ​​​មណ្ឌល​​​សន្តិសុខ​​​អាមេរិកាំង​​​ថ្មី បានមាន​​​ប្រសាសន៍​​​ក្នុង​​​បទសម្ភាស​​​ថា សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​មាន​​​ជម្រើស​​​តិចតួច ​​​ក្រៅតែ​​​ពី​​​មាន​​​វត្តមាន​​​ និងត្រូវ​​​សកម្ម​​​នៅក្នុង​​​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ លោក​​​បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍​ថា “សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​ត្រូវ​​​​​​ជិត​​​ស្និទ្ធ​​​នឹង​​​​​​អាស៊ី​​​ដែល​​​កំពុង​​​តែ​​​ងើបឡើង​​​ បើពុំដូច្នេះទេ​​​ យើង​​​នឹង​​​ចាញ់”។

ប៉ុន្តែ លោកបាន​​​និយាយ​​​បន្ថែម​​​ថា សហប្រតិបត្តិការ​​​សន្តិសុខ​​​ដែលស្វែង​​​រក​​​​​​ក្នុង​​​តម្លៃណា​​​មួយ​​​គឺធ្វើ​​​ឲ្យ​​​ខូច​​​គោលដៅ​​​សហរដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​។ លោកបាន​​​និយាយថា “ខ្ញុំនឹង​​​ធ្វើ​​​ឲ្យបាន​​​តិច​​​​​​តាម​​​ដែល​​​ធ្វើ​​​ទៅ​​​បាន ​​​​​​​​​ក្នុង​​​ការ​​​​​​ធ្វើ​​​ឲ្យ​​​អ្នក​​​ទាំង​​​នោះ​​​មើល​​​ទៅ​​​ហាក់​​​ដូច​​​ជា​​​​​​​​​​​​ល្អ ​​​ដែល​​​យើង​​​គិត​​​ថា​​​បាន​​​ធ្វើ​​​អ្វី​​​មួយ​​​ដែល​​​ជា​​​ឧក្រិដ្ឋ​​​​​​កម្ម​​​។ ប្រសិនបើ​​​យើង​​​ប្រាកដ​​​និយម​​​ជ្រុលពេក​​​​​​ វាជាស្ថាន​​​ការណ៍​​​មួយ​​​ដ៏​​​ពិបាក អ៊ីចឹង​​​យើង​​​មិន​​​អាច​​​ការពារ​​​បាន​​​​​​​​​នូវ​​​អ្វីៗ​​​​​​ ដែល​​​យើង​​​គិត​​​ថា​​​យើង​​​កំពុង​​​ការពារ​​​នោះទេ”។

លោក ក្រូនិន បាននិយាយថា សមយុទ្ធ​​​យោធា​​​ ពស់វែកមាស ដែល​​​សហរដ្ឋអាមេរិក​​​ធ្វើឡើង​​​ក្នុង​​​ប្រទេស​​​ថៃ​​​ ដែល​​​នៅទីនោះមាន​​​រដ្ឋាភិបាល​​​យោធា​​​កំពុងកាន់​​​អំណាច​​​ចាប់​​​តាំង​​​ពីឆ្នាំ​​​២០១៤​​​ គឺមាន​​​បញ្ហា​​​ខ្លាំងណាស់​​​។​ លោក​​​បាន​​​មាន​​​​​​ប្រសាសន៍ថា “យើងមិនចង់​​​ផ្តល់​​​រង្វាន់​​​ដល់​​​ឥរិយាបថ​​​មិនល្អ​​​ទេ សូម្បី​​​តែ​​​ជាមួយ​​​សម្ព័ន្ធមិត្ត​​​​​​របស់​​​យើងក៏ដោយ”។

រដ្ឋាភិ​​​បាល​​​យោធា​​​ថៃ​​​ត្រូវបាន​​​ចោទ​​​ថា ឃុំខ្លួន​​​មនុស្ស​​​រាប់រយនាក់​​​ជាសម្ងាត់​​​ ដែលមាន​​​អ្នកខ្លះ​​​តាម​​​ការ​​​ចោទ​​​ប្រកាន់​​​គឺ​​​ត្រូវ​​​គេ​​​ធ្វើ​​​ទារុណកម្ម​​​ ហើយ​​​កាត់ទោស​​​អ្នកប្រឆាំង​​​ផ្នែក​​​នយោបាយ​​​ក្នុង​​​តុលាការ​​​យោធា​​​។

លោក ក្រូនិន​​​ បាន​​​មាន​​​ប្រសាសន៍ថា “តើ​​​យើង​​​អាច​​​ជាផ្នែក​​​នៃ​​​ដំណោះស្រាយ​​​ដោយ​​​មិន​​​ធ្វើ​​​ឲ្យ​​​ប្រឡាក់​​​ប្រឡូសខ្លួន​​​របស់​​​យើង​​​ ដោយគ្មាន​​​លះបង់​​​តម្លៃ​​​ផ្ទាល់​​​របស់​​​យើង​​​ឬ? ទាំងនេះ​​​គឺសុទ្ធតែ​​​សំណួរ​​​ត្រឹមត្រូវ​​​។ ទាំង​​​នេះ​​​គឺ​​​ជា​​​សញ្ញា​​​បូក​​​និង​​​សញ្ញាដក​​​ក្នុងការ​​​អនុវត្ត​​​គោល​​​នយោបាយ​​​”៕​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​

(រាយការណ៍​​​បន្ថែម​​​ដោយ​​​​​ ផាន់ អាណា ផន បុប្ផា និង​​​ លន់ ណារ៉ា)

អត្តបទនេះ​​​ត្រូវបាន​​​បោះពុម្ព​​​ផ្សាយ​​​រួម​​​ជាមួយ​​​ទស្សនា​​​វដ្តី​​​គោល​នយោបាយ​​​​ពិភពលោក។

អត្ថបទ​​​នេះ​​​ដែល​​​​​​សរសេរ​​​ដោយ 100Reporters និង​​​ចេញផ្សាយ​​​រួមជាមួយ​​​ទស្សនាវដ្តី​​​គោល​​​នយោបាយ​​​ពិភពលោក គឺ​​​ជាផ្នែកនៃ​​​កម្រង​​​អត្ថបទ​​​ខ្នាតធំ​​​ ដែលពិនិត្យ​​​​​ឲ្យ​​​ឃើញ​​​ថាតើ​​​​​​សហ​​​រដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​​​​បាន​​​បណ្តុះបណ្តាល​​​អ្នកដែល​​​គេចោទ​​​ថា​​​រំលោភ​​​សិទ្ធិ​​​មនុស្ស​​​ ដែល​​​ជាការ​​​រំលោភ​​​លើ​​​ច្បាប់​​​សហ​​​រដ្ឋ​​​អាមេរិក​​​យ៉ាង​​​ដូច​​​ម៉្តេច​​​។ កម្រងអត្ថបទ​​​ 100Reporters គឺផ្អែក​​​លើ​​​ការ​​​ចុះ​​​យក​​​ព័ត៌មាន​​​ផ្ទាល់​​​ ដំណើរ​​​រឿង​​​របស់​​​សាក្សី​​​ និង​​​ព័ត៌មាន​​​ពី​​​សារទូរលេខ​​​ការទូត​​​វីគីលីក ដែល​​​ចងក្រង​​​ទៅជា​​​មូលដ្ឋាន​​​ទិន្នន័យ​​​ដែល​​​អាច​​​ស្វែងរក​​​បាន​​​ គឺ​​​​​​ចេញផ្សាយ​​​នៅខែ​​​មេសា។​​​​​​​​​​​​​​​

© 2024, ខេមបូឌា ដេលី. All rights reserved. No part of this article may be reproduced in print, electronically, broadcast, rewritten or redistributed without written permission.

អត្ថបទទាក់ទង

អត្ថបទអានច្រើន

សេចក្ដីរាយការណ៍ពិសេស