28 C
Phnom Penh

បទ​អត្ថាធិប្បាយ៖ ពលរដ្ឋ​រស់​ក្រោម​របប​ផ្ដាច់ការ​ភាគច្រើន​ចង់​រើបម្រះ​ប៉ុន្តែ​សេចក្ដី​ស្លាប់​នៅ​ចំពោះ​មុខ

ដោយ ឌឹ ខេមបូឌា ដេលី

បទវិភាគ

ទោះបី​សង្គ្រាម​ពី​មួយ​ជំនាន់​ទៅ​មួយ​ជំនាន់​បាន​បញ្ចប់​ហើយ​ក៏ដោយ ក៏​ពលរដ្ឋ​នៅ​តាម​បណ្តា​ប្រទេស​ខ្លះ​មិនទាន់​មាន​វាសនា ឬ​មាន​ឱកាស​រស់នៅ​ក្នុង​ភាព​សុខដុមរមនា និង​រស់នៅ​ក្នុង​សេរីភាព​ពិតប្រាកដ​នោះ​ឡើយ។

ពួកគេ​កំពុង​រស់នៅ​ក្នុង​សម្ពាធ​នៃ​ការ​ដឹកនាំ​តាម​បែប​ផ្ដាច់ការ ឬ​ការ​ដឹកនាំ​តាម​បែប​របប​សឹក។ បណ្តា​ប្រទេស​ខ្លះ​បាន​យក​ប្រជាធិបតេយ្យ​ធ្វើ​វាំងនន​បិទ​បាំង​នូវ​ការ​ដឹកនាំ​ដែល​ញាំញី​ទៅ​ដោយ​អំពើពុករលួយ គ្រួសារ​និយម បក្សពួក​និយម ការ​រំលោភ​អំណាច និង​ការ​លាង​លុយ​កខ្វក់​ជា​ប្រព័ន្ធ។ របប​ដឹកនាំ​បែប​នេះ​បើក​ចំហ​ឲ្យ​មាន​កម្លាំង​នយោបាយ ឬ​ពហុបក្ស តែ​បក្ស​ទាំងអស់​ត្រូវតែ​រណប​បក្ស​នៃ​មេដឹកនាំ​ផ្ដាច់ការ​នោះ ទើប​អាច​រស់​បាន ហើយ​បើក​ឱ្យ​ធ្វើ​នយោបាយ​ត្រឹមតែ​កំដរ​បរិយាកាស​ផ្ដាច់ការ​តែប៉ុណ្ណោះ។

ក្រោយពី​ពិភពលោក​បាន​បិទ​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​រវាង​ប្លុក​សេរី និង​ប្លុក​កុម្មុយនីស្ត​នៅ​ដើម​ទសវត្ស​១៩៩០ គេ​សង្កេត​ឃើញ​ពិភពលោក​នៅ​មាន​មេដឹកនាំ​ផ្ដាច់ការ​បន្ត​កាន់​អំណាច ដែល​ភាគច្រើន​នៅ​សេសសល់​ពី​ប្រព័ន្ធ​ដឹកនាំ​បែប​យោធា​និយម។

នៅ​ពេល​សហភាព​សូវៀត ដែល​មាន​មេដឹកនាំ​បែប​កុម្មុយនីស្ត​និយម​លើ​ពិភពលោក​ដួល​រលំ​ទៅ ហើយ​រដ្ឋ​រណប​នានា​ក៏​ដូរ​របប ពិភពលោក​នៅតែ​ជួប​ប្រទះ​បន្ត​ទៀត​នូវ​ប្រព័ន្ធ​ដឹកនាំ​បែប​ផ្ដាច់ការ​ដែល​មាន​ភាព​ខុស​គ្នា​បន្តិច​ពី​មេដឹកនាំ​របប​យោធា​និយម ភាព​ខុស​គ្នា​គឺ​ត្រង់​ប្រទេស​នោះ​ប្រកាស​ថា​ប្រកាន់​នូវ​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ តែ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ក្លែងក្លាយ។ របប​ដឹកនាំ​នេះ បើក​ចំហ​កម្លាំង​នយោបាយ ឬ​ពហុបក្ស តែ​បក្ស​ទាំងអស់​ត្រូវតែ​រណប​បក្ស​នៃ​មេដឹកនាំ​ផ្ដាច់ការ​នោះ ទើប​រស់​បាន ហើយ​បើក​ឱ្យ​ធ្វើ​នយោបាយ​ត្រឹមតែ​កំដរ​បរិយាកាស​ផ្ដាច់ការ​តែប៉ុណ្ណោះ។

មេដឹកនាំ​បែប​នេះ​មាន​ល្បិច​ក្នុង​ការ​ក្ដោប​អំណាច​ឲ្យ​ណែន​ក្នុង​ដៃ ជាមួយ​នឹង​ការ​កសាង​កម្លាំង​បក្ខពួក​និយម គ្រួសារ​និយម ការ​កសាង​សង្គម​ពុករលួយ សង្គម​អយុត្តិធម៌ សង្គម​មាន​វណ្ណៈ ក្រុម​អញ បក្ស​អញ មិន​អាច​ប៉ះ​បាន​ឡើយ។

ត្រូវ​រណប​ក្រុម​អញ ត្រូវ​ខ្លាច​ក្រុម​អញ ត្រូវ​ខ្លាច​អំណាច​អញ ទើប​អ្នកឯង ក្រុម​អ្នកឯង បក្ស​អ្នកឯង អាច​រស់នៅ​ក្នុង​របប​អញ​បាន។ យុត្តិធម៌​នៅ​លើ​បក្ស​អញ បើ​អញ​ឱ្យ​ឯង​សុខ ឯង​ពិតជា​បាន​សុខ។ ក្រុម​ឯង​ហ៊ាន​ហារ​មាត់​ប្រឆាំង វាយ​ប្រហារ​បក្ស​អញ គឺ​ក្រុម​ឯង​នឹង​មិន​សុខ​ទេ។ អ្នកឯង​ដឹង​ទេ យើង​នេះ​ហើយ​ជា​កំពូល​អំណាច បក្ស​អញ​នេះ​ជា​កំពូល​អំណាច។

នីតិរដ្ឋ Rule of Law អញ​អ្នក​បង្កើត តាម​របៀប​អញ។ ប្រព័ន្ធ​ស្ថាប័ន​ជាតិ​ទាំងអស់​នៅ​ក្រោម​អញ នៅ​ក្រោម​បក្ស​អញ​ទាំងអស់។ អ្នកឯង​គ្មាន​ផ្លូវ​ផ្ដួល​រំលំ​បក្ស​អញ អំណាច​អញ​បាន​ទេ ព្រោះ​កម្លាំង​ប្រដាប់​អាវុធ​នៅ​ក្រោម​បក្ស​អញ នៅ​ក្នុង​អំណាច​អញ​ទាំងអស់ ស្ថាប័ន​កាត់​សេចក្ដី​ថា​បក្ស​ណា​ត្រូវ​ឈ្នះ​ឆ្នោត គឺ​នៅ​ក្រោម​អញ និង​បក្ស​អញ។ ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​ជា​ឧបករណ៍​របស់​អញ បម្រើ​តែ​បក្ស​អញ និង​ក្រុម​បក្ខពួក​អញ។

ដង្ហើម​ដក​ចេញ ដង្ហើម​ដក​ចូល​ប្រទេស​ទាំងមូល​នៅ​ក្រោម​អំណាច​អញ និង​បក្ស​អញ បើ​អញ​បើក​ឱ្យ​ចូល ទើប​ក្រុម​អ្នកឯង​ចូល​បាន។ បើ​អញ​បិទ គឺ​អ្នកឯង បក្ស​អ្នកឯង​ត្រូវតែ​នៅ​ក្រៅ​ស្រុក ឬ​ក៏​រលាយ។

ក្នុង​ទសវត្ស​នេះ​នៅ​មាន​មេដឹកនាំ​ដែល​មាន​ចរិត​បែប​នេះ​យ៉ាងតិច​មាន​ជាង ៣០​នាក់ ឬ​ជាង ៣០​ប្រទេស តែ​អ្នក​ខ្លះ​ស្លាប់​បាត់​ទៅ​ហើយ។ អ្នក​ខ្លះ​អស់​អំណាច​ដោយសារ​ទទួល​មរណភាព ករណី​ធ្លាក់​ខ្លួន​ឈឺ​ធ្ងន់ ឬ​ប្រការ​ណា​មួយ​ជាយថាហេតុ ឬ​ស្លាប់​ដោយ​កម្លាំង​បះបោរ និង​ការ​ផ្ដួល​រំលំ​ដោយ​រដ្ឋប្រហារ​យោធា ឬ​ក្រុម​កូន​ទាហាន​ងើប​ឡើង​កាន់​អាវុធ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ ដែល​ពួកគេ​ពុំ​អាច​ស៊ូទ្រាំ​បាន​ពី​សង្គម​អយុត្តិធម៌​របស់​មេដឹកនាំ​ផ្ដាច់ការ​ទាំងនោះ។

មេដឹកនាំ​ដែល​កាន់​អំណាច​យូរ​ជាងគេ និង​ផ្ដាច់ការ​ជាងគេ​នៅ​លើ​ពិភពលោក ហើយ​ប្រទេស​នៅ​លើ​ពិភពលោក​ដែល​ត្រូវ​បាន​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​រាប់​ថា​ជា​រដ្ឋ​អធិបតេយ្យ​មាន​ចំនួន ១៩៣​ប្រទេស ប៉ុន្តែ​ក្នុង​ចំណោម​នេះ​មាន​ប្រទេស​ខ្លះ​អនុវត្ត​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ និង​ខ្លះ​ទៀត​របប​កុម្មុយនីស្ត ហើយ​ខ្លះ​ទៀត​អនុវត្ត​របប​អតា្តធិបតេយ្យ គេ​ថា​មេដឹកនាំ​ជា​អាទិទេព ឬ​ទេវ​រាជា។

គេហទំព័រ Wikimedia បាន​ធ្វើ​បញ្ជី​បច្ចុប្បន្នភាព​នូវ​បញ្ជី​ឈ្មោះ​មេដឹកនាំ​ទាំងនោះ​ដែល​មាន​ឋានៈ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ ជា​ប្រមុខ​រដ្ឋ ជា​ប្រធានាធិបតី និង​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី។ តាម​គេហទំព័រ​នេះ គេ​អាច​រាប់​ពី​មេដឹកនាំ​កាន់​អំណាច​ចាប់ពី​ជាង ១០ ទៅ ៤០​ឆ្នាំ។ មេដឹកនាំ​ដែល​កាន់​អំណាច​ដ៏​យូរ ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​រហស្សនាម​ថា​ជា​មេដឹកនាំ​ផ្ដាច់ការ ឬ​បុរស​ខ្លាំង​របស់​ប្រទេស​នោះ។

(ពី​ឆ្វេង​ទៅ​ស្ដាំ)៖ លោក Paul Biya លោក ហ៊ុន សែន លោក Teodoro Obiang Nguema Mbasogo លោក José Eduardo dos Santos លោក Robert Mugabe (ស្លាប់) លោក Ali Khamenei លោក Nursultan Nazarbayev លោក Yoweri Museveni លោក Omar al-Bashir។

តទៅ​នេះ គឺជា​តារាង​បញ្ជី​ឈ្មោះ​មេដឹកនាំ​ទាំងនោះ​ដែល​រាប់​លេខ​រៀង​ពី​លេខ​១ ដល់​លេខ​រៀង​ទី​៣១ ទៅ​តាម​រយៈពេល​នៃ​ការ​ក្តាប់​អំណាច៖

  1. ប្រធានាធិបតី Paul Biya នៃ​ប្រទេស​កាម្រូន ប៉ែក​ខាងលិច​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក។ លោក​កាន់​អំណាច ៤១​ឆ្នាំ និង ៣៤៨​ថ្ងៃ។
  2. នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ កាន់​អំណាច​តាំងពី​ឆ្នាំ​១៩៨៥ មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​នេះ​បាន ៣៨​ឆ្នាំ។
  3. ប្រធានាធិបតី Teodoro Obiang Nguema Mbasogo នៃ​ប្រទេស Equatorial Guinea ប៉ែក​ខាងលិច​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក កាន់​អំណាច​បាន ៣៧​ឆ្នាំ និង ៣១៤​ថ្ងៃ។
  4. ប្រធានាធិបតី José Eduardo dos Santos ជា​ប្រធានាធិបតី​នៃ​ប្រទេស​អង់ហ្គូឡា ប៉ែក​និរតី​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក កាន់​អំណាច ៣៧​ឆ្នាំ ២៧៦​ថ្ងៃ។
  5. ប្រធានាធិបតី Robert Mugabe (ស្លាប់) នៃ​ប្រទេស​ហ្ស៊ីមបាវ៉េ ប៉ែក​កណ្តាល-ទក្សិណ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក កាន់​អំណាច​បាន ៣៧​ឆ្នាំ និង ៥៦​ថ្ងៃ។
  6. លោក Ali Khamenei ជា​មេដឹកនាំ​កំពូល​នៃ​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់ មជ្ឈិមបូព៌ា កាន់​អំណាច​តាំងពី​ឆ្នាំ​១៩៨៩ មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​នេះ។
  7. ប្រធានាធិបតី Nursultan Nazarbayev នៃ​ប្រទេស​កាហ្សាគីស្ថាន អាស៊ី​កណ្តាល​កាន់​អំណាច​បាន ៣៣​ឆ្នាំ ៨៣​ថ្ងៃ។
  8. ប្រធានាធិបតី Yoweri Museveni នៃ​ប្រទេស​អ៊ូហ្គាន់ដា ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​កណ្តាល កាន់​អំណាច​បាន ៣១​ឆ្នាំ ១៣៨​ថ្ងៃ។
  9. ប្រធានាធិបតី Omar al-Bashir នៃ​ប្រទេស​ស៊ូដង់ ទ្វីប​អាហ្វ្រិក​កណ្តាល កាន់​អំណាច ៣០​ឆ្នាំ។
  10. ប្រធានាធិបតី Idriss Déby នៃ​ប្រទេស​ឆាត អាហ្វ្រិក​កណ្តាល កាន់​អំណាច​បាន ២៦​ឆ្នាំ ១៩៣​ថ្ងៃ។
  11. ប្រធានាធិបតី Isaias Afwerki នៃ​ប្រទេស​អ៊ីរីតទ្រា ប៉ែក​បូព៌ា​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក កាន់​អំណាច​បាន ២៦​ឆ្នាំ ៤៧​ថ្ងៃ។
  12. ប្រធានាធិបតី Emomali Rahmon នៃ​ប្រទេស​តាជីគីសស្ថាន ភាគ​កណ្តាល​ទ្វីប​អាស៊ី កាន់​អំណាច​បាន ២៤​ឆ្នាំ ២០៦​ថ្ងៃ។
  13. ប្រធានាធិបតី Paul Kagame នៃ​ប្រទេស​រូវ៉ានដា ភាគ​កណ្តាល​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក កាន់​អំណាច​បាន ២២​ឆ្នាំ ៣២៩​ថ្ងៃ។
  14. ប្រធានាធិបតី Alexander Lukashenko នៃ​ប្រទេស​បេឡារ៉ុស ប៉ែក​បូព៌ា​ទ្វីប​អឺរ៉ុប កាន់​អំណាច​តាំងពី​ឆ្នាំ​១៩៩៤ មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​បាន ២៩​ឆ្នាំ។
  15. ប្រធានាធិបតី Denis Sassou Nguesso នៃ​សាធារណរដ្ឋ​កុងហ្គោ ប៉ែក​និរតី​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក កាន់​អំណាច​បាន ១៩​ឆ្នាំ ២៣១​ថ្ងៃ។
  16. លោក Kim Jong Un មេដឹកនាំ​កំពូល​ប្រទេស​កុម្មុយនីស្ត​កូរ៉េខាងជើង ប៉ែក​បូព៌ា​ទ្វីប​អាស៊ី កាន់​អំណាច​តាំងពី​ឆ្នាំ​២០១១ មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ។ ជា​គ្រួសារ​សន្តតិវង្ស កាន់​អំណាច​ពី​ជីតា​រហូត​ដល់​ចៅ។
  17. នាយករដ្ឋមន្ត្រី Tuilaepa Aiono Sailele Malielegaoi នៃ​ប្រទេស​សាម័រ ប៉ែក​បូព៌ា​ទ្វីប​អូសេអានី កាន់​អំណាច​បាន ១៨​ឆ្នាំ និង ២០២​ថ្ងៃ។
  18. ប្រធានាធិបតី Abdelaziz Bouteflika នៃ​ប្រទេស​អាល់ហ្សេរី ប៉ែក​ឧត្តរ​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក កាន់​អំណាច​បាន ១៨​ឆ្នាំ ២០២​ថ្ងៃ។
  19. ប្រធានាធិបតី Ismaïl Omar Guelleh នៃ​ប្រទេស​ហ្សីបូទី ប៉ែក​បូព៌ា​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក កាន់​អំណាច​បាន ១៨​ឆ្នាំ និង ៣៦​ថ្ងៃ។
  20. ប្រធានាធិបតី Vladimir Putin នៃ​ប្រទេស​សហព័ន្ធ​រុស្សី ប៉ែក​បូព៌ា​ទ្វីប​អឺរ៉ុប និង​អាស៊ី កាន់​អំណាច​តាំងពី​ឆ្នាំ​២០០០ មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ។
  21. ប្រធានាធិបតី Bashar al-Assad នៃ​ប្រទេស​ស៊ីរី នៅ​មជ្ឈិមបូព៌ា កាន់​អំណាច​តាំងពី​ឆ្នាំ​២០០០ មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​បាន ២៣​ឆ្នាំ។
  22. ប្រធានាធិបតី Joseph Kabila នៃ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​កុងហ្កោ ប៉ែក​និរតី​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក កាន់​អំណាច​បាន ១៦​ឆ្នាំ ១៤៧​ថ្ងៃ។
  23. នាយករដ្ឋមន្ត្រី Ralph Gonsalves នៃ​ប្រទេស Saint Vincent and the Grenadines ភាគ​កណ្តាល​ទ្វីប​អាមេរិក កាន់​អំណាច​បាន ១៦​ឆ្នាំ ៧៦​ថ្ងៃ។
  24. ប្រធានាធិបតី Recep Tayyip Erdoğan នៃ​ប្រទេស​តួកគី កាន់​អំណាច​តាំងពី​ឆ្នាំ​២០១៤ មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​បាន ៩​ឆ្នាំ។
  25. ប្រធានាធិបតី Filip Vujanović នៃ​ប្រទេស​ម៉ុងតេណេក្រូ ប៉ែក​អាគ្នេយ៍​ទ្វីប​អឺរ៉ុប កាន់​អំណាច​បាន ១៤​ឆ្នាំ ២២​ថ្ងៃ។
  26. ប្រធានាធិបតី Ilham Aliyev នៃ​ប្រទេស​អាហ្សែបៃហ្សង់ ប៉ែក​ខាងកើត និង​ខាងលិច​ទ្វីប​អឺរ៉ុប កាន់​អំណាច​បាន ១៣​ឆ្នាំ ៣១៣​ថ្ងៃ។
  27. នាយករដ្ឋមន្ត្រី Artur Rasizade នៃ​ប្រទេស​អាហ្សែបៃហ្សង់ ប៉ែក​ខាងកើត និង​ខាងលិច​ទ្វីប​អឺរ៉ុប កាន់​អំណាច​បាន ១៣​ឆ្នាំ ៣១១​ថ្ងៃ។
  28. នាយករដ្ឋមន្ត្រី Abdelkader Taleb Omar នៃ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​អារ៉ាប់ ឬ​សាធារណរដ្ឋ​សាសរ៉ាវី ប៉ែក​ខាងលិច​សមុទ្រ​ខ្សាច់​សាហារ៉ា កាន់​អំណាច​បាន ១៣​ឆ្នាំ ២២៧​ថ្ងៃ។
  29. ប្រធានាធិបតី Shavkat Mirziyoyev នៃ​ប្រទេស​អ៊ុយបីហ្គីសស្ថាន ភាគ​កណ្តាល​ទ្វីប​អាស៊ី កាន់​អំណាច​បាន ១៣​ឆ្នាំ ១៨៤​ថ្ងៃ។
  30. នាយករដ្ឋមន្ត្រី Roosevelt Skerrit នៃ​ប្រទេស​ដូមីការ ភាគ​កណ្តាល​ទ្វីប​អាមេរិក កាន់​អំណាច​បាន ១៣​ឆ្នាំ ១៥៦​ថ្ងៃ។
  31. ប្រធានាធិបតី Xi Jinping សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន ឡើង​កាន់​អំណាច​តាមរយៈ​បក្ស​កុម្មុយនីស្ត​ចាត់តាំង តាំងពី​ឆ្នាំ​២០១២ មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​បាន ១១​ឆ្នាំ។

ពិភពលោក​កំពុង​តែ​រង់ចាំ​មើល​ស្ថានការណ៍​ប្រែប្រួល​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​មូស្គូ ដែល​ក្រោម​បុរស​ខ្លាំង​ផុត​លេខ វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន ថា​តើ​បុរស​ដែល​បញ្ជា​ឱ្យ​លើក​ទ័ព ២៥​ម៉ឺន​នាក់​វាយ​ឈ្លានពាន​លុកលុយ​កាន់កាប់​ប្រទេស​អ៊ុយក្រែន ដែល​ជា​ប្រទេស​មាន​ព្រំដែន​ជាប់​គ្នា អាច​បាត់បង់​អំណាច​ដោយសារ​ចាញ់​សង្គ្រាម ឬ​បន្ត​កាន់​អំណាច​ទៀត នៅ​ពេល​លោក​បាន​បំផ្លាញ​ពិភពលោក​ឈ្នះ​ហើយ​នោះ។

តែ​បើ​លោក​ចាញ់​សង្គ្រាម គឺ​ប្រាកដ​ណាស់​របប​របស់​លោក និង​រូបលោក​ផ្ទាល់ ព្រមទាំង​បក្ស និង​បក្ខពួក​គាត់​ក៏​រលាយ​តាម​ដែរ។ ពិភពលោក​នឹង​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​រក​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ ហើយ​កំពូល​ជន​ផ្ដាច់ការ​នៅ​លើ​ពិភពលោក​ក៏​ចាប់ផ្ដើម​ដួល​រលំ​ធ្លាក់​ចុះ​អស់​អំណាច និង​ឥទ្ធិពល​ដែរ៕

© 2024, ខេមបូឌា ដេលី. All rights reserved. No part of this article may be reproduced in print, electronically, broadcast, rewritten or redistributed without written permission.

អត្ថបទទាក់ទង

អត្ថបទអានច្រើន

សេចក្ដីរាយការណ៍ពិសេស